Rak wątrobowokomórkowy – cichy nowotwór o wysokiej śmiertelności

Co to jest rak wątrobowokomórkowy?

Rak wątrobowokomórkowy (Hepatocellular Carcinoma, HCC) to rak wywodzący się z hepatocytów, czyli komórek budujących miąższ wątroby. Należy do złośliwych nowotworów o stosunkowo złym rokowaniu, stanowi bowiem jedną z trzech najczęstszych przyczyn zgonów z powodu chorób nowotworowych. Występuje statystycznie częściej u mężczyzn (zazwyczaj powyżej 50. roku życia) oraz u mieszkańców Azji. Szczególnie często rozwija się na podłożu pozapalnej marskości wątroby, czyli u osób ze skrajnie zniszczoną wątrobą wskutek wirusowego zapalenia wątroby typu B lub C.

Pojawiają się objawy związane z upośledzeniem funkcji wątroby, przypominające dolegliwości pacjentów cierpiących na marskość. Należy także dodać, że jedynie co piąty nowotwór wykryty w wątrobie to rak wątrobowokomórkowy. Zdecydowana większość guzów to przerzuty z innych narządów. Wątroba ze względu na bogate, podwójne unaczynienie należy bowiem do najczęstszych lokalizacji odległych przerzutów, szczególnie z raka jelita grubego, żołądka, trzustki, płuc i piersi.

Przeczytaj również:

Przerzuty do wątroby – jakie są objawy, rokowania i leczenie

Jakie są przyczyny raka wątroby?

Bez wątpienia do czynników predysponujących do rozwinięcia się nowotworu wątroby należą poniżej wymienione stany:

• marskość wątroby, bez względu na jej etiologię (wirusy, alkohol, leki, choroby autoimmunologiczne);
• zakażenie wirusem HBV i HCV;
• toksyny uszkadzające wątrobę, w tym zawarte w grzybach pleśniowych aflatoksyny;
• nadużywanie alkoholu;
• palenie tytoniu;
• genetycznie uwarunkowany niedobór α₁ –antytrypsyny;
• choroby pasożytnicze wątroby;
• polekowe uszkodzenie wątroby, a także wieloletnie stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej;
• hemochromatoza i inne choroby metaboliczne dotyczące wątroby;
• zespół Budda i Chiariego.

Wszystkie wymienione stany wiążą się z ryzykiem powstania zmian w materiale genetycznym komórki wątroby, czy to wywołanych przez wirusy, czy też szkodliwe substancje, zwane kancerogenami, czy też aktywację nieprawidłowych szlaków metabolicznych. Efektem takich zmian jest „przeprogramowanie” hepatocytów na nieograniczone podziały, co prowadzi do namnażania się nieprawidłowych komórek i ostatecznie powstania złośliwego guza, który rośnie kosztem zdrowej tkanki, a ostatecznie kosztem całego organizmu.

Przeczytaj również:

Śpiączka wątrobowa – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Jakie są objawy raka wątroby?

Niestety rak wątroby rozwija się długo w sposób całkowicie bezobjawowy. Dlatego też ważne jest, aby kontrolować wszelkie niepokojące symptomy. W przypadku osób cierpiących na marskość wątroby, u których choroba przebiega stabilnie, każda nawet niewielka zmiana może sugerować raka wątrobowokomórkowego.

Co zatem może niepokoić? Do późno występujących objawów raka wątrobowokomórkowego należą:

• uporczywy ból w nadbrzuszu,
• gorączka,
• ciągłe uczucie zmęczenia.

Wcześniej pojawiają się takie symptomy, jak:

• utrata masy ciała,
• brak apetytu,
• nawracająca biegunka,
• zaparcia,
• wzdęcia.

Guz w obrębie wątroby może uciskać drogi żółciowe, blokując tym samym odpływ żółci, co prowadzi do cholestazy i zażółcenia powłok ciała. Nierzadko towarzyszy temu uporczywy świąd. Ostatecznie obraz choroby wynika z niewydolności wątroby, do której dochodzi kiedy nowotwór obejmuje już znaczną część narządu. Pojawia się:

• niedokrwistość,
• zaburzenia hormonalne i metaboliczne, łącznie z encefalopatią wątrobową.

Jest to najprościej ujmując – stan uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego przez metabolity, które w warunkach prawidłowych są usuwane z krążenia przez wątrobę. Dla niewydolności wątroby charakterystyczne jest też wodobrzusze, czyli obecność płynu w obrębie jamy otrzewnej, którego ilość może sięgać nawet 20 litrów.

Diagnostyka raka wątrobowokomórkowego

Z rakiem wątroby na pierwszym miejscu powinno się kojarzyć USG jamy brzusznej. Choć nie jest to badanie swoiste, pozwala w sposób szybki, dostępny i łatwy potwierdzić lub wykluczyć obecność podejrzanej zmiany w obrębie wątroby. Stwierdzenie metodą ultrasonograficzną obecności zmiany ogniskowej w wątrobie wymaga dalszej diagnostyki, z zastosowaniem bardziej nowoczesnych technik. Należą do nich: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, a także w niejednoznacznych przypadkach – biopsja wątroby, umożliwiająca potwierdzenie rozpoznania.

Do badań laboratoryjnych stosowanych w diagnostyce raka wątrobowokomórkowego należą oznaczenie poziomu alfafetoproteiny we krwi oraz stężenia tak zwanych enzymów wątrobowych – fosfatazy zasadowej i gamma-glutamylotranspeptydazy. W razie wątpliwości diagnostycznych oznacza się także poziom innych substancji, uznawanych za potencjalne markery raka wątrobowokomórkowego.

