Dlaczego podczas odchudzania może ubywać mięśni?
Podczas odchudzania oprócz utraty tkanki tłuszczowej, organizm może tracić także beztłuszczową masę ciała, w tym tkankę mięśniową. Skala tych zmian zależy m.in. od:
wielkości deficytu kalorycznego – im większy deficyt, tym trudniej dostarczyć organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych, w tym aminokwasów potrzebnych do budowy mięśni. Zbyt duży deficyt może też sprawić, że organizm zacznie wykorzystywać białka mięśniowe jako źródło energii, co sprzyja utracie masy mięśniowej.
ilości białka w diecie – jednym z ważniejszych zaleceń podczas redukcji masy ciała jest jedzenie większych ilości białka – makroskładnika, który wspiera utrzymanie masy mięśniowej. Jeśli nie uda się pokryć na nie zapotrzebowania, mięśnie nie mają jak się odbudowywać.
aktywności fizycznej – zalecanym sposobem na ograniczenie utraty masy mięśniowej jest trening siłowy, który stanowi bodziec do syntezy białek mięśniowych. Warto wykonywać go 2-3 razy w tygodniu.
Na utratę masy mięśniowej podczas odchudzania powinny szczególnie uważać osoby, które już na początku redukcji mają jej niewiele lub są bardziej narażone na osłabienie mięśni. Są to:
osoby starsze – wraz z wiekiem rośnie ryzyko rozwoju sarkopenii, czyli postępującej utraty masy i siły mięśniowej, dlatego źle przeprowadzona kuracja odchudzająca może dodatkowo nasilać ten proces i zwiększać ryzyko osłabienia organizmu;
osoby mało aktywne fizycznie – brak regularnego ruchu, szczególnie ćwiczeń siłowych, sprzyja stopniowemu zmniejszaniu masy i siły mięśniowej;
osoby z niektórymi chorobami współistniejącymi – np. cukrzycą typu 2 lub przewlekłą chorobą nerek, szczególnie w zaawansowanych stadiach. Choroby te mogą sprzyjać spadkom masy i pogorszeniu funkcji mięśni.
Przy stosowaniu leków GLP-1 ryzyko spadku masy mięśniowej również może być większe, ponieważ zmniejszony apetyt, a także towarzyszące kuracji nudności oraz uczucie pełności sprawiają, że niektórym osobom trudniej dostarczyć odpowiednią ilość energii i składników odżywczych.
Przeczytaj również:

Mięśnie u kobiet – dlaczego są ważne i jak o nie dbać?
Jak sposób odżywiania wpływa na utrzymanie mięśni?
Bez odpowiednio skomponowanej diety trudno o utrzymanie masy mięśniowej i dobrej kondycji, a zwłaszcza podczas odchudzania i stosowania leków z grupy GLP-1. Tutaj każdy makroskładnik ma swoje ważne zadanie:
białko – to materiał budulcowy mięśni. Białko z pożywienia dostarcza aminokwasów potrzebnych do ich regeneracji i rozwoju;
tłuszcze – stanowią źródło energii, dostarczają niezbędnych kwasów tłuszczowych i ułatwiają wchłanianie witamin A, D, E i K. Są też składnikiem błon komórkowych, dlatego nie warto całkowicie eliminować ich z diety;
węglowodany – dostarczają energii potrzebnej m.in. do pracy mięśni podczas wysiłku. Pomagają też uzupełniać zapasy glikogenu, czyli zgromadzonego w mięśniach i wątrobie paliwa, z którego organizm korzysta podczas aktywności.
W związku z tym nawet przy stłumionym apetycie należy komponować wszystkie posiłki tak, aby znalazły się w nich wspomniane składniki. Najlepiej posługiwać się schematem talerza zdrowego żywienia, gdzie:
1/2 talerza powinny zajmować warzywa i owoce (z przewagą warzyw), które dostarczają witamin, składników mineralnych, węglowodanów i błonnika;
1/4 talerza powinny stanowić produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste, np. kasza, brązowy ryż, ciemny makaron lub pełnoziarniste pieczywo, które są źródłem węglowodanów;
1/4 talerza należy przeznaczyć na produkty bogate w białko, np. ryby, jajka, kurczak, twaróg, tofu, fasola lub soczewica;
makroskładnikiem uzupełniającym cały posiłek powinien być tłuszcz, np. w formie olejów roślinnych, orzechów, awokado czy niewielkiej ilości masła.
