Ergofobia – co to jest i na czym polega?
Ergofobia (niekiedy określana też jako ergazjofobia) to lęk odczuwany przed podjęciem pracy, wykonywaniem obowiązków zawodowych, ale też utratą pracy. Przedłużające się zaburzenie może doprowadzić do poważnych konsekwencji w postaci luk w życiorysie, ponieważ osoba cierpiąca na ergofobię celowo unika podejmowania obowiązków zawodowych. Prowadzi też do zwiększonego ryzyka błędu i przedwczesnego wypalenia zawodowego, ponieważ każda decyzja dotycząca pracy jest wielokrotnie oceniana przez pryzmat ewentualnych konsekwencji.
Czy ergofobia to fobia społeczna czy osobne zaburzenie?
W międzynarodowej klasyfikacji DSM-V ergofobia nie pojawia się jako odrębna jednostka chorobowa. Uznaje się ją za tzw. fobię specyficzną, czyli związaną z konkretną sytuacją. Jej numer w DSM-V to F40.298. Objawy ergazjofobii bardzo często idą w parze z lękiem społecznym lub związanym z wystąpieniami publicznymi.
Przeczytaj również:
Agorafobia – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak sobie radzić oraz leczyć?
Objawy ergofobii – jak rozpoznać lęk związany z pracą?
Z uwagi na ograniczone dane dotyczące ergofobii, trudno jednoznacznie wydzielić symptomy związane akurat z tą postacią lęku. Badania prowadzone w latach 90. ubiegłego wieku z udziałem nauczycieli wykazały, że osoby cierpiące na ergofobię doświadczały zarówno objawów somatycznych, jak i objawów psychicznych. Do tych pierwszych zaliczono:
podwyższone tętno,
uczucie suchości w ustach,
zwiększoną potliwość,
uogólnione uczucie niepokoju,
zaburzenia łaknienia.
Ergofobia często jest opisywana również poprzez:
niemożność poszukiwania pracy,
brak ambicji i traktowania swojej pracy poważnie,
unikanie pracy,
uporczywe wracanie myślami do negatywnych doświadczeń z życia zawodowego,
częste branie zwolnień lekarskich.
Ergofobia a stres zawodowy i wypalenie – czym się różnią?
Ergofobia często bywa utożsamiana z wypaleniem zawodowym. Choć oba zaburzenia skutecznie utrudniają codzienne funkcjonowanie, ich przebieg jest nieco inny.
Lęk przed pracą częściej przybiera postać napadów paniki. Osoba dotknięta zaburzeniami w sposób nieproporcjonalny do realnego zagrożenia reaguje zarówno na obowiązek pracy, jak i widmo jej utraty. Objawom zwykle towarzyszą zachowania unikowe, mające na celu uniknięcie odpowiedzialności.
Niektóre osoby cierpiące na ergofobię usiłują radzić sobie z lękiem poprzez nadmierne angażowanie się w aktywność zawodową. Niestety może to przynieść rezultat odmienny od oczekiwanego i w dłuższej perspektywie przynieść wypalenie zawodowe.
Z kolei wypalenie jest związane z przewlekłym stresem, nadmiernym obciążeniem obowiązkami. Pojawia się rosnąca niechęć do wykonywania zadań, cynizm, brak motywacji, a produktywność pracownika maleje.
Przeczytaj również:
Nyktofobia – przyczyny, objawy i leczenie lęku przed ciemnością
Przyczyny ergofobii – skąd bierze się strach przed pracą?
U podłoża ergofobii zwykle leży więcej niż jedna przyczyna. Często jedną z nich są negatywne wcześniejsze doświadczenia w pracy. Osoba, która doznawała upokorzeń, była zastraszana lub dyskryminowana, może mieć trudności z dopasowaniem się do jakiegokolwiek nowego miejsca pracy. Do zaburzeń nerwicowych doprowadzają kilkukrotne zwolnienia lub degradacja stanowiska.
Inną przyczyną ergofobii jest perfekcjonizm w realizacji służbowych obowiązków. Choć dążenie do realizacji zadań możliwie najlepiej samo w sobie jest dobre, niekiedy u pracownika pojawia się paraliż w obawie przed porażką. W praktyce może pojawić się nasilony lęk przed odpowiedzialnością.
Czasami trudności z dopasowaniem się do wymagań w miejscu pracy wynikają pośrednio z innych dolegliwości, takich jak fobia społeczna, depresja lub zespół stresu pourazowego dotyczący wydarzeń pozostających w związku z pracą.
Nie można zapominać też o wpływie pandemii koronawirusa na mentalność pracowniczą. Masowe przesunięcia pracowników na pracę zdalną spowodowały, że wiele osób odczuwa obawy przed powrotem do biura po dziś dzień.
