Czym są parestezje?
Parestezje to nieprawidłowe, nieprzyjemne wrażenia czuciowe pojawiające się bez wyraźnej przyczyny lub bez działania bodźca zewnętrznego. Objawy parestezji obejmują uczucie drętwienia, mrowienia, cierpnięcia, pieczenia albo wrażenie „przebiegających prądów”.
Z medycznego punktu widzenia parestezje są objawem zaburzeń czucia i nieprawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych w obrębie obwodowego układu nerwowego, nerwów obwodowych, rdzenia kręgowego lub mózgu. Mogą pojawiać się nagle, utrzymywać krótko lub mieć charakter przewlekły, utrudniając codzienne funkcjonowanie.
Najczęściej pojawiają się parestezje kończyn górnych i kończyn dolnych, ale dolegliwości mogą dotyczyć także twarzy, skóry głowy czy języka.
Jakie dają objawy i odczucia?
Parestezje mogą przyjmować różne formy, ale pacjenci najczęściej opisują je jako uczucie mrowienia, drętwienia lub cierpnięcia skóry. Pojawia się wrażenie, jakby po ciele „chodziły mrówki”, a dany obszar stawał się mniej wrażliwy na dotyk. Czasem towarzyszy temu uczucie sztywności lub ciężkości kończyny.
U części osób parestezje mają bardziej nasilony charakter i przypominają delikatne kłucie, pieczenie albo uczucie „przebiegających prądów”.
Objawy mogą pojawiać się nagle, narastać stopniowo lub mieć charakter falujący – raz słabną, a po chwili znów się nasilają. Najczęściej dotyczą dłoni, palców, stóp lub łydek, czyli miejsc najbardziej wrażliwych na ucisk nerwów i zaburzenia krążenia.
Charakterystycznym zjawiskiem przy wystąpieniu parestezji jest zmiana temperatury ciała w miejscu, w którym mamy do czynienia z nietypowymi odczuciami (zimna, bądź gorąca skóra).
Parestezje mogą wystąpić pod różną postacią, jedną z nich jest tzw. allodynia, która może charakteryzować się bólem, pieczeniem w odpowiedzi na bodziec, który u ludzi zdrowych nie wywołuje żadnej reakcji. Często pojawiać może się także tzw. przeczulica, która charakteryzuje się nadwrażliwością na zwykłe i słabe bodźce.
W wielu przypadkach parestezje kończyn są zjawiskiem przejściowym. Typowym przykładem jest sytuacja, gdy ręka lub noga „zdrętwieje” po dłuższym pozostawaniu w jednej pozycji. Po zmianie pozycji ciała i przywróceniu prawidłowego przepływu krwi oraz pracy nerwów pojawia się krótkotrwałe, intensywniejsze uczucie mrowienia, a następnie objawy całkowicie ustępują – zwykle w ciągu kilku sekund lub minut.
Przeczytaj również
Mrowienie ciała i skóry – jakie są przyczyny i co robić?
Czy parestezje dotyczą tylko rąk i nóg?
Najczęściej pojawiają się parestezje kończyn – przede wszystkim dłoni, palców rąk oraz stóp i podudzi. To właśnie w tych miejscach najłatwiej dochodzi do ucisku nerwów lub zaburzeń krążenia, dlatego mrowienie, drętwienie czy uczucie cierpnięcia w rękach i nogach są najczęstszą postacią tego objawu.
Warto jednak wiedzieć, że termin „parestezje” nie odnosi się wyłącznie do kończyn górnych i dolnych. Może on być prawidłowo używany także w odniesieniu do innych części ciała. U niektórych osób pojawiają się parestezje twarzy (neuralgia nerwu trójdzielnego), ust, języka lub skóry głowy, opisywane jako kłucie, pieczenie albo uczucie „przebiegających prądów”.
Lokalizacja objawów ma duże znaczenie diagnostyczne. Na przykład parestezje jednej ręki lub jednej strony twarzy mogą wskazywać na ucisk konkretnego nerwu, natomiast rozlane mrowienie i drętwienie w różnych częściach ciała bywa związane z chorobami ogólnoustrojowymi lub parestezjami na tle psychosomatycznym.
Jakie są przyczyny łagodnych parestezji?
Łagodne parestezje najczęściej mają charakter przemijający i wynikają z chwilowego ucisku na nerw lub zaburzenia krążenia w danym obszarze ciała. Klasyczną sytuacją jest długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji, na przykład siedzenie z podwiniętą nogą.
Parestezje mogą mieć różne przyczyny:
przeciążenie mięśni i długotrwałe napięcie,
ucisk związany z nieprawidłową postawą ciała,
długie korzystanie z komputera lub telefonu,
ucisk nerwów w okolicy nadgarstka, łokcia lub odcinka szyjnego kręgosłupa,
podłoże psychiczne, czyli parestezje na tle nerwowym (przewlekły stres i napięcie emocjonalne)
O przemijającym, niegroźnym charakterze objawów świadczy to, że pojawiają się sporadycznie, mają oczywistą przyczynę (np. chwilowy ucisk nerwu lub niewygodną pozycję) i mają charakter przejściowy, czyli ustępują samoistnie.
Przeczytaj również
Drętwienie języka – co oznacza mrowienie języka?