Przeczytaj również:

Wątroba a leki – jakie leki są groźne dla wątroby i mogą ją uszkodzić?

Jak leczy się raka wątrobowokomórkowego?

Jedynym sposobem leczenia raka wątroby jest jego całkowite chirurgiczne usunięcie. Niestety często zdarza się, że choroba jest wykrywana za późno, a proces nowotworowy obejmuje zbyt dużą powierzchnię wątroby, co uniemożliwia jego resekcję. W takich przypadkach ratunkiem jest przeszczep wątroby.

Gdy pacjent z rakiem wątroby nie kwalifikuje się do transplantacji, sięga się po tak zwane zabiegi paliatywne, mające na celu zniesienie objawów i umożliwienie pacjentowi funkcjonowanie. Niestety, zabiegi te de facto nie leczą nowotworu. Do technik takich należą między innymi :

• ostrzykiwanie guza wątroby etanolem,
• metody krioablacji, czy embolizacji, czyli zatkania naczyń krwionośnych odżywiających tkankę nowotworową.

Celem tego typu zabiegów jest jak najdokładniejsze zniszczenie tkanek, objętych procesem nowotworowym.

Do nowych technik leczenia raka wątrobowokomórkowego należą także metody farmakologiczne z wykorzystaniem leków celowanych, to znaczy działających ściśle na tkankę nowotworową. Celem ich działania jest głównie zahamowanie tworzenia nowych naczyń krwionośnych, odżywiających tkanki złośliwego guza wątroby. Zarówno radio- jak i chemioterapia mają ograniczone zastosowanie w leczeniu raka wątrobowokomórkowego. Stosuje się je jedynie jako leczenie uzupełniające po operacjach lub celem zniszczenia przerzutów zlokalizowanych poza wątrobą.

Nowoczesne metody leczenia raka wątrobowokomórkowego

Leczenie raka wątrobowokomórkowego w ostatnich latach uległo istotnemu postępowi, szczególnie w zakresie terapii systemowych i metod małoinwazyjnych.

U chorych we wczesnym stadium choroby nadal najlepsze rokowanie zapewnia leczenie radykalne, obejmujące resekcję chirurgiczną guza lub przeszczepienie wątroby, jednak znaczna część pacjentów nie kwalifikuje się do tych metod z powodu zaawansowania choroby lub współistniejącej marskości wątroby.

W przypadku chorych niekwalifikujących się do leczenia operacyjnego coraz szersze zastosowanie znajdują nowoczesne metody leczenia miejscowego. Należą do nich techniki ablacyjne, takie jak ablacja prądem o wysokiej częstotliwości (RFA) czy ablacja mikrofalowa (MWA), które umożliwiają zniszczenie niewielkich ognisk nowotworowych z minimalnym uszkodzeniem zdrowej tkanki.

U pacjentów z pośrednim stadium choroby standardem postępowania pozostaje przezarterialna chemoembolizacja (TACE), polegająca na selektywnym podaniu chemioterapeutyku bezpośrednio do guza z jednoczesnym zamknięciem naczyń go odżywiających. Alternatywą dla TACE jest radioembolizacja z wykorzystaniem mikrosfer zawierających izotopy promieniotwórcze, pozwalająca na miejscowe napromienianie guza.

Przełom w leczeniu zaawansowanego raka wątrobowokomórkowego przyniosły nowoczesne terapie systemowe. Obecnie coraz większą rolę odgrywa immunoterapia, oparta na inhibitorach punktów kontrolnych układu odpornościowego, które pobudzają odpowiedź immunologiczną organizmu przeciwko komórkom nowotworowym. Szczególnie obiecujące wyniki uzyskuje się dzięki terapiom skojarzonym, łączącym immunoterapię z lekami o działaniu antyangiogennym, hamującymi tworzenie nowych naczyń krwionośnych w obrębie guza. Takie podejście stało się w wielu krajach standardem leczenia pierwszej linii u chorych z zaawansowanym HCC. Uzupełnieniem terapii systemowych pozostają leki celowane, które blokują kluczowe szlaki molekularne odpowiedzialne za wzrost i proliferację komórek nowotworowych.

Przeczytaj również:

Ropień wątroby – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Rak wątrobowokomórkowy – rokowania i przeżywalność

W przypadku braku leczenia nowotworu, mediana przeżycia jest bardzo krótka – zwykle kilka miesięcy od wystąpienia objawów. W jednym z analizowanych źródeł ponad 87% chorych bez leczenia umiera w ciągu miesięcy, a według niektórych autorów tylko ok. 12–13% przeżywa 3 lata bez leczenia.

Po wycięciu guza przeżywalność pacejntów wynosi ok. 25 miesięcy (badania kliniczne). Spośród terapii radykalnych największe rokowania daje transplantacja wątroby.

Jak nie zachorować na raka wątroby?

Oczywiście nie istnieją metody chroniące w 100 procentach przed zachorowaniem na raka wątroby. Można jednak znacząco ograniczyć ryzyko, unikając wymienionych wyżej czynników predysponujących do zachorowania. Unikanie palenia tytoniu, nadużywania leków, czy alkoholu nie wymaga komentarza. Dodatkowo warto także zaszczepić się przeciwko wirusowemu zapaleniu typu B (WZW B), w Polsce jest to szczepienie obowiązkowe, wykonywane u wszystkich niemowląt.

Bardzo ważnym elementem profilaktyki są także regularne badania kontrolne osób cierpiących na marskość wątroby lub z podejrzeniem zmiany niezłośliwej w wątrobie.

współpraca: redakcja Wylecz.to