Rezonans stochastyczny – co to jest i na czym polega terapia?
Rezonans stochastyczny (SRT, stochastic resonance therapy) to zabieg oddziałujący na układ nerwowy, ale także mięśniowy i kostno-stawowy, który polega na kontrolowanym wytrącaniu pacjenta z równowagi. Osoba poddana terapii rezonansem stochastycznym stoi na platformie, która drga w sposób zmienny, aktywując tym samym układ nerwowo-mięśniowy losowo. Istotna przy tym jest nieliniowość układu deterministycznego, ponieważ pacjent nie jest w stanie przewidzieć zachowania urządzenia.
W nauce pojęcie rezonansu stochastycznego definiuje się jako zjawisko występujące w układach dynamicznych, których odpowiedź na zewnętrzny sygnał osiąga wartość optymalną w obecności szumu o pewnym konkretnym natężeniu.
Co ciekawe, pojęcie po raz pierwszy pojawiło się w 1980 r. i zostało użyte w zupełnie innym kontekście, niż zdrowie człowieka. Włoski fizyk Roberto Benzi określił w ten sposób cykliczność pojawiania się epok lodowcowych na Ziemi.
Przeczytaj również:
Operacja Latarjet – na czym polega?
Jak działa rezonans stochastyczny i jakie daje efekty?
Terapia z wykorzystaniem rezonansu stochastycznego wykorzystuje drgania o wysokiej częstotliwości i niewielkiej amplitudzie. Pojęcie „stochastyczny” oznacza, że częstość podstawowa zaburzana jest przez dodatkowe zakłócenia, tzw. szum. Cykliczne powtarzanie zabiegów pozwala poprawić kontrolę posturalną, stabilność pozycji i postawę podczas chodzenia u osób z deficytami równowagi.
Nieprzewidywalność drgań powoduje, że układ nerwowy człowieka może zarejestrować bardziej subtelne zmiany w układzie odniesienia, niż byłoby to możliwe z wykorzystaniem drgań liniowych. Typowy zakres drgań w platformach wykorzystywanych do SRT wynosi od 1 do 12 Hz, a amplituda ruchu do 3 mm.
Jak wygląda pojedyncza sesja i ile trwa zabieg?
Sesje wykorzystujące terapię SRT odbywają się z użyciem specjalnej platformy. Na rynku pojawiły się także zestawy przenośne, składające się z niewielkich bransolet zakładanych na nadgarstki lub kostki, których zadaniem jest emitowanie szumu. To rozwiązanie niezwykle wygodne, ponieważ pozwala na powrót do codzienności bez konieczności poddawania się każdemu zabiegowi w placówce szpitalnej. Obecnie jednak jest niedostępne w ramach NFZ.
W klasycznej wersji sam zabieg z zewnątrz wygląda bardzo prosto. Podczas terapii pacjent stoi na lekko ugiętych nogach, ustawiając stopy na platformach. Te platformy są wprawiane w ruch i testują koordynację ruchową pacjenta, który musi walczyć z utrzymaniem równowagi. Efektywność rehabilitacji i efekt terapeutyczny obserwuje się w przypadku zabiegów trwających od 30 do 90 sekund powtarzanych w cyklach po kilka interwałów z przerwami.
Warto wspomnieć, że nie istnieje jeden model rezonansu stochastycznego. Wyróżnia się ich przynajmniej cztery (w tym pojedynczą i podwójną studnię oraz model niedynamiczny progowy). Każdy zakłada nieco inny schemat zmian potencjału. Nie jest wykluczone, że z czasem nauczymy się różnicować schemat drgań, dopasowując go do konkretnych potrzeb.
Przeczytaj również:
Jonoforeza – na czym polega i co leczy?
Wskazania do terapii rezonansem stochastycznym – komu może pomóc?
Terapia rezonansem stochastycznym jest stosowana w wielu dolegliwościach układu nerwowego. Wykorzystuje się ją u osób cierpiących na takie schorzenia, jak:
zaburzenia równowagi,
ADHD,
autyzm,
nietrzymanie moczu,
dolegliwości po urazach rdzenia.
