Czym różnią się testy na grypę?
Poszczególne testy różnią się szybkością uzyskiwania wyników, czułością i swoistością, jednak z punktu widzenia praktyki najważniejsza jest ich przydatność kliniczna. Wymaga to dopasowania diagnostyki do indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta.
Szybkie testy antygenowe
Test antygenowy wykrywa antygeny wirusa grypy w materiale pobranym najczęściej z nosa, nosogardła lub gardła. Wynik można uzyskać po kilkunastu minutach. Wyroby medyczne tego typu są dostępne w placówkach medycznych, a niektóre można wykonać samodzielnie w domu; są przeznaczone do jednorazowego użytku.
Do tej grupy należą również testy Combo, które podczas jednego badania wykrywają kilka patogenów. Najczęściej są to testy 3 w 1 na grypę, COVID-19 i wirus syncytialny układu oddechowego (RSV). Testy Combo są dostępne bez recepty w aptekach i wykonywane w podstawowej opiece zdrowotnej (zakres wykrywanych patogenów zależy od konkretnego zestawu). Na rynku znajdują się też zestawy wykrywające większą liczbę patogenów. Wynik odczytuje się na kasetce testowej po czasie wskazanym przez producenta. Aby uzyskać wiarygodny wynik, kasety nie należy przesuwać ani podnosić podczas badania. Brak linii kontrolnej oznacza, że wynik jest nieważny i test trzeba powtórzyć z użyciem nowego zestawu.
Szybkie testy antygenowe są mniej czułe niż testy molekularne, dlatego u części osób wynik może być fałszywie ujemny. W porównaniu z RT-PCR, wykrywają one orientacyjnie około 50–80% zakażeń, w zależności od testu. Ich swoistość jest natomiast wysoka, więc wynik dodatni rzadko okazuje się błędny. Na wiarygodność badania wpływają m.in. moment wykonania testu, ilość wirusa w drogach oddechowych i prawidłowe pobranie wymazu.
Przeczytaj również:
Ile trwa grypa? Ile trwa gorączka w grypie?
Testy molekularne – RT-PCR i szybkie testy molekularne
Testem molekularnym można wykryć materiał genetyczny wirusa, a nie jego antygen. Do tej grupy należy RT-PCR, czyli metoda bardziej czuła niż szybkie testy antygenowe, która pozwala wykryć mniejsze ilości materiału wirusowego w próbce. Testy molekularne są zalecane przede wszystkim u pacjentów hospitalizowanych oraz przy ciężkim przebiegu choroby. Materiał do badania pobiera się najczęściej w postaci wymazu z dróg oddechowych.
Czas oczekiwania na wynik zależy od rodzaju badania i miejsca jego wykonania. Klasyczne RT-PCR wymaga zazwyczaj analizy laboratoryjnej, natomiast szybkie testy molekularne typu point-of-care umożliwiają uzyskanie wyniku znacznie szybciej, bez konieczności przesyłania próbki do laboratorium. Ich czułość jest zbliżona do klasycznego RT-PCR. Testy molekularne mogą być szczególnie przydatne wtedy, gdy wynik badania ma znaczenie dla dalszego postępowania, a szybki test antygenowy nie daje wystarczająco pewnej odpowiedzi. Trzeba jednak pamiętać, że również w tym przypadku na wynik wpływa jakość pobranego materiału oraz sposób jego przechowywania i transportu.
Testy serologiczne
Testy serologiczne wykrywają we krwi przeciwciała przeciwko wirusowi grypy. Nie służą do rutynowego rozpoznawania ostrej grypy, ponieważ przeciwciała pojawiają się dopiero po pewnym czasie od zakażenia. Do potwierdzenia przebytej infekcji zwykle porównuje się dwie próbki krwi pobrane w odstępie 2–3 tygodni. Badania te wykorzystuje się głównie w badaniach naukowych i epidemiologicznych.
Rodzaj testu | Co wykrywa? | Ile się czeka? | Gdzie się wykonuje? |
|---|---|---|---|
Szybki test antygenowy | antygen wirusa | kilkanaście minut | w domu, POZ |
Test Combo | antygen kilku patogenów | kilkanaście minut | w domu, POZ |
RT-PCR | materiał genetyczny wirusa | od kilku godz. do 1 dnia | analiza w laboratorium (wymaz pobiera się w placówce medycznej lub punkcie pobrań) |
Szybki test molekularny | materiał genetyczny wirusa | zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu min. | na miejscu w placówce medycznej (POZ, SOR, szpital), w analizatorze point-of-care |
Przeczytaj również:
Grypa typu A – objawy, przebieg, leczenie
Czy ujemny wynik wyklucza grypę?