Kiedy parestezje są objawem choroby?
Jeśli mrowienie, drętwienie lub uczucie „przebiegających prądów” utrzymują się przez dłuższy czas, nawracają lub stopniowo się nasilają, mogą być objawem poważnych schorzeń. Przewlekłe parestezje kończyn często rozwijają się powoli i początkowo mają łagodny charakter, jednak z czasem obejmują większy obszar ciała lub zaczynają towarzyszyć im inne niepokojące symptomy.
Przyczyny występowania parestezji obejmują m.in.:
niedobory witamin i minerałów (szczególnie witaminy B12, może być to również jeden z objawów hipokalcemii),
nieleczona cukrzyca i polineuropatia cukrzycowa,
choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń rumieniowaty czy stwardnienie rozsiane,
choroby neurologiczne związane z uciskiem rdzenia kręgowego lub korzeni nerwowych,
choroby nowotworowe i powikłania leczenia,
niedotlenienie mózgu lub udar mózgu,
choroby o podłożu zapalnym naczyń krwionośnych.
Szczególny niepokój powinny budzić nagłe drętwienia kończyn, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia mowy lub widzenia – w takich sytuacjach należy najszybciej skonsultować się z lekarzem.
Badania i diagnostyka
Diagnostyka parestezji rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego. Specjalista pyta o charakter objawów – czy dominuje mrowienie, drętwienie, kłucie lub uczucie „przebiegających prądów” – a także o ich lokalizację, czas trwania i okoliczności pojawiania się. Ważne jest również ustalenie, czy parestezje kończyn mają związek z określoną pozycją ciała, wysiłkiem, stresem, chorobami przewlekłymi lub przyjmowanymi lekami.
Kolejnym etapem jest badanie neurologiczne, podczas którego ocenia się czucie, siłę mięśniową, odruchy oraz ewentualne objawy ucisku nerwów. Już na tym etapie często można wstępnie określić, czy dolegliwości mają charakter przemijający, czy mogą wynikać z choroby układu nerwowego, problemów z kręgosłupem lub zaburzeń ogólnoustrojowych.
W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz rodzinny może zlecić dodatkowe badania. Najczęściej wykonuje się morfologię krwi w kierunku niedoborów witamin (szczególnie z grupy B), zaburzeń gospodarki glukozowej lub innych nieprawidłowości metabolicznych. W przypadku podejrzenia uszkodzenia nerwów pomocne jest badanie przewodnictwa nerwowego (EMG), a przy objawach sugerujących parestezje od kręgosłupa – badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.
Przeczytaj również
Mrowienie nóg od kolan w dół – przyczyny bólu nóg poniżej kolan
Jak leczy się parestezje?
Sposób leczenia parestezji zależy przede wszystkim od ich przyczyny. Jeśli przyczyną wystąpienia parestezji będą choroby układu ruchu, problemy z kręgosłupem, uwięźnięcie nerwu, dyskopatie czy uszkodzenia krążków, głównym leczeniem będzie postępowanie fizjoterapeutyczne. Jego zadaniem będzie zlikwidowanie przyczyn oraz zmniejszenie występujących dolegliwości.
Najczęściej wykonuje się masaże oraz terapię mięśniowo-powięziową w celu rozluźnienia tkanek i odbarczenia ucisków na nerwy, terapię manualną kręgosłupa, w przypadku problemu z tzw. dyskami – neuromobilizacje, które przywracają prawidłową funkcję nerwów, ćwiczenia ruchowe, pozycje ułożeniowe zmniejszające dolegliwości, a także zabiegi z zakresu fizykoterapii z uwzględnieniem odpowiednich zasad ich stosowania.
W sytuacji, gdy przyczyną są niedobory składników odżywczych, cukrzyca lub inne choroby przewlekłe, lekarze proponują leczenie przyczynowe, które polega na wyrównaniu zaburzeń. Czasem konieczna jest zmiana diety, suplementacja lub zastosowanie leków przeciwbólowych oraz łagodzących pieczenie i kłucie o charakterze neuropatycznym.
Profilaktyka parestezji
Aby uniknąć wystąpienia nieprzyjemnych objawów, jakim są parestezje, należy zastosować się do poniższych „zasad”, tak aby w znaczny sposób zmniejszyć ryzyko występowania parestezji, bądź uniknąć ich całkowicie. Należy zatem pamiętać o:
częstej zmianie pozycji (unikać długotrwałego stania lub siedzenia w jednej pozycji);
unikaniu zakładania nogi na nogę podczas siedzenia;
unikaniu urazów w obrębie kręgosłupa szyjnego, piersiowego bądź lędźwiowego;
stosowaniu zasad zdrowego odżywiania (dieta);
unikaniu otyłości i nadwagi;
stosowaniu profilaktyki nadciśnienia tętniczego;
dostarczeniu do organizmu odpowiedniej ilości niezbędnych witamin i pierwiastków;
propagowaniu zdrowego stylu życia (bez palenia papierosów i spożywania substancji toksycznych);
przyjmowaniu jak najmniejszej ilości leków;
prawidłowym leczeniu i kontrolowaniu choroby podstawowej.
współpraca: fizjoterapeuta Daniel Gajda
