Czym jest owsica i kto najczęściej choruje?
Owsica to choroba pasożytnicza jelita grubego wywołana przez białego nicienia małych rozmiarów- owsika ludzkiego. Jest jedną z najczęstszych chorób pasożytniczych i najczęstszym pasożytem jelitowym u ludzi. Choć problem często kojarzony jest z krajami o niższym standardzie sanitarnym, w rzeczywistości występuje na całym świecie, również w krajach uprzemysłowionych.
Najczęściej na owsicę chorują dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Przebywanie w dużych skupiskach ludzkich, takich jak przedszkola i szkoły, wiąże się z powyższym ryzykiem zachorowania poprzez zanieczyszczone ręce, powierzchnie oraz przedmioty.
Jak można zarazić się owsikiem ludzkim?
Człowiek zaraża się owsikami głównie drogą pokarmową, poprzez połknięcie jaj pasożyta, które trafiają do jamy ustnej, przeniesione przez brudne ręce lub przedmioty codziennego użytku. Rzadziej do zakażenia dochodzi przez wdychanie kurzu domowego z jajami.
Częstą drogą jest autoinwazja. Osoba zakażona drapie swędzącą okolicę odbytu, a następnie przenosi jaja owsików z rąk do ust. Po połknięciu z jaj uwalniają się larwy, które dojrzewają w jelicie. Dorosła samica nocą wędruje do okolicy odbytu i tam składa jaja, co wywołuje świąd.
Przeczytaj również:
Nicienie – jak objawia się zakażenie, czym się je leczy?
Objawy owsicy u dzieci i dorosłych
Zakażenie może przebiegać bezobjawowo. Gdy objawy występują, najczęściej są to:
świąd (swędzenie) okolicy odbytu, szczególnie nasilający się w nocy,
bóle brzucha,
utrata apetytu,
zmęczenie i osłabienie,
drażliwość i zaburzenia snu.
U małych dziewczynek zakażenie owsikami może objawiać się także zapaleniem okolicy sromu i odbytu. Czasami do objawów owsicy zalicza się również zgrzytanie zębami oraz bladość skóry, choć związek ten nie jest dobrze potwierdzony.
Jak wygląda diagnostyka owsicy?
W rozpoznaniu owsicy zastosowanie znajduje test taśmy celofanowej. Polega on na przyklejeniu przezroczystej taśmy w okolice odbytu. Taśmę nakleja się rano, przed myciem i wypróżnieniem. Następnie tak powstały preparat ogląda się pod mikroskopem w poszukiwaniu jaj pasożyta. Czasem dorosłe owsiki widać gołym okiem w okolicy odbytu lub w stolcu.
Przeczytaj również:
Badanie kału na pasożyty – kiedy wykonać, jak pobrać próbkę i odczytać wyniki?
Leczenie owsicy – skuteczne metody terapii przewodu pokarmowego
W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze: pyrantel, mebendazol lub albendazol, które skutecznie eliminują pasożyty. Podaje się je zwykle doustnie w postaci jednorazowej dawki. Niezwykle ważne jest, aby kurację powtórzyć po 2–3 tygodniach. Wykonuje się to żeby, pozbyć się z organizmu pasożytów we wszystkich stadiach rozwoju, bowiem leki nie niszczą jaj pasożyta, co często powoduje ponowne infekcje. Pyrantel jest dostępny bez recepty (dla dzieci powyżej 2. roku życia i o masie ponad 11 kg); pozostałe leki przepisuje lekarz.
Aby leczenie było skuteczne, terapia farmakologiczna musi łączyć się z higieną w całym domu. Zaleca się jednoczesne przeleczenie owsicy u wszystkich domowników i osób z bliskiego kontaktu osoby zarażonej (nawet jeśli nie mają objawów).
Powikłania nieleczonej choroby pasożytniczej
Nieleczona owsica zwykle nie jest groźna, ale uporczywe drapanie może prowadzić do powstania drobnych ran i wtórnych zakażeń bakteryjnych skóry wokół odbytu. Rzadko dochodzi do powikłań takich jak zapalenie wyrostka robaczkowego czy przewlekłe dolegliwości brzuszne. Długotrwałe zakażenie u dzieci może sprzyjać utracie łaknienia, osłabieniu, problemom z nauką oraz snem.
Jak zapobiegać zakażeniu owsikami? Zasady higieny osobistej
Podstawą profilaktyki owsicy jest częste mycie rąk wodą z mydłem, w szczególności przed każdym posiłkiem i po wizytach w toalecie. Dokładne i regularne mycie rąk usuwa większość jaj pasożyta z ich powierzchni. Dzieciom warto obcinać paznokcie na krótko, co ułatwia higienę rąk i zmniejsza ryzyko przeniesienia jaj pasożyta pod paznokciami.
Przed zjedzeniem należy starannie umyć warzywa i owoce, w szczególności jeśli mają być spożywane na surowo. Ważne są częste zmiany pościeli oraz bielizny osobistej i pranie ich w wysokiej temperaturze. Bieliznę można dodatkowo wyprasować gorącym żelazkiem. Zalecane jest codzienne sprzątanie mieszkania i usuwanie kurzu, w którym mogą znajdować się jaja owsików.
Przeczytaj również:
Dieta na pasożyty – jak się pozbyć pasożytów przy pomocy diety?
Najczęstsze pytania pacjentów
Czy owsiki są widoczne gołym okiem? Jak wyglądają owsiki?
Tak, są widoczne. Dorosłe owsiki to białe, nitkowate nicienie długości około 0,5–1 cm, przypominające drobne kawałki nici. Najłatwiej dostrzec je w okolicy odbytu w nocy lub w stolcu.
Czy owsica ustępuje samoistnie?
Zwykle nie. Z powodu zjawiska autoinwazji może dochodzić do nawrotów zakażenia. Konieczne jest przyjęcie leków przeciwpasożytniczych oraz zadbanie o higienę osobistą. Domowe sposoby i preparaty na leczenie owsicy są nieskuteczne.
Kiedy dziecko może wrócić do przedszkola lub szkoły?
Po rozpoczęciu leczenia i wdrożeniu zasad higieny dziecko od razu może wrócić do przedszkola lub szkoły.
Czy po leczeniu trzeba wykonać kontrolne badania?
Zazwyczaj nie jest to konieczne. Badania kontrolne wykonuje się w przypadku utrzymujących się lub nawracających objawów.
Jak długo jaja owsików przeżywają w otoczeniu?
Jaja owsików przeżywają i pozostają zakaźne w środowisku do 3 tygodni, zwłaszcza w warunkach dużej wilgotności.
Czy zwierzęta domowe przenoszą owsicę?
Nie. Owsik ludzki zaraża wyłącznie ludzi, a choroba nie jest przenoszona przez psy i koty.
Jak prać pościel i ubrania podczas leczenia?
Pościel, ręczniki i odzież należy prać w gorącej wodzie, aby zniszczyć jaja pasożyta. Pomaga też prasowanie odzieży gorącym żelazkiem.
Czy owsica może być groźna dla zdrowia?
U większości pacjentów choroba ma łagodny przebieg i dobrze odpowiada na leczenie.
