Śmierć laborantki w Rosji – czy przyczyną była dżuma?
Na początku października 2026 r. media poinformowały o śmierci 28-letniej pracownicy Irkuckiego Instytutu Przeciwdżumowego Syberii i Dalekiego Wschodu. Według polskojęzycznej relacji Euronews kobieta zmarła w nocy z 1 na 2 października w szpitalu w Szelechowie. W doniesieniach pojawiły się dwie hipotezy dotyczące źródła ewentualnego zakażenia. Pierwsza mówi o rozbiciu w laboratorium probówki z Yersinia pestis (Gram-ujemna bakteria, która wywołuje dżumę). Druga zakłada zakażenie podczas wyjazdu służbowego do Buriacji. Żadna z nich nie została niezależnie potwierdzona. [1,2,15]
Szef sąsiedniej Republiki Buriacji Aleksiej Cydenow napisał 3 października w mediach społecznościowych, że kobieta zmarła „być może na dżumę”. Zaznaczył jednocześnie, że w Buriacji, także na terenach przy granicy z Mongolią, nie ma ognisk dżumy. [14]
Associated Press podało 5 października, że według Rospotrebnadzoru (Federalnej Służby Nadzoru Ochrony Praw Konsumentów i Dobrostanu Człowieka) u zmarłej rozpoznano zapalenie płuc o nieustalonej przyczynie. Rosyjski urząd poinformował, że badania nie wykazały mikroorganizmów związanych z pracą kobiety i nie stwierdzono incydentu z patogenami w instytucie. Szpital objęto kwarantanną, a osoby z kontaktu – nadzorem medycznym. Według urzędu u dwóch osób z kontaktu wykryto wirusa wywołującego przeziębienie, u dwóch – SARS-CoV-2, a wyniki pozostałych badanych były ujemne. [3]
Na 5 października 2026 r. dostępne informacje nie pozwalają uznać tego zdarzenia za potwierdzony zgon na dżumę ani za dowód epidemii. Komunikaty rosyjskich władz są przy tym niespójne: wypowiedź szefa Buriacji sugeruje dżumę, a federalny urząd sanitarny mówi o zapaleniu płuc o nieustalonej przyczynie. Różnią się też podawane liczby – media pisały o kilkudziesięciu osobach w izolacji lub o blisko 200 osobach pod obserwacją. Obserwacja nie oznacza zakażenia, a kwarantanna jest środkiem ostrożności i nie potwierdza rozpoznania. [1–3]
Przeczytaj również:
Choroby odzwierzęce – czy będzie ich coraz więcej?
Co to jest dżuma?
Dżumę wywołuje bakteria Yersinia pestis, nazywana pałeczką dżumy. To choroba odzwierzęca: drobnoustrój krąży przede wszystkim wśród dzikich gryzoni i ich pcheł. Człowiek może zakazić się po ukąszeniu zakażonej pchły, kontakcie z zakażonym zwierzęciem lub wdychaniu cząstek oddechowych zawierających bakterie. [4,5]
Historycznie dżuma odpowiadała za wielkie pandemie, w tym średniowieczną „czarną śmierć”. Współcześnie dostępne są antybiotyki, jednak szczególnie ciężkie postacie choroby nadal wymagają natychmiastowego leczenia. [4]
Jak można zarazić się dżumą?
Najważniejsze drogi zakażenia obejmują:
ukąszenie zakażonej pchły – najczęściej prowadzi do dżumy dymieniczej;
kontakt z zakażonymi tkankami lub płynami ustrojowymi zwierzęcia, np. podczas jego skórowania;
bliski kontakt z człowiekiem lub zwierzęciem chorym na dżumę płucną i wdychanie zakaźnych kropelek oddechowych. [5]
W regionach występowania dżumy źródłem narażenia mogą być również chore koty, które zakażają się m.in. po upolowaniu zakażonego gryzonia. Zwierzęta domowe mogą także przynieść do domu pchły. Nie oznacza to jednak, że zwykły kontakt z kotem w Polsce jest typowym czynnikiem ryzyka dżumy. Znaczenie ma miejsce pobytu oraz rzeczywiste narażenie na zakażenie. [5,6]
Czy dżuma przenosi się między ludźmi?
Tak, przede wszystkim w postaci płucnej. Transmisja następuje przez zakaźne kropelki oddechowe i zwykle wymaga bliskiego kontaktu z chorym. Dżuma dymienicza nie szerzy się w ten sposób, o ile nie dojdzie do zajęcia płuc. Nie należy zatem przypisywać wszystkim postaciom dżumy jednakowej zakaźności. [5,7]
Przeczytaj również:
Wirus Nipah – co o nim wiemy, czy nam zagraża?
