Czym jest wirus Nipah?
Wirus Nipah jest wirusem odzwierzęcym, co oznacza, że został przeniesiony ze zwierząt na ludzi, dając początek epidemii. Należy do rodziny paramyksowirusów, do których przynależą również wirusy odry, świnki, RSV i paragrypy.
Pierwotnym, naturalnym rezerwuarem wirusa są nietoperze owocożerne (z rodzaju Pteropus), znane również jako latające lisy. Wirusa po raz pierwszy odkryto w 1999 roku po wybuchu epidemii choroby Nipah u świń domowych i ludzi w Malezji oraz Singapurze, co spowodowało w krótkim czasie prawie 100 zgonów. Wówczas władze Malezji wprowadziły masowy ubój świń jako środek kontroli i eliminacji zakażonych zwierząt w celu powstrzymania epidemii.
Zakażenie wirusem Nipah – jak dochodzi do transmisji wirusa Nipah na ludzi?
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wirus Nipah jest przenoszony z zakażonych zwierząt na ludzi za pośrednictwem kilku mechanizmów. Zainfekowane nietoperze owocożerne mogą przenosić wirusa na zwierzęta domowe (np. psy, świnie, koty, kozy i konie) na dwa sposoby:
- bezpośrednio – bliski kontakt z zakażonymi nietoperzami lub odchodami zakażonych nietoperzy,
- pośrednio – poprzez spożywanie roślinności zanieczyszczonej przez nietoperze owocożerne, np. surowej palmy daktylowej lub jej soku.
Źródłem zakażenia u ludzi są bliskie kontakty z zarażonym zwierzęciem lub jego płynami ustrojowymi, takimi jak ślina, kał i mocz oraz skażone produkty spożywcze. Następnie zainfekowany człowiek może zarażać innych w podobny sposób, np. poprzez mocz, krew lub kropelki wydostające się z dróg oddechowych podczas kaszlu i kichania.
Chociaż od 1999 roku na terenie Malezji i Singapuru nie wykryto innych ognisk choroby wywołanej wirusem Nipah, według Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) coroczny wzrost zakażeń odnotowywano w niektórych częściach Azji, w tym w Bangladeszu i Indiach. W wymienionych rejonach na chorobę Nipah zapadali głównie hodowcy świń, a także osoby uczestniczące w handlu mięsem świń oraz w jego przetwórstwie.
Przeczytaj również:
Choroby odzwierzęce – czy będzie ich coraz więcej?
Zakażenie wirusem Nipah – główne objawy
Zakażenie wirusem Nipah rzadko przebiega bezobjawowo. Objawy zakażenia pojawiają się po około 4-14 dniach od kontaktu z nosicielem wirusa i zwykle są niespecyficzne.
Najczęstsze objawy często obejmują:
- gorączkę,
- ból głowy,
- wymioty,
- ból mięśni,
- kaszel,
- ból gardła,
- trudności w oddychaniu.
Ograniczenie do wymienionych dolegliwości ma miejsce wyłącznie w łagodniejszym przebiegu choroby. Natomiast bardzo często po fazie objawów niespecyficznych może wystąpić ostre zapalenie mózgu, obrzęk mózgu lub zapalenie opon mózgowych.
Ostre zapalenie mózgu zazwyczaj charakteryzują:
- zawroty głowy,
- nadmierna senność,
- padaczka w postaci nawracających drgawek,
- zaburzenia orientacji,
- zaburzenia świadomości, które już w 24-48 godzin mogą przerodzić się w śpiączkę.
Przewlekłe powikłania neurologiczne w wyniku zakażenia wirusem Nipah, a także inne skutki
Większość zakażonych wirusem Nipah, którzy przeżyli ostre zapalenie mózgu, w pełni wraca do zdrowia. Niestety, zgon następuje w 40-75% przypadków choroby Nipah. Z kolei wśród pacjentów po przebytym zapaleniu mózgu, u około 20% można zaobserwować przewlekłe powikłania neurologiczne pod postacią zaburzeń osobowości czy napadów padaczkowych.
Wśród niektórych zakażonych dochodzi do nawrotu objawów lub rozwoju choroby ze znacznie opóźnionym początkiem (objawy pojawiają się miesiące, a nawet lata po ekspozycji na wirus Nipah), co jest znane jako zakażenie utajone.
Pozostałe powikłania infekcji wirusem Nipah obejmują:
- trwałe zaburzenia neurologiczne – np. trudności w poruszaniu się, zaburzenia mowy, utrata słuchu, problemy z pamięcią i koncentracją;
- powikłania oddechowe – w niektórych przypadkach zakażenia wirusem Nipah może wystąpić niewydolność oddechowa, wymagająca podłączenia chorego do respiratora i wsparcia oddechowego;
- zespół niewydolności wielonarządowej – wirus Nipah niekorzystnie wpływa na różne narządy, takie jak wątroba i nerki, co może prowadzić do niewydolności wielonarządowej.
Przeczytaj również:
Wirusy zombie – czym są? Czy mogą zdziesiątkować ludzkość?
Jak potwierdzić zakażenie wirusem Nipah?
Powszechnie zakażenie wirusem Nipah podejrzewa się u osób, które przebywały w rejonach endemicznego występowania choroby. We wczesnych stadiach wykrycie wirusa można przeprowadzić za pomocą RT-PCR przy użyciu wymazów z gardła i nosa, próbek płynu mózgowo-rdzeniowego, moczu lub krwi.
W późniejszych stadiach zakażenia wirusem Nipah, a także po wyzdrowieniu, możliwe jest przeprowadzenie testu immunoenzymatycznego (tj. ELISA) w celu identyfikacji przeciwciał, antygenów i białek specyficznych dla opisywanego wirusa oraz potwierdzenia wcześniejszego zakażenia.
W przypadku podejrzenia ostrego zapalenia mózgu można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania próbki płynu mózgowo-rdzeniowego i badania przesiewowego w kierunku zakażenia Nipah. Często zaleca się także obrazowanie mózgu za pomocą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.
Zakażenie wirusem Nipah – leczenie i zapobieganie
Obecnie nie ma dostępnego leku o potwierdzonej skuteczności w leczeniu zakażenia wirusem Nipah. Rekomendowane terapie ograniczają się wyłącznie do łagodzenia objawów, odpoczynku i nawodnienia. Zwykle stosuje się paracetamol lub ibuprofen, by zmniejszyć stan zapalny i gorączkę. Często podawane są także leki łagodzące objawy ze strony układu oddechowego, jak i inne dolegliwości związane z ostrym zapaleniem mózgu. Dodatkowo konieczne jest utrzymanie kontroli nad objawami neurologicznymi za pomocą np. środków przeciwdrgawkowych.
Chociaż obecnie nie ma skutecznych leków zatwierdzonych do terapii zakażenia Nipah, to naukowcy opracowują nowoczesne leczenie przeciwciałami monoklonalnymi.
Nie istnieje też żadna dostępna szczepionka, przez co środki zapobiegawcze obejmują głównie unikanie pobytu w rejonach endemicznego występowania choroby wywołanej przez wirus Nipah, a także zakaz spożywania surowego mięsa czy wystrzeganie się kontaktu z nietoperzami oraz ich wydzielinami.
Ze względu na groźny potencjał pandemiczny, wirus Nipah jest na liście najgroźniejszych patogenów. Jednocześnie pozostaje obiektem ścisłego monitorowania przez organizacje zdrowia publicznego, które podejmują działania mające na celu zapobieganie jego rozprzestrzenianiu się i minimalizowanie skutków choroby Nipah.
