Tryptany – jak je przyjmować? Po jakim czasie zaczynają działać?

Czym są tryptany i jak działają?

Tryptany to grupa leków stosowanych w doraźnym leczeniu migreny. Nie są typowymi środkami przeciwbólowymi, ponieważ oddziałują bezpośrednio na procesy odpowiedzialne za rozwój bólu migrenowego. Ich działanie wynika przede wszystkim z selektywnego pobudzenia receptorów serotoninowych, obecnych między innymi w naczyniach krwionośnych oraz strukturach układu trójdzielno-naczyniowego.

Mechanizm działania tryptanów obejmuje kilka powiązanych zjawisk. Pobudzenie niektórych receptorów wywołuje skurcz rozszerzonych naczyń w obrębie głowy, zwłaszcza naczyń oponowych. Z kolei wpływ na inne receptory znajdujące się w zakończeniach nerwowych hamuje uwalnianie neuroprzekaźników i neuropeptydów. Ogranicza to aktywację włókien nerwu trójdzielnego unerwiających naczynia oraz oponę twardą.

Tryptany zmniejszają również przewodzenie sygnałów bólowych do ośrodkowego układu nerwowego. Ich skuteczność w leczeniu napadu migreny nie wynika więc wyłącznie ze zwężenia naczyń, lecz także z zahamowania nadmiernej aktywności układu trójdzielnego i procesów uczestniczących w powstawaniu bólu. Dzięki temu mogą łagodzić zarówno ból głowy, jak i objawy towarzyszące migrenie.

Kiedy stosuje się tryptany?

Tryptany stosuje się przede wszystkim w doraźnym leczeniu napadów migreny z aurą lub bez aury. Są przeznaczone dla pacjentów, u których rozpoznano migrenę, dlatego nie należy przyjmować ich na każdy nieswoisty ból głowy. Włączenie takiej terapii warto rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy napady mają umiarkowane lub duże nasilenie i utrudniają normalne funkcjonowanie.

Tryptany w leczeniu migreny często wprowadza się, gdy prawidłowo zastosowane leki przeciwbólowe lub niesteroidowe leki przeciwzapalne nie zapewniają odpowiedniej poprawy. Przy wyjątkowo silnych napadach lekarz może zalecić tryptan jako lek pierwszego wyboru.

Znaczenie ma również moment zastosowania preparatu. W migrenie bez aury lek najlepiej przyjąć po wystąpieniu bólu, kiedy jest on jeszcze łagodny. Im wcześniej lek zostanie przyjęty w fazie bólowej napadu migreny, tym większa może być szansa na uzyskanie poprawy. Tryptany nie służą natomiast do zwalczania samej aury. Jeżeli migrena przebiega z aurą, stosuje się je zwykle dopiero po rozpoczęciu fazy bólu głowy.

Tryptany zasadniczo nie są lekami przeznaczonymi do codziennego zapobiegania migrenie. Ich zadaniem jest przerwanie trwającego napadu, a nie długoterminowe zmniejszanie jego ryzyka. Wyjątkiem może być krótkotrwała profilaktyka migreny menstruacyjnej z wykorzystaniem określonego tryptanu, prowadzona według indywidualnych zaleceń lekarza.

Jak prawidłowo przyjmować tryptany?

Postać leku dobiera się do przebiegu napadów. Klasyczne tabletki są wygodne, gdy migrenie nie towarzyszą nasilone nudności ani wymioty. Jeśli objawy szybko narastają lub utrudniają połknięcie leku, lekarz może zaproponować inną drogę podania. Sposób użycia aerozolu donosowego czy ampułkostrzykawki zależy od konkretnego produktu i wymaga przestrzegania instrukcji producenta.

Drugą dawkę można rozważyć przede wszystkim wtedy, gdy pierwsza przyniosła poprawę, lecz ból później powrócił. Minimalny odstęp między dawkami oraz ich maksymalna liczba w ciągu doby zależą od zastosowanego tryptanu i jego postaci. Jeżeli pierwsza dawka w ogóle nie zadziałała, nie powinno się samodzielnie ponawiać jej podczas tego samego napadu. W takiej sytuacji dalsze postępowanie należy skonsultować z lekarzem.

Ważna jest również częstotliwość stosowania tryptanów. Zaleca się, aby nie przyjmować ich częściej niż przez dwa-trzy dni w tygodniu ani przez dziesięć lub więcej dni w miesiącu. Przekraczanie tej granicy zwiększa ryzyko bólu głowy z nadużywania leków. Pomocne jest prowadzenie dzienniczka migreny, w którym zapisuje się dni z bólem oraz wykorzystane leki.

Jakie tryptany są dostępne w Polsce?

Aktualnie w polskich aptekach dostępne są cztery substancje z grupy tryptanów:

• sumatryptan – w tabletkach oraz aerozolu donosowym;
• zolmitryptan – w tabletkach tradycyjnych i rozpadających się w jamie ustnej;
• eletryptan – w tabletkach doustnych;
• almotryptan – w tabletkach, zarówno na receptę, jak i w wybranych preparatach bez recepty.

Pozostałe leki znane z tej grupy, między innymi naratryptan, ryzatryptan i frowatryptan, nie są obecnie regularnie dostępne w polskiej sprzedaży aptecznej. Zarejestrowanie produktu nie zawsze oznacza bowiem jego faktyczną obecność na rynku.