Nawet zdrowa i dobrze skomponowana dieta nie wystarczy, jeśli posiłki nie będą zjadane w całości. Skutkami leczenia otyłości przy wsparciu GLP-1 jest szybkie pojawienie się uczucia sytości, niechęć do jedzenia oraz różne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W efekcie pacjent może nie przyjmować najważniejszych składników odżywczych, co z kolei zwiększa ryzyko niedoborów i utraty masy mięśniowej.
Co można zrobić w takiej sytuacji? Dobrym rozwiązaniem może być spożywanie mniejszych porcji, ale częściej w ciągu dnia. Należy przy tym zadbać o to, aby dieta nadal pokrywała zapotrzebowanie energetyczne organizmu i dostarczała odpowiednich ilości wszystkich makroskładników.
Kolejna kwestia to wybór gęsto odżywczych produktów, czyli takich, które w stosunkowo niewielkiej porcji dostarczają wielu niezbędnych składników. Są to np. jaja, nabiał, strączki, orzechy, produkty pełnoziarniste, ryby, podroby.
W przypadku dalszych trudności z pokryciem zapotrzebowania na poszczególne mikro- i makroskładniki warto skonsultować się z dietetykiem.
Ile białka potrzeba podczas leczenia GLP-1?
Nie ma jednej, zalecanej dla wszystkich osób ilości białka, która gwarantowałaby ochronę mięśni podczas leczenia GLP-1. To, ile należy go przyjmować, zależy od wieku, rodzaju i częstotliwości aktywności fizycznej czy stanu zdrowia pacjenta.
Podczas redukcji masy ciała często proponuje się spożycie białka na poziomie 1,2–1,6 g na kilogram masy ciała dziennie, jednak u osób z otyłością nie należy automatycznie przeliczać tego zakresu na aktualną masę ciała, ponieważ może to zawyżać zapotrzebowanie. Wobec tego najrozsądniej jest ustalić jego dobową ilość z dietetykiem lub lekarzem.
A jak odczytywać zwrot: gram na kilogram masy ciała dziennie? Zapis ten oznacza, że na każdy kilogram masy ciała przypada określona ilość gramów danego makroskładnika do spożycia w ciągu dnia. Wykorzystajmy więc zakres 1,2–1,6 g/kg/mc na przykładzie osoby ważącej 90 kg:
90 kg × 1,2 g = 108 g białka dziennie;
90 kg × 1,6 g = 144 g białka dziennie.
Wynika z tego, że przy zastosowaniu tego przelicznika osoba ważąca 90 kg mogłaby spożyć 108–144 g białka dziennie. Należy jednak pamiętać, że jest to wyłącznie przykład matematyczny, a u osób z otyłością do ustalenia zapotrzebowania może być konieczne zastosowanie należnej lub skorygowanej masy ciała.
Przeczytaj również:

Odżywka białkowa dla kobiet – czy jest bezpieczna i kiedy warto ją stosować?
Jak dostarczać białko w codziennej diecie?
Źródłami białka w diecie są produkty roślinne np. nasiona roślin strączkowych i ich wyroby (tofu, tempeh, hummus, napoje roślinne) oraz zwierzęce (mięso, drób, jaja, nabiał, ryby i owoce morza). Oto, ile gramów białka znajduje się w standardowej porcji produktów odzwierzęcych:
Produkt | Gramatura | Zawartość białka |
Pierś z kurczaka | 100 g | 22 g |
Filet z łososia | 150 g | 30 g |
Jajko na twardo | 50 g (1 sztuka) | 6 g |
Skyr naturalny | 150 g (1 opakowanie) | 17 g |
Mleko krowie 2% | 200 ml | 7 g |
Twaróg chudy | 125 g (1/2 opakowania) | 23 g |
Serek wiejski | 200 g (1 opakowanie) | 22 g |
oraz roślinnych:
Produkt | Gramatura | Zawartość białka |
Tofu naturalne | 90 g (1/2 kostki) | 11 g |
Gotowana czerwona soczewica | 150 g | 14 g |
Ciecierzyca konserwowa | 200 g (1/2 słoika) | 16 g |
Fasola czerwona | 120 g (1/2 puszki) | 9 g |
Fasola edamame | 90 g | 10 g |
Napój sojowy | 200 ml | 4 g |
Podczas odchudzania i stosowania leków GLP-1 warto zadbać o to, aby w każdym posiłku znalazło się źródło białka, zamiast nadrabiać jego ilość podczas jednego czy dwóch posiłków. Dzięki temu łatwiej dostarczyć organizmowi odpowiednią jego ilość w ciągu dnia, szczególnie gdy leki zmniejszają apetyt i utrudniają zjedzenie większych porcji.
