Wąkrotka azjatycka, wąkrota azjatycka, gotu kola czy brahmi?
Gotu kola (Centella asiatica ) to znana roślina lecznicza, stosowana w medycynie indyjskiej (ajurwedzie) oraz chińskiej od tysięcy lat. Niekiedy w literaturze wąkrota azjatycka opisywana jest jako „brahmi”, co wprowadza spore zamieszanie, ponieważ nazwa ta jest mocniej przypisana do bakopy drobnolistnej (Bacopa monnieri (L.). Problem polega na tym, że słowo „brahmi” nie odnosi się do nazwy botanicznej czy systematyki danej rośliny, ale jej wyjątkowych właściwości oraz znaczenia.
Jednak, co podkreślają twórcy Farmakopei Indyjskiej, zgodnie z tradycją ajurwedyjską, określenie „brahmi” powinno odnosić się do bakopy drobnolistnej, choć w niektórych regionach Indii określana jest tak właśnie gotu kola.
W literaturze gotu kola często występuje pod regionalnymi nazwami, takimi jak „tygrysie ziele” lub „tygrysia trawa”, które powstały w oparciu o legendy dotyczące tygrysów bengalskich. Zwierzęta te miały po stoczonych walkach tarzać się w wąkrocie azjatyckiej, co przyspieszało gojenie się ich ran. Podobno właśnie to niezwykłe zachowanie się tygrysów miało skłonić ludzi do stosowania gotu kola jako plastrów na trudno gojące się rany.
Natomiast w medycynie chińskiej (TMC) gotu kola znana jest pod nazwą fo-ti-tieng.
Przeczytaj również:
Maść arnikowa – na rany, na twarz, pod oczy
Gotu kola – jak wygląda ta kuzynka marchewki?
Gotu kola (Centella asiatica) jest wieloletnią, niską (płożącą się) byliną należącą do rodziny selerowatych (Apiaceae), do której zalicza się m. in. arcydzięgiel, kolendrę, marchew czy podagrycznik.
Wąkrota azjatycka charakteryzuje się długą, wiotką łodygą, tworzącą gęste „zielone dywany” okrągławych lub nerkowatych liściach. Drobne i dosyć niepozorne kwiaty zebrane są w baldachokształtne kwiatostany, a owoc stanowi mała, kulista rozłupka.
Gotu kola porasta głównie tropikalne oraz subtropikalne regiony Azji (Indie, Chiny, Japonia, Malezja) i preferuje tereny podmokłe (bagniste) oraz zacienione, choć ze względu na dużą popularność na całym świecie (zarówno do celów leczniczych, jak i kosmetycznych) jest obecnie masowo uprawiana na plantacjach, a w wielu regionach jej pozyskiwanie ze stanów naturalnych jest zabronione lub ograniczane przepisami, co chroni jej naturalne zasoby.
Właściwości lecznicze oraz prozdrowotne gotu kola
Właściwości lecznicze i prozdrowotne wąkrotki azjatyckiej oraz produktów i ekstraktów z niej pozyskanych zostały potwierdzone licznymi badaniami in vitro oraz in vivo.
Gotu kola wpływa pozytywnie na zdolność do regeneracji tkanek oraz przyspiesza gojenie się ran, co jest jednym z lepiej udokumentowanych zastosowań surowca. Składniki aktywne gotu kola stymulują proliferację, czyli podział komórek skóry właściwej (fibroblastów) oraz syntezę kolagenu, co sprzyja utrzymaniu elastyczności skóry. Ponadto gotu kola znacząco przyspiesza proces ziarninowania ran oraz indukuje proces angiogenezy, czyli tworzenia nowych naczyń krwionośnych. Właśnie dlatego gotu kola stosowana jest w terapii oparzeń, odleżyn, gojenia ran pooperacyjnych czy redukcji blizn.