Platformy rezonansowe są też wykorzystywane u osób po urazach ortopedycznych, ponieważ pozwalają symulować ruchy i obciążenia, jakim jest na co dzień poddawany aparat ruchu. Część publikacji naukowych sugeruje również zasadność wykorzystania rezonansu stochastycznego u osób z zaawansowaną neuropatią cukrzycową do poprawy odczuć dotykowych.
Poprawa zdolności chodzenia dzięki SRT
Innowacyjny zabieg z wykorzystaniem SRT oddziałuje m.in. na rdzeniowe generatory rytmu (CPGs). To wyspecjalizowane sieci komórek nerwowych ulokowane w rdzeniu kręgowym, które są w stanie aktywować powtarzalne, rytmiczne wzorce ruchowe bez angażowania świadomości. CPGs biorą udział m.in. w procesie chodzenia, pływania, oddychania lub żucia.
Zmiany w tkance kostnej i mięśniowej po SRT
Terapia SRT wpływa na zwiększenie gęstości kości poprzez wywołanie mikroprzeciążeń. Tę technologię wykorzystuje się również u sportowców w celu poprawy rekrutacji włókien mięśniowych, zwiększenia balansu i skrócenia czasu reakcji poprzez efektywniejsze uwalnianie neuroprzekaźników. Dzięki losowości układ nerwowy i mięśniowy są trenowane znacznie efektywniej zwłaszcza w dyscyplinach, które wymagają błyskawicznego podejmowania decyzji i przełożenia jej na pracę mięśni, jak zapasy lub piłka nożna. SRT to także sposób na redukcję stanów zapalnych towarzyszących intensywnym treningom.
Przeczytaj również:
Krioterapia – kiedy działa, komu szkodzi i dlaczego nie zawsze daje oczekiwane rezultaty
Przeciwwskazania do rezonansu stochastycznego – kiedy nie stosować terapii?
Rezonans stochastyczny jest powszechnie uważany za metodę bezpieczną o działaniu profilaktycznym i prozdrowotnym, która może być stosowana u większości pacjentów niezależnie od wieku, w tym kobiet i dzieci. Nie oznacza to, że będzie to jednak optymalna metoda dla każdego. Do typowych przeciwwskazań zalicza się m.in.:
ciążę,
zaawansowaną osteoporozę,
niektóre choroby serca,
ostre stany zapalne stawów,
świeże urazy ortopedyczne,
Należy także poinformować lekarza o obecności implantów, zwłaszcza ulokowanych w nogach, blisko generatora wibracji. Ostateczną decyzję o skorzystaniu z SRT podejmuje lekarz prowadzący lub fizjoterapeuta.
Czy rezonans stochastyczny jest bezpieczny dla osób starszych?
Wyniki badań opublikowanych w 2019 r. w czasopiśmie „Frontiers in physiology” potwierdzają pozytywny wpływ SRT na koordynację ruchów, propriocepcję (czucie głębokie) i świadomość położenia kończyn. Rezonans stochastyczny może też pozytywnie wpłynąć na siłę mięśniową. Jest to szczególnie istotne u osób w podeszłym wieku, u których drastycznie wzrasta ryzyko upadku.
Jednocześnie jednak należy wykonać z wyprzedzeniem badanie densytometryczne, aby ustalić stan tkanki kostnej. W przypadku zaawansowanej osteoporozy SRT powoduje zwiększone ryzyko pęknięć kostnych.
Ile kosztuje rezonans stochastyczny i czy jest refundowany?
Jednostkowo zabieg z wykorzystaniem rezonansu stochastycznego kosztuje około 40-50 zł, z reguły jednak jest on przepisywany seryjnie (np. w pakietach 10 zabiegów). Terapia RST może być również refundowana z Narodowego Funduszu Zdrowia pod warunkiem otrzymania skierowania i korzystania z usług placówki, która ma podpisaną umowę z NFZ. Skierowanie na rezonans stochastyczny może wystawić m.in. lekarz ortopeda, neurolog lub reumatolog.