Ujemny wynik testu na grypę nie zawsze wyklucza zakażenie, szczególnie jeśli wykonano szybki test antygenowy lub test Combo. Na wiarygodność wyniku wpływa m.in. moment wykonania badania, prawidłowy sposób pobrania wymazu z jamy nosowej oraz jakość próbki. Dlatego zarówno wynik pozytywny, jak i wynik negatywny należy interpretować w kontekście objawów, takich jak gorączka, ból gardła czy bóle głowy, oraz chorób współistniejących.
Wynik testu | Co można wnioskować? | Czego nie można wnioskować? |
|---|---|---|
Dodatni wynik testu antygenowego | W próbce wykryto antygen wirusa grypy; przy typowych objawach i w sezonie grypowym wynik przemawia za grypą. | Wynik nie określa ciężkości zakażenia ani ryzyka powikłań. Poza sezonem grypowym rośnie ryzyko wyniku fałszywie dodatniego. |
Ujemny wynik testu antygenowego | W badanej próbce nie wykryto antygenu wirusa. | Nie wyklucza zakażenia grypą, ponieważ test może dać wynik fałszywie ujemny. |
Dodatni wynik testu molekularnego | W próbce wykryto materiał genetyczny wirusa grypy. | Nie pozwala samodzielnie ocenić ciężkości choroby. |
Ujemny wynik testu molekularnego | W badanej próbce nie wykryto materiału genetycznego wirusa. | Nie zawsze wyklucza zakażenie, jeśli próbka została pobrana nieprawidłowo lub w nieodpowiednim czasie. |
Fałszywie ujemny wynik testu – skąd się bierze?
Ujemny wynik testu nie zawsze oznacza, że grypy nie ma. Na wiarygodność wyniku wpływa kilka czynników:
moment wykonania testu – ilość wirusa w drogach oddechowych zmienia się w trakcie infekcji; zwykle jest największa w pierwszych 1–3 dniach od wystąpienia objawów, a test wykonany później częściej daje wynik fałszywie ujemny;
sposób pobrania wymazu – zbyt mała ilość materiału może utrudnić wykrycie wirusa;
rodzaj i jakość testu – szybkie testy antygenowe są mniej czułe niż testy molekularne;
ilość wirusa w próbce – jeśli jest jej niewiele, test może nie wykryć zakażenia;
częstość grypy w danym okresie – nie zmienia ona dokładności samego testu, ale wpływa na interpretację wyniku: w szczycie sezonu grypowego ujemny wynik przy typowych objawach jest mniej wiarygodny.
W przypadku testu domowego ważne jest dokładne wykonanie badania zgodnie z instrukcją producenta. Nie ma natomiast jednej zasady, według której każdy ujemny wynik należy po określonej liczbie godzin powtórzyć. Jeśli objawy nadal wskazują na grypę, lekarz może zdecydować o ponownym badaniu lub zastosowaniu dokładniejszego testu molekularnego.
Przeczytaj również:
Grypa typu B – objawy, przebieg, leczenie
Co zrobić po wyniku?
Wynik testu jest wskazówką, ale nie zawsze sam decyduje o dalszym postępowaniu. Przy łagodnych objawach warto przede wszystkim odpoczywać, dbać o odpowiednie nawodnienie, ograniczyć kontakt z innymi osobami i obserwować swój stan. Dotyczy to również sytuacji, gdy test jest ujemny – objawy mogą być wywołane przez grypę albo inny wirus, który także może zarażać.
Szczególnej uwagi wymagają osoby starsze, kobiety w ciąży i do 2 tygodni po porodzie, małe dzieci, osoby z otyłością olbrzymią oraz osoby z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością. W tych grupach decyzja o badaniu i leczeniu powinna uwzględniać nie tylko wynik testu, ale także stan pacjenta i ryzyko powikłań. Pacjenci hospitalizowani z podejrzeniem grypy wymagają diagnostyki dostosowanej do obrazu klinicznego, najczęściej z użyciem testu molekularnego.
Przeczytaj również:
Oseltamiwir – co to za lek, jak działa, cena, recepta
Kiedy rozważa się lek przeciwwirusowy?
Leki przeciwwirusowe przynoszą największą korzyść, gdy leczenie rozpocznie się wcześnie, najlepiej w ciągu 48 godzin od pojawienia się objawów grypy. O ich zastosowaniu decyduje lekarz, uwzględniając m.in. nasilenie choroby, czas trwania objawów i ryzyko powikłań. Szczególnie ważna jest szybka ocena osób starszych, kobiet w ciąży, dzieci oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością.