Liczne badania dotyczą też wpływu substancji aktywnych gotu kola na układ nerwowy oraz funkcje poznawcze. Ekstrakty z gotu kola są cenione za właściwości neuroprotekcyjne. Składniki aktywne wąkrotki azjatyckiej poprawiają pamięć, koncentrację oraz zdolność uczenia się (zalecane jest kilkumiesięczne stosowanie). Ponadto badania wykazały, że gotu kola – w wyniku hamowania tworzenia się blaszek beta-amyloidu oraz redukcję stresu oksydacyjnego (ilość wolnych rodników) w mózgu – może być pomocna zarówno w profilaktyce jak i leczeniu choroby Alzheimera oraz choroby Parkinsona – poprzez hamowanie tworzenia blaszek amyloidowych i redukcję stresu oksydacyjnego w mózgu.
Badania wykazały, że gotu kola działa przeciwlękowo oraz uspokajająco i może z powodzeniem wspomagać terapię bezsenności.
Gotu kola wpływa również korzystnie na prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Składniki aktywne zawarte w surowcu uszczelniają naczynia krwionośne, a regularne stosowanie gotu kola poprawia krążenie krwi (poprawa mikrokrążenie obwodowe) i może być pomocne w terapii przewlekłej niewydolności żylnej, zmniejszając obrzęki nóg, ból oraz uczucie ciężkości kończyn.
Substancje aktywne zawarte w gotu kola wykazują działanie antyoksydacyjne (neutralizacja wolnych rodników), chroniąc komórki przed starzeniem.
Przeczytaj również:
Hydrokortyzon – co to za maść, zastosowanie, przeciwwskazania, dawkowanie i skutki uboczne
Kosmetyczne właściwości gotu kola
Choć wąkrotka azjatycka (Centella asiatica) kojarzona jest przede wszystkim z działaniem leczniczym, to współczesna kosmetologia wykorzystuje ekstrakty gotu kola jako składnik kosmetyków o działaniu:
przeciwstarzeniowym i ujędrniającym – poprzez stymulację syntezy kolagenu gotu kola poprawia jędrność skóry oraz elastyczność skóry, co skutkuje redukcją głębokości zmarszczek;
łagodzącym stany zapalne – właściwości przeciwzapalne gotu kola wpływają na redukcję świądu skóry, czyli niekomfortowego odczucia (nie bólu!), który powoduje potrzebę drapania, co zwiększa podrażnienie i powoduje uszkodzenie naskórka.
Ponadto badania wskazują, że regularne stosowanie wyciągów z gotu kola wywiera pozytywny wpływ na odbudowę bariery lipidowej skory i podnosi poziom nawilżenia naskórka, co wpływa na prawidłowe funkcjonowanie bariery skórnej.
Dodatkowo wykazano, że regularne stosowanie kremów z gotu kola przez kobiety w ciąży nie tylko zmniejsza ryzyko powstania nowych rozstępów, ale również redukuje intensywność już istniejących i przyczynia się do łagodzenia stanów zapalnych skóry.
Gotu kola – dostępność, bezpieczeństwo, skutki uboczne
W sprzedaży dostępne jest ziele wąkroty azjatyckiej w postaci ziół sypanych pakowanych jednostkowo oraz suplementy diety w postaci tabletek i kapsułek (głównie pod nazwą handlową „Gotu kola”), zawierające sproszkowane ziele wąkroty azjatyckiej lub ekstrakty standaryzowane na zawartość saponin triterpenowych.
Choć gotu kola jest surowcem znanym i stosowanym od tysięcy lat, to zawsze może wystąpić reakcja alergiczna, związana z indywidualną nietolerancją. Choć ekstrakty z wąkroty azjatyckiej są składnikami kosmetyków dla kobiet w ciąży, to ze względu na brak badań ich stosowanie doustnie powinno zostać skonsultowane z lekarzem.
Ponieważ opisano pojedyncze przypadki hepatotoksyczności (uszkodzenia komórek wątrobowych) po suplementacji gotu kola, pacjenci zmagający się ze stanami zapalnymi wątroby powinni skonsultować z lekarzem prowadzącym rozpoczęcie suplementacji.
