Czym jest entameba?
Entameba to rodzaj mikroskopijnych, jednokomórkowych pełzaków, które mogą bytować w przewodzie pokarmowym człowieka, przede wszystkim w obrębie jelita grubego. Cykl życiowy pasożyta obejmuje dwie podstawowe postacie: ruchliwego trofozoita – zdolnego do namnażania, oraz cysty – odporniejszej na warunki środowiska zewnętrznego. Nie każda entameba powoduje chorobę – niektóre pełzaki żyją w jelicie, nie uszkadzając tkanek, natomiast inne mogą naruszać błonę śluzową. Ich znaczenie dla zdrowia zależy więc od konkretnego gatunku.
Jakie gatunki Entamoeba zakażają człowieka?
Największe znaczenie kliniczne ma Entamoeba histolytica, czyli pełzak czerwonki – gatunek jednoznacznie uznawany za przyczynę inwazyjnej pełzakowicy. Człowieka mogą kolonizować także E. dispar, E. moshkovskii i E. bangladeshi, bardzo podobne do niego pod względem budowy, lecz zazwyczaj niewywołujące choroby (ich potencjał chorobotwórczy nadal jest badany). W jelicie spotyka się również zwykle niechorobotwórcze Entamoeba coli, Entamoeba hartmanni i Entamoeba polecki. Entamoeba coli nie jest bakterią Escherichia coli, mimo zbliżonej nazwy.
Przeczytaj również:
Bruceloza – co to za choroba? Czy jest groźna dla ludzi?
Jak można zarazić się entamebą?
Zakażenie Entamoeba histolytica następuje przede wszystkim drogą pokarmową – przez połknięcie cyst znajdujących się na brudnych rękach lub żywności, a także poprzez spożycie wody zanieczyszczonej kałem. Możliwe jest również zakażenie drogą kontaktów seksualnych, zwłaszcza podczas praktyk oralno-analnych. Ryzyko rośnie w krajach rozwijających się i rejonach tropikalnych o niskich standardach sanitarnych. W przypadku osób podróżujących źródłem zarażenia bywają też posiłki przygotowane z użyciem skażonej wody. Cysty wydalają również bezobjawowi nosiciele.
Jakie są objawy zakażenia entamebą?
U większości zakażonych objawy nie występują. Według danych CDC choruje około 10-20% osób z Entamoeba histolytica. Objawy choroby pojawiają się zwykle po 2-4 tygodniach, choć czasem znacznie później. Typowe są okresowo występujące:
luźne stolce,
skurczowe bóle brzucha,
wzdęcia,
osłabienie.
Gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas, może nastąpić utrata masy ciała. Ostra pełzakowica jelitowa może przybrać postać czerwonki pełzakowej, której towarzyszą silniejsze dolegliwości bólowe, częsta biegunka z domieszką krwi oraz gorączka.
Czym jest ameboza i jakie może powodować powikłania?
Ameboza, nazywana też pełzakowicą, to choroba wywoływana przez inwazyjne zakażenie Entamoeba histolytica. W postaci jelitowej rozwija się pełzakowe zapalenie błony śluzowej – zwykle zajęta jest prawa strona jelita grubego. Ciężki przebieg może prowadzić do krwawienia, martwicy, perforacji ściany jelita, przedostania się jego treści do jamy otrzewnej i zapalenia otrzewnej. Gdy pełzaki przedostają się z krwią do wątroby, może powstać ropień wątroby. Rzadziej pasożyt dociera do opłucnej, płuc, osierdzia, skóry lub mózgu. Są to poważne powikłania wymagające pilnej pomocy medycznej.
Przeczytaj również:
Tęgoryjec dwunastnicy – co to jest, zakażenie, objawy, leczenie, profilaktyka
Jak rozpoznaje się zakażenie entamebą?
Rozpoznanie ustala lekarz na podstawie wywiadu i badań laboratoryjnych. W diagnostyce pełzakowicy niezmiernie istotne jest zbadanie kilku próbek kału pobranych w różne dni, ponieważ pasożyt nie jest wydalany stale. Mikroskopia wykrywa cysty lub trofozoity, lecz nie odróżnia E. histolytica od podobnych gatunków. Służą do tego testy antygenowe oraz badanie PCR wykrywające materiał genetyczny pasożyta. Przy podejrzeniu ropnia wykonuje się badanie krwi na przeciwciała, a zmianę lokalizuje za pomocą badań obrazowych, najczęściej USG lub TK jamy brzusznej.
Jak wygląda leczenie zakażenia Entamoeba?
Leczenie farmakologiczne dobiera lekarz do postaci choroby. W leczeniu pełzakowicy objawowej stosuje się najpierw metronidazol lub tynidazol, które działają na trofozoity w tkankach, a następnie lek usuwający cysty z jelita, np. paromomycynę. Samo nosicielstwo E. histolytica także wymaga leku działającego w świetle jelita. Drenaż ropnia pełzakowego rozważa się, gdy rozpoznano ropień zagrażający pęknięciem lub nieodpowiadający na terapię. Znaczenie mogą mieć też duże rozmiary albo usytuowanie ropnia w lewym płacie wątroby. Leczenie chirurgiczne bywa konieczne w przypadku pęknięcia ropnia.
Czy zakażenie entamebą jest groźne dla dzieci i kobiet w ciąży?
Zakażenie u małych dzieci i osób niedożywionych może mieć ciężki przebieg. Biegunka szybciej prowadzi do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, a długotrwała choroba może pogłębiać niedożywienie oraz zaburzać wzrastanie. Dane dotyczące ciąży są ograniczone, jednak ciężarne zalicza się do grup bardziej narażonych na ciężką postać inwazyjnej pełzakowicy. Dla przebiegu ciąży niebezpieczne są przede wszystkim odwodnienie, gorączka i pogorszenie stanu ogólnego matki. Dziecko oraz kobieta w ciąży wymagają szybkiej oceny lekarskiej, a wybór leku i dawki powinien uwzględniać wiek lub etap ciąży.
Jak zapobiegać zakażeniu entamebą?
Profilaktyka opiera się na następujących zasadach: myciu rąk po skorzystaniu z toalety, zmianie pieluch i przed przygotowaniem jedzenia oraz ochronie żywności przed zanieczyszczeniem. W podróży należy korzystać z wody fabrycznie butelkowanej z nienaruszonym zamknięciem albo wody przegotowanej bądź przefiltrowanej i oczyszczonej chemicznie. Mycie surowych warzyw powinno odbywać się wodą zdatną do picia. Zaleca się unikanie surowych owoców i warzyw, których nie można obrać, oraz wybieranie własnoręcznie obranych owoców. Ryzyko zmniejszają też zabezpieczenia podczas kontaktów oralno-analnych.
Przeczytaj również:
Badanie kału na pasożyty – kiedy wykonać, jak pobrać próbkę i odczytać wyniki?
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Do lekarza warto zgłosić się, gdy biegunka lub dolegliwości bólowe utrzymujące się przez kilka dni pojawiły się po pobycie w tropikach albo możliwym kontakcie ze skażoną żywnością. Pilnej konsultacji wymagają: krew w stolcu, gorączka, nasilone bóle brzucha, wymioty, postępujące osłabienie, utrata masy ciała i oznaki odwodnienia, takie jak suchość w ustach, skąpomocz czy zawroty głowy. Ból w prawym podżebrzu z gorączką może wskazywać na ropień wątroby. Nagły, bardzo silny ból, twardy brzuch, omdlenie, duszność lub zaburzenia świadomości są wskazaniem do natychmiastowej pomocy.
