Zapalenie mięśnia sercowego – czym jest?
Zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis) to stan zapalny obejmujący komórki mięśnia sercowego, który prowadzi do ich uszkodzenia i zaburzeń pracy serca. W wyniku procesu zapalnego serce może kurczyć się słabiej lub pracować nieregularnie, co daje objawy, takie jak: duszność, ból w klatce piersiowej, uczucie zmęczenia czy kołatanie serca.
Jakie są przyczyny zapalenia mięśnia serca?
Najczęstszą przyczyną zapalenia mięśnia sercowego są infekcje wirusowe. Do rozwoju choroby może dojść w trakcie lub kilka tygodni po przebytej infekcji. Szczególnie ważnym i częstym problemem jest zapalenie mięśnia sercowego po grypie – wirus grypy może bezpośrednio uszkadzać komórki serca lub wywoływać nadmierną reakcję układu odpornościowego, która prowadzi do stanu zapalnego.
Do patogenów, które mogą wywołać wirusowe zapalenie mięśnia sercowego, należy też wirus opryszczki zwykłej (HSV – Herpes simplex virus). Jest to powszechny wirus odpowiedzialny najczęściej za opryszczkę wargową lub narządów płciowych. W rzadkich przypadkach może on przedostać się do krwi i wywołać stan zapalny w różnych narządach, w tym także w mięśniu sercowym. Do zakażenia HSV dochodzi zwykle przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną lub z wydzieliną zawierającą wirusa, jednak rozwój zapalenia mięśnia sercowego jako powikłania należy do sytuacji rzadkich.
Zapalenie mięśnia sercowego może mieć również podłoże bakteryjne, choć zdarza się rzadziej. Bywa powikłaniem ciężkich zakażeń ogólnoustrojowych, sepsy, boreliozy czy nieleczonych infekcji gardła i zatok.
Do innych przyczyn należą:
reakcje autoimmunologiczne, w których układ odpornościowy atakuje własne komórki serca;
alergiczne zapalenie mięśnia sercowego, związane z nadwrażliwością na niektóre leki lub substancje;
rzadkie postacie, takie jak eozynofilowe czy olbrzymiokomórkowe zapalenie mięśnia sercowego.
Istotną grupę stanowi także toksyczne zapalenie mięśnia sercowego, które rozwija się pod wpływem działania alkoholu, narkotyków, niektórych leków (np. stosowanych w chemioterapii) lub kontaktu z toksynami chemicznymi.
W ostatnich latach obserwowano również przypadki zapalenia mięśnia sercowego po COVID-19. Powikłanie to występuje stosunkowo rzadko, ale podobnie jak po innych infekcjach wirusowych, objawy ze strony serca po przebytej chorobie wymagają oceny lekarskiej.
Przeczytaj również
Serce płucne (przerost prawej komory) – objawy, przyczyny i leczenie
Czy zapaleniem mięśnia sercowego można się zarazić?
Samym zapaleniem mięśnia sercowego nie można się zarazić. Choroba nie przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka. Zakaźne mogą być natomiast patogeny, które w niektórych przypadkach prowadzą do rozwoju stanu zapalnego w sercu, np. wirusy wywołujące infekcje dróg oddechowych lub grypę.
Warto jednak podkreślić, że zakażenie danym wirusem lub bakterią nie oznacza, że u każdej osoby rozwinie się zapalenie mięśnia sercowego. U większości chorych infekcja przebiega bez powikłań, a zapalenie mięśnia serca pojawia się rzadko i zależy m.in. od reakcji układu odpornościowego oraz ogólnego stanu zdrowia.
Czy zapalenie mięśnia sercowego zawsze daje objawy?
Zapalenie mięśnia sercowego nie zawsze powoduje wyraźne dolegliwości. U części pacjentów choroba przebiega łagodnie lub całkowicie bezobjawowo, a informacja o przebytym zapaleniu pojawia się dopiero przypadkowo – podczas diagnostyki kardiologicznej wykonywanej z innego powodu.
Jeśli objawy się pojawią, mogą być niespecyficzne i łatwe do pomylenia z przemęczeniem lub powikłaniami po infekcji. Do najczęstszych objawów zapalenia mięśnia sercowego należą:
duszność, zwłaszcza podczas wysiłku lub w pozycji leżącej,
uczucie kołatania lub nierównej pracy serca,
ból lub ucisk w klatce piersiowej (czasem przypominający zawał),
szybkie męczenie się i osłabienie,
zawroty głowy lub omdlenia,
obrzęki kończyn dolnych.
U niektórych chorych występują także objawy ogólne związane z toczącym się stanem zapalnym, takie jak gorączka, bóle mięśni czy utrzymujące się złe samopoczucie po przebytej infekcji. Właśnie dlatego niepokojące dolegliwości ze strony serca, które pojawiają się w trakcie lub kilka tygodni po chorobie wirusowej, wymagają konsultacji lekarskiej.
Przeczytaj również
Ból serca – kiedy i jak boli serce? Przyczyny i objawy bólu serca
Jakie jest ciśnienie przy zapaleniu mięśnia sercowego?
Ciśnienie przy zapaleniu mięśnia sercowego nie ma jednego charakterystycznego poziomu. U wielu pacjentów przez długi czas pozostaje prawidłowe. W cięższych przypadkach, gdy stan zapalny osłabia pracę serca i zmniejsza jego zdolność do pompowania krwi, może pojawić się niskie ciśnienie tętnicze, uczucie osłabienia, zawroty głowy, a nawet omdlenia.