Skuteczność poszczególnych tryptanów jest indywidualna. Jeden preparat może działać szybciej, natomiast inny zapewniać nieco dłuższy czas działania i mniejsze ryzyko nawrotu bólu. Brak poprawy po jednym tryptanie nie przesądza więc o nieskuteczności całej grupy leków.

Jakie skutki uboczne mogą powodować tryptany?

Tryptany mogą wywoływać skutki uboczne, chociaż u wielu pacjentów nie pojawiają się one wcale. Najczęstsze działania niepożądane są zwykle łagodne i przemijające. Należą do nich zawroty głowy, osłabienie, senność, nudności, wymioty, zaczerwienienie twarzy oraz parestezje, czyli mrowienie lub drętwienie skóry.

U niektórych osób występuje uczucie gorąca albo chłodu. Objawy opisywane jako zaburzenia termoregulacji są zazwyczaj jedynie krótkotrwałym wrażeniem zmiany temperatury. Tryptany mogą również powodować senność i przejściowe zaburzenia koncentracji, dlatego po ich przyjęciu należy ocenić swoją zdolność do prowadzenia pojazdów.

Po przyjęciu tryptanu może wystąpić przemijające uczucie ucisku, ciężaru, napięcia lub bólu w klatce piersiowej, gardle, szyi albo szczęce. Objawów tych nie należy jednak automatycznie uznawać za niegroźne. Jeśli są silne, utrzymują się, pojawiły się po raz pierwszy albo towarzyszą im duszność, zimne poty, osłabienie lub ból promieniujący do ramienia bądź szczęki, nie należy przyjmować kolejnej dawki i trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem.

Rzadkie, ale poważne działania niepożądane obejmują zaburzenia rytmu serca, skurcz naczyń wieńcowych oraz reakcje nadwrażliwości. Obrzęk twarzy lub gardła, trudności z oddychaniem albo rozległa pokrzywka wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Po zastosowaniu aerozolu donosowego może ponadto pojawić się nieprzyjemny smak, pieczenie w nosie lub niewielkie krwawienie.

Kto nie powinien stosować tryptanów? Jakie są przeciwwskazania?

Najważniejsze przeciwwskazania do stosowania tryptanów dotyczą chorób układu sercowo-naczyniowego. Ze względu na możliwość wywołania skurczu naczyń leków tych nie powinny przyjmować osoby:

• z chorobą niedokrwienną serca, dławicą piersiową lub po zawale;
• po udarze mózgu albo przemijającym napadzie niedokrwiennym;
• z chorobami naczyń obwodowych;
• u których występuje niekontrolowane nadciśnienie tętnicze;
• z ciężką niewydolnością wątroby;
• z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki preparatu.

Ciąża i okres karmienia piersią nie stanowią bezwzględnego przeciwwskazania dla całej grupy, jednak tryptanów nie należy wtedy stosować samodzielnie. W ciąży lub podczas karmienia piersią terapię trzeba skonsultować z lekarzem, który oceni korzyści i ryzyko oraz wybierze preparat z najlepiej udokumentowanym bezpieczeństwem.

Czy tryptany wchodzą w interakcje z innymi lekami?

Tryptany mogą wchodzić w istotne interakcje z innymi lekami. Nie należy łączyć dwóch różnych tryptanów ani przyjmować ich razem z ergotaminą i jej pochodnymi. Takie zestawienie może nadmiernie nasilić skurcz naczyń krwionośnych. Wymagany odstęp między preparatami zależy od substancji i zwykle wynosi od kilku do 24 godzin.

Szczególnej ostrożności wymaga jednoczesne stosowanie tryptanów i leków przeciwdepresyjnych, zwłaszcza SSRI, SNRI oraz inhibitorów MAO. Połączenie leków wpływających na serotoninę może w rzadkich przypadkach doprowadzić do zespołu serotoninowego. Dotyczy to również niektórych innych leków serotoninergicznych, litu oraz preparatów zawierających ziele dziurawca.

Interakcje zależą także od konkretnego tryptanu. Przykładowo eletryptanu nie wolno stosować w krótkim odstępie od silnych inhibitorów enzymu CYP3A4, takich jak ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna czy rytonawir, ponieważ mogą one znacznie zwiększyć stężenie leku.

Pytania, które często zadają pacjenci

Czy można łączyć tryptany z ibuprofenem lub innymi lekami z grupy NLPZ?

Tak, w niektórych przypadkach lekarz może zalecić jednoczesne stosowanie tryptanu z niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ), np. ibuprofenem lub naproksenem. Nie należy jednak samodzielnie łączyć leków bez wcześniejszej konsultacji, zwłaszcza jeśli przyjmowane są także inne preparaty.

Czy podczas stosowania tryptanów można pić alkohol?

Nie zaleca się spożywania alkoholu podczas napadu migreny ani po przyjęciu tryptanu. Alkohol może nasilać objawy migreny oraz zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, takich jak zawroty głowy czy senność.

Po jakim czasie zaczynają działać tryptany?

Czas działania zależy od zastosowanej substancji i postaci leku. U części pacjentów poprawa pojawia się już po około 30–60 minutach, natomiast pełny efekt może wystąpić później. Największą skuteczność osiąga się zwykle wtedy, gdy lek zostanie przyjęty na początku fazy bólowej napadu migreny.