Kiedy warto rozważyć odżywkę białkową?
Wiemy już, że odpowiednia podaż białka to priorytet przy odchudzaniu. Zdarza się jednak, że mimo opracowania dobrze zbilansowanego jadłospisu, pacjent nie jest w stanie zjeść tyle białka, ile powinien. W tej sytuacji z pomocą może przyjść odżywka białkowa. Wystarczy dodać ją do mleka, napoju roślinnego, koktajlu czy smoothie.
Jeśli problem dotyczy także zbyt małej ilości energii ogółem, samo białko w proszku może nie wystarczyć. W tym przypadku lekarz lub dietetyk może rozważyć wprowadzenie doustnych preparatów odżywczych, które poza białkiem dostarczają także węglowodanów oraz witamin i składników mineralnych.
Przeczytaj również:

Ozempic – zamienniki leku
Dlaczego samo zwiększenie ilości białka może nie wystarczyć?
Zwiększenie białka w diecie podczas kuracji GLP-1 to tylko część układanki. Równie ważny jest regularny trening siłowy, który pomaga utrzymać masę mięśniową, a także odpowiednia ilość snu i poświęcenie czasu na regenerację.
Trening oporowy warto zaplanować 2–3 razy w tygodniu. Osoby początkujące mogą zacząć od ćwiczeń z ciężarem własnego ciała i stopniowo przechodzić do ćwiczeń z hantlami. Do tygodniowego planu treningowego warto dodać też ćwiczenia tlenowe np. jazdę na rowerze, trucht, taniec czy pływanie.
Równie ważny, jak sam trening, jest odpoczynek po ćwiczeniach. To właśnie w tym czasie mięśnie się regenerują i nadbudowują, dlatego nie warto trenować z wysoką intensywnością każdego dnia. Pomiędzy treningami siłowymi warto zrobić sobie dzień odpoczynku, lecz nie oznacza to, że należy całkowicie zrezygnować z aktywności. W tym czasie można np. postawić na spacery czy ćwiczenia rozciągające.
A czy istnieje możliwość monitorowania stanu mięśni podczas leczenia? W pewnym stopniu tak, np. poprzez analizę składu ciała metodą bioimpedancji elektrycznej (BIA), która pozwala oszacować m.in. zawartość tkanki tłuszczowej czy beztłuszczową masę ciała. Warto jednak pamiętać, że wynik pomiaru może zależeć od stopnia nawodnienia czy dnia cyklu menstruacyjnego, dlatego najlepiej wykonywać go regularnie, w podobnych warunkach. Pomocna może być również ocena siły mięśniowej, np. poprzez pomiar siły uścisku dłoni lub obserwację zmian w sprawności podczas wykonywania codziennych czynności i ćwiczeń.
Kiedy osłabienie lub trudności z jedzeniem wymagają konsultacji?
Objawy takie jak utrzymujące się osłabienie, częste nudności i wymioty, niechęć do jedzenia, bóle brzucha, biegunki czy zawroty głowy powinny skłonić pacjenta do konsultacji z lekarzem. Specjalista zleci odpowiednie badania diagnostyczne oraz, jeśli zajdzie taka potrzeba, zmodyfikuje plan leczenia. Co ważne, nigdy nie należy zmniejszać dawki leku samodzielnie.