Techniki radzenia sobie z lękiem przed pracą – co można zrobić samodzielnie?
Z łagodnymi zaburzeniami związanymi z pracą można pracować na własną rękę, nie zawsze od razu konieczna jest pomoc eksperta.
Warto nazwać problem i nie unikać konfrontacji z trudnymi myślami.
Dobrą strategią jest podzielenie dużego zadania na mniejsze elementy.
Pomocne może być budowanie uspokajających rytuałów dookoła codziennych wyzwań.
Można spróbować wprowadzić regularne przerwy, które pozwolą na chwilę oddechu i odzyskanie równowagi.
Pomocne bywa także prowadzenie krótkich notatek, w których zapisuje się obawy i racjonalne odpowiedzi na nie.
Warto zadbać o podstawy, takie jak sen, ruch i odpowiednia dieta, które mają realny wpływ na poziom napięcia.
Dobrym krokiem jest również stopniowe oswajanie się z sytuacjami wywołującymi lęk, zamiast całkowitego ich unikania.
Z czasem takie działania mogą zwiększyć poczucie kontroli i zmniejszyć intensywność odczuwanego stresu.
Pomocne może być także ograniczenie nadmiaru bodźców, np. poprzez uporządkowanie przestrzeni pracy lub wyciszenie powiadomień.
Warto wypracować realistyczne oczekiwania wobec siebie, zamiast dążyć do perfekcjonizmu w każdej sytuacji.
Dobrym wsparciem bywa rozmowa z zaufaną osobą, która pomoże spojrzeć na trudności z innej perspektywy.
Można również korzystać z prostych technik oddechowych lub relaksacyjnych, które obniżają napięcie w krótkim czasie.
Regularne docenianie własnych postępów, nawet niewielkich, wzmacnia motywację i buduje większą odporność psychiczną.
Przeczytaj również:
Entomofobia – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie lęku przed owadami
Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?
Pomocy psychologa lub psychiatry warto poszukać, kiedy czujesz, że:
paraliżujący lęk i stres związany z pracą utrzymuje się u Ciebie miesiącami;
celowo rezygnujesz z prac, które lubisz lub których potrzebujesz z uwagi na towarzyszące Ci negatywne emocje;
czujesz, że lęk przed pracą negatywnie oddziałuje na Twoje relacje z osobami najbliższymi, finanse lub zdrowie.
Psychoterapia w leczeniu ergofobii – jakie podejścia są stosowane?
W leczeniu ergofobii stosuje się różne podejścia psychologiczne. Poznaj te najskuteczniejsze.
Terapia poznawczo-behawioralna
Pierwszym wyborem w radzeniu sobie z ergofobią jest zwykle terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Jej założenia koncentrują się na identyfikacji dysfunkcyjnych wzorców myślowych i zastępowaniu ich zdrowszymi, bardziej realistycznymi. Zamiast powtarzać sobie „Nie wolno mi popełnić błędu”, pacjent może komunikować „Czuję, że rozwijam się w swojej pracy. Nauka nowych rzeczy zawsze wiąże się z ryzykiem pomyłki”.
Terapia ekspozycyjna
Innym podejściem jest terapia ekspozycyjna. Polega ona na kontrolowanym poddaniu się działaniom wywołującym lęk. Dzięki temu pacjent stopniowo buduje w sobie przekonanie, że nadaje się do swojej pracy, a nawet jeśli popełni błąd, nie musi się to od razu skończyć katastrofą. Od czego zacząć? Może to być:
wysłanie maila w błahej sprawie do przełożonego,
poszukiwanie ogłoszeń o pracę bez reagowania na nie,
aktualizacja profilu zawodowego w mediach społecznościowych,
podjęcie się prostych prac dorywczych jako freelancer,
umówienie się na rozmowę o pracę,
podjęcie zajęć zarobkowych w niepełnym wymiarze czasu.
Terapia ACT
Podejście psychoterapeutyczne w duchu ACT polega na akceptacji przykrych doświadczeń zamiast ciągłej walki z nimi. Pacjent uczy się tolerować negatywne emocje, skupia się na obecnym stanie emocjonalnym bez wybiegania myślami w przód. Kluczowym elementem ACT jest oddzielenie słów lub obrazu od związanych z nimi wyobrażeń.
Terapia EMDR
Jeżeli przyczyną ergofobii są traumatyczne doświadczenia, pomocna może okazać się terapia określana jako EMDR (Eye Movement Desensitisation and Reprocessing). Poprzez stymulację ruchów gałek ocznych pacjent podświadomie odtwarza wydarzenia, które wywołują ból emocjonalny i na nowo je przepracowuje, dzięki czemu stają się mniej obciążające.