Dżuma – objawy poszczególnych postaci
Początek choroby może przypominać inne zakażenia: pojawiają się gorączka, dreszcze, ból głowy i osłabienie. Dalszy obraz zależy od postaci choroby. [7,8]
Dżuma dymienicza
Najczęstszą postacią jest dżuma dymienicza, nazywana też węzłową. Jej charakterystycznym objawem są dymienice, czyli powiększone i bardzo bolesne węzły chłonne. Zmiany często dotyczą pachwiny, pachy lub szyi. Towarzyszą im gorączka i pogorszenie samopoczucia. Nieleczone zakażenie może przedostać się do krwi lub płuc. [8,9]
Dżuma płucna
Dżuma płucna powoduje szybko postępujące zapalenie płuc. Może rozwijać się po wdychaniu zakaźnych kropelek albo jako powikłanie zakażenia, które zaczęło się w innej części organizmu.
Objawy obejmują kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej, gorączkę, a niekiedy odkrztuszanie krwistej plwociny. Stan chorego może pogorszyć się w ciągu godzin. [7,9]
Dżuma posocznicowa
W tej postaci bakterie namnażają się we krwi i mogą wywołać sepsę oraz wstrząs. Występują m.in. silne osłabienie, ból brzucha, krwawienia i zaburzenia krążenia. Możliwa jest martwica tkanek, szczególnie palców.
Dżuma posocznicowa może pojawić się od początku zakażenia albo rozwinąć jako powikłanie postaci dymieniczej. Bolesne powiększenie węzłów nie jest konieczne do jej rozpoznania. [8]
Po jakim czasie występują objawy dżumy?
Okres wylęgania zależy od postaci choroby. Według CDC (Centers for Disease Control and Prevention, Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom) przy dżumie dymieniczej wynosi zwykle 2–8 dni, a przy płucnej najczęściej 1–3 dni. Okres wylęgania postaci posocznicowej jest gorzej określony. [9]
Tak krótki czas do wystąpienia objawów sprawia, że podczas konsultacji trzeba podać daty podróży, kontaktów ze zwierzętami i ewentualnych ukąszeń. Gorączka czy powiększony węzeł chłonny same w sobie nie oznaczają dżumy – lekarz ocenia objawy wraz z historią narażenia. [9]
Przeczytaj również:
Hantawirusy – czym są, jak można się nimi zarazić, czy mogą wywołać kolejną pandemię?
Gdzie dżuma występuje obecnie?
Dżuma nie została wyeliminowana. Według WHO w latach 2019–2025 najwięcej zgłoszonych przypadków u ludzi występowało w Demokratycznej Republice Konga i na Madagaskarze. Naturalne ogniska choroby istnieją także w części Azji i obu Ameryk. Zakażenia ludzi zdarzają się m.in. na zachodzie Stanów Zjednoczonych. [4,6,9]
Aktualnym przykładem jest raport CDC opublikowany 1 października 2026 r. Opisano w nim śmiertelny przypadek dżumy płucnej w Arizonie, do którego doszło w lipcu 2025 r. Pacjent miał zawodowy kontakt z chorymi kotami, a zakażenie Yersinia pestis potwierdzono laboratoryjnie. Profilaktykę poekspozycyjną zastosowano u 46 osób, a u żadnej z osób z kontaktu nie rozwinęła się choroba. [10]
Raport pokazuje, dlaczego przy podejrzeniu dżumy ważne są zarówno szybkie rozpoznanie, jak i ustalenie osób narażonych. Nie jest dowodem, że każda niewyjaśniona śmierć z powodu zapalenia płuc ma związek z tą bakterią.
Czy dżuma zagraża Polsce?
Polska nie jest obszarem endemicznym dżumy. ECDC wskazuje, że choroba od dziesięcioleci nie występuje naturalnie w Europie, ale powinna być brana pod uwagę u osób z odpowiednimi objawami wracających z regionów ryzyka. [6]
Z doniesień o pojedynczym, niepotwierdzonym przypadku w Rosji nie można wyprowadzać wniosku o epidemii ani o zwiększonym ryzyku dla każdego mieszkańca Polski. Z medycznego punktu widzenia istotne są konkretne ekspozycje: pobyt w naturalnym ognisku dżumy, kontakt z zakażonym zwierzęciem lub bliski kontakt z osobą chorą na dżumę płucną. [5,6,9]
Jak rozpoznaje się dżumę?
Lekarz uwzględnia objawy, podróże i możliwe źródło zakażenia. Potwierdzenie wymaga badań laboratoryjnych. Zależnie od postaci choroby bada się krew, materiał z powiększonego węzła chłonnego lub próbki z dróg oddechowych. Wykorzystuje się m.in. hodowlę bakterii oraz badania molekularne, takie jak PCR. [6,9]
Przy uzasadnionym podejrzeniu leczenia nie wolno opóźniać do czasu otrzymania wyników. Informacja o podejrzeniu musi trafić również do laboratorium i służb sanitarnych, aby zapewnić właściwe postępowanie z materiałem oraz ochronę osób narażonych. [9,11]
Przeczytaj również:
Nowy wirus Oropouche – czy jest się czego bać?
Leczenie dżumy – czy można ją wyleczyć?