Nadciśnienie tętnicze nie jest typowym objawem zapalenia mięśnia sercowego. Jeśli ktoś ma podwyższone ciśnienie, zwykle wynika ono z pierwotnego nadciśnienia lub innych chorób układu krążenia, a nie z samego stanu zapalnego mięśnia sercowego.
Jeśli u osoby z rozpoznanym nadciśnieniem rozwinie się zapalenie mięśnia sercowego, konieczna jest dokładna kontrola lekarska. Choroba może czasowo pogorszyć wydolność serca i wymagać modyfikacji leczenia oraz ograniczenia wysiłku.
Czy dzieci chorują na zapalenie mięśnia sercowego?
Zapalenie mięśnia sercowego u dzieci występuje rzadziej niż u dorosłych, ale może pojawić się w każdym wieku. Najczęściej jest powikłaniem infekcji wirusowych, takich jak grypa, enterowirusy czy adenowirusy.
Objawy u dzieci bywają mniej charakterystyczne niż u dorosłych. Mogą obejmować: osłabienie, duszność, przyspieszony oddech, brak apetytu (u niemowląt), bóle brzucha, kołatanie serca lub omdlenia. Ból w klatce piersiowej, typowy dla dorosłych, występuje rzadziej.
Rokowanie u większości dzieci jest dobre, zwłaszcza przy szybkim rozpoznaniu i odpowiednim leczeniu, choć w cięższych przypadkach konieczna bywa hospitalizacja i kontrola kardiologiczna.
Przeczytaj również
Niemiarowość serca – objawy, przyczyny, jak się leczy?
Jak diagnozuje się zapalenie mięśnia sercowego?
Rozpoznanie zapalenia mięśnia sercowego wymaga kilku badań, ponieważ objawy choroby są niespecyficzne i mogą przypominać zawał serca lub powikłania po infekcji. Podstawą diagnostyki jest wywiad lekarski (np. niedawno przebyta grypa lub inna infekcja) oraz badanie fizykalne.
Najczęściej wykonywane badania to:
EKG (elektrokardiogram) – może wykazać zaburzenia rytmu serca lub zmiany sugerujące uszkodzenie mięśnia sercowego, choć wynik bywa nieswoisty;
badania krwi – szczególnie oznaczenie troponiny, która wzrasta przy uszkodzeniu komórek serca, oraz markerów stanu zapalnego, takich jak CRP czy OB;
echo serca (USG serca) – pozwala ocenić kurczliwość mięśnia sercowego, jego budowę oraz ewentualne cechy niewydolności serca;
rezonans magnetyczny serca (MRI) – jedno z najdokładniejszych badań, które może uwidocznić obszary stanu zapalnego i uszkodzenia mięśnia sercowego.
W wybranych, ciężkich przypadkach wykonuje się także biopsję mięśnia sercowego (biopsja endomiokardialna), aby potwierdzić rozpoznanie i ustalić przyczynę choroby.
Jak się leczy myocarditis?
Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy od przyczyny choroby oraz nasilenia objawów. U wielu pacjentów konieczna jest hospitalizacja, zwłaszcza na początku, aby monitorować pracę serca i zapobiec groźnym zaburzeniom rytmu.
Podstawą terapii jest oszczędzający tryb życia i całkowite ograniczenie wysiłku fizycznego przez kilka tygodni lub miesięcy. Serce w stanie zapalnym potrzebuje czasu na regenerację, dlatego zbyt szybki powrót do aktywności może pogorszyć przebieg choroby.
W leczeniu farmakologicznym stosuje się przede wszystkim:
leki na niewydolność serca (np. obniżające ciśnienie i odciążające serce),
leki przeciwarytmiczne, jeśli występują zaburzenia rytmu,
leczenie przyczynowe, jeśli jest możliwe (np. antybiotyki w zakażeniach bakteryjnych),
w wybranych przypadkach leki przeciwzapalne lub immunosupresyjne.
Powrót do pełnej sprawności trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Istotny jest stopniowy powrót do pracy i aktywności fizycznej, wyłącznie po kontroli lekarskiej oraz ocenie funkcji serca.
Przeczytaj również
Nerwica serca – przyczyny, objawy, leki, leczenie domowe, skutki
Jakie mogą być powikłania zapalenia mięśnia sercowego?
U większości pacjentów zapalenie mięśnia sercowego ustępuje bez trwałych następstw. W części przypadków może jednak prowadzić do powikłań, zwłaszcza przy ciężkim przebiegu choroby.
Najczęstsze powikłania to:
niewydolność serca,
zaburzenia rytmu serca (kołatanie, omdlenia),
trwałe osłabienie mięśnia sercowego lub kardiomiopatia rozstrzeniowa.
Choroba może być groźna, a w rzadkich przypadkach prowadzić do zgonu, jednak rokowanie jest zwykle dobre przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu.
Po przebyciu zapalenia konieczne są kontrole kardiologiczne, zapewnienie odpoczynku przez czasowe ograniczenie wysiłku fizycznego. Większość pacjentów wraca do normalnej aktywności, choć w przypadku trwałego uszkodzenia serca może być potrzebne długotrwałe leczenie i unikanie dużych obciążeń.