Negatywny wynik szybkiego testu antygenowego lub testu Combo nie powinien opóźniać konsultacji, jeśli objawy i sytuacja pacjenta wskazują na grypę. U pacjentów z grup ryzyka lub z ciężkim przebiegiem lekarz może rozpocząć leczenie bez czekania na wynik testu, a także mimo ujemnego wyniku testu antygenowego.
W ciężkim przebiegu choroby lekarz może rozważyć leczenie przeciwwirusowe również wtedy, gdy od początku objawów minęło więcej niż 48 godzin.
Kiedy pilnie należy skontaktować się z lekarzem?
Grypa zwykle ustępuje samoistnie, ale niektóre objawy mogą wskazywać na ciężki przebieg lub powikłania. Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają przede wszystkim:
duszność, trudności w oddychaniu lub ból w klatce piersiowej;
zaburzenia świadomości, dezorientacja, trudność z wybudzeniem lub drgawki;
wyraźne osłabienie, silne bóle mięśni, problemy z chodzeniem lub wykonywaniem codziennych czynności;
objawy odwodnienia – bardzo mała ilość oddawanego moczu, nasilona suchość w ustach, zawroty głowy lub zasłabnięcie;
sinienie ust lub skóry, krwioplucie albo inne niepokojące objawy ze strony układu oddechowego;
pogorszenie stanu po okresie wyraźnej poprawy, np. ponowny wzrost gorączki lub nasilenie kaszlu;
zaostrzenie choroby przewlekłej, np. astmy, POChP, cukrzycy lub niewydolności serca.
U dzieci sygnałem alarmowym może być szybki lub utrudniony oddech, zapadanie się przestrzeni międzyżebrowych przy oddychaniu, sinienie ust, trudność z wybudzeniem, drgawki, znaczna apatia albo brak przyjmowania płynów. Niepokój powinno również wzbudzić wyraźnie rzadsze oddawanie moczu, gorączka powyżej 40°C, a u niemowląt poniżej 12. tygodnia życia każda gorączka. W takich sytuacjach nie należy czekać na kolejny domowy test ani próbować samodzielnie ustalać przyczyny objawów – dziecko powinno zostać ocenione przez lekarza.
Przeczytaj również:
Powikłania grypy – jakie są?
Najczęściej zadawane pytania
Czy PCR też może być ujemny?
Tak, wynik PCR również może być ujemny. Nawet dokładny test diagnostyczny może nie wykryć zakażenia, jeśli materiał pobrano w nieodpowiedni sposób lub w niewłaściwym momencie; przy utrzymujących się objawach lekarz może zlecić dodatkowe badania.
Kiedy powtórzyć test?
Jeśli wynik testu jest ujemny, a objawy grypy utrzymują się lub nasilają, najlepiej skonsultować się z lekarzem, który może zlecić dokładniejsze badanie molekularne. Część producentów testów Combo zaleca powtórzenie badania po około 48 godzinach, co dotyczy głównie wykrywania COVID-19. Należy wtedy postępować zgodnie z instrukcją danego zestawu. W przypadku grypy ilość wirusa z czasem maleje, więc kolejny test antygenowy wykonany po kilku dniach może również dać wynik fałszywie ujemny.
Czy to może być COVID-19?
Grypa, COVID-19 i RSV mogą powodować podobne objawy, m.in. gorączkę, kaszel, ból gardła, katar czy osłabienie. Dlatego chętnie sięga się po testy Combo. Podobne objawy mogą wywoływać także inne wirusy, np. rinowirusy, adenowirusy czy metapneumowirus, których standardowe testy Combo nie wykrywają. Ujemny wynik testu Combo nie oznacza więc, że infekcja nie jest wirusowa.
Czy oseltamiwir ma sens po 48 godzinach?
Tak, po 48 godzinach oseltamiwir nadal może mieć sens, szczególnie u osób z ciężkim przebiegiem grypy, hospitalizowanych oraz należących do grup ryzyka powikłań. Decyzję o leczeniu podejmuje lekarz.
Czy można wrócić do pracy po ujemnym teście?
Sam ujemny wynik testu nie oznacza jeszcze, że można wrócić do pracy. Jeśli nadal występują gorączka, nasilony kaszel, duszność lub znaczne osłabienie, lepiej pozostać w domu. Do codziennych aktywności można zwykle wrócić, gdy ogólny stan wyraźnie się poprawia, a gorączka nie występuje od co najmniej 24 godzin bez stosowania leków przeciwgorączkowych. Przez kolejne kilka dni warto zachować ostrożność, np. częściej myć ręce i ograniczać bliski kontakt z osobami z grup ryzyka.