Dżumę można leczyć antybiotykami. CDC wymienia wśród leków pierwszego wyboru m.in. gentamycynę oraz fluorochinolony. Konkretne leczenie zależy od postaci i ciężkości choroby, wieku pacjenta i innych uwarunkowań klinicznych. Terapia trwa zwykle 10–14 dni, ale może wymagać przedłużenia. [11]
Ciężkie zakażenie wymaga opieki szpitalnej i leczenia powikłań, np. niewydolności oddechowej lub wstrząsu. Przy postaci płucnej konieczna jest izolacja chorego oraz środki zapobiegające transmisji kropelkowej. [7,12]
Wczesne podanie odpowiednich antybiotyków zwiększa szanse przeżycia. Nieleczona dżuma płucna i posocznicowa są niemal zawsze śmiertelne. Przy wcześnie wdrożonym leczeniu rokowanie jest znacznie lepsze. [4,6]
Kiedy pilnie szukać pomocy?
Pilnej oceny wymaga gorączka z bolesnym powiększeniem węzłów chłonnych lub szybko narastającymi objawami oddechowymi, jeśli wystąpiły po pobycie w regionie występowania dżumy albo po znanym kontakcie z zakażonym zwierzęciem lub człowiekiem.
Przed przyjazdem do placówki należy poinformować o możliwym narażeniu, by umożliwić przygotowanie odpowiednich zabezpieczeń. [9]
Przy nasilonej duszności, zaburzeniach świadomości, omdleniu lub gwałtownym pogorszeniu stanu trzeba wezwać pomoc pod numerem 112 albo 999. Dyspozytorowi należy przekazać informację o podróży i możliwym kontakcie zakaźnym.
Jak zapobiegać zakażeniu dżumą?
W regionach występowania choroby należy unikać kontaktu z dzikimi gryzoniami oraz nie dotykać znalezionych martwych zwierząt. Przy ryzyku ukąszeń pcheł warto stosować repelenty zgodnie z instrukcją. Zwierzęta domowe powinny być zabezpieczane przed pchłami, a ich choroba wymaga konsultacji weterynaryjnej. [7,13]
Osoby po istotnym narażeniu mogą wymagać antybiotykowej profilaktyki poekspozycyjnej. Dotyczy to m.in. niezabezpieczonego, bliskiego kontaktu z osobą chorą na dżumę płucną oraz niektórych ekspozycji laboratoryjnych. O jej zastosowaniu decydują lekarz i służby sanitarne. Nie ma wskazań do przyjmowania antybiotyków „na wszelki wypadek” wyłącznie po przeczytaniu wiadomości o dżumie. [12]
Nie ma powszechnie dostępnego w Polsce szczepienia przeciw dżumie dla podróżnych. Zapobieganie opiera się przede wszystkim na ograniczaniu narażenia, ochronie przed pchłami i szybkim postępowaniu po kontakcie zakaźnym. [6,7,13]
Przeczytaj również:
Ebola 2026 – czy świat powinien się obawiać kolejnej epidemii? Ocena ryzyka dla Europy i Polski
Najczęstsze pytania o dżumę
Czy dżuma jest wirusem? Nie. Wywołuje ją bakteria Yersinia pestis, dlatego w leczeniu stosuje się odpowiednio dobrane antybiotyki. [4,11]
Czy dżuma nadal istnieje? Tak. Zachorowania występują w niektórych częściach Afryki, Azji i obu Ameryk. Nie jest to wyłącznie choroba historyczna. [4,6]
Czy dżuma dymienicza i płucna to ta sama choroba? To postacie zakażenia tą samą bakterią. Dymienicza obejmuje przede wszystkim węzły chłonne, a płucna płuca i może przenosić się między ludźmi drogą kropelkową. [5,8]
Czy każdy chory na dżumę ma dymienice? Nie. Mogą one nie występować w pierwotnej postaci płucnej i posocznicowej. Ich brak nie wyklucza choroby u osoby z odpowiednim narażeniem i objawami. [8,9]
Czy dżuma jest uleczalna? Tak, jeśli odpowiednio wcześnie wdroży się właściwe antybiotyki. Szczególnie niebezpieczne jest opóźnienie leczenia postaci płucnej i posocznicowej. [11]
Czy istnieje szczepionka na dżumę? Nie jest ona powszechnie dostępna w Polsce dla podróżnych. Nie należy traktować szczepienia jako standardowego sposobu ochrony przed dżumą przed wyjazdem. [6,7]
Czy potwierdzono dżumę u zmarłej laborantki w Rosji? Na dzień 5 października 2026 r. dostępne informacje nie pozwalają uznać zakażenia za potwierdzone. Rosyjskie służby informowały o zapaleniu płuc o nieustalonej przyczynie. [1,3]
Czy obserwacja około 200 osób oznacza epidemię? Nie. Obserwacja osób z kontaktu służy wykrywaniu ewentualnych zachorowań. Nie jest równoznaczna z potwierdzeniem zakażenia u tych osób. [1–3]
