Czym jest mebufotenina i jak działa?
Mebufotenina, czyli 5-metoksy-N,N-dimetylotryptamina (5-MeO-DMT), należy do psychodelików serotoninergicznych z grupy tryptamin. Pobudza m.in. dwa typy receptorów serotoninowych – 5-HT₁A i 5-HT₂A. Może na krótko intensywnie zmienić odbiór otoczenia, poczucie czasu i sposób, w jaki człowiek doświadcza własnych emocji. Samo działanie na receptory nie wyjaśnia jeszcze, dlaczego u części pacjentów poprawa nastroju utrzymuje się przez tygodnie po ustąpieniu bezpośrednich efektów substancji. [2, 4]
5-MeO-DMT występuje naturalnie w niektórych roślinach i w wydzielinie ropuchy z gatunku Incilius alvarius. W badaniach klinicznych podawano preparaty syntetyczne o kontrolowanym składzie. Dane o ich skuteczności i bezpieczeństwie dotyczą konkretnych preparatów podawanych pod nadzorem zespołu badawczego. [2–4]
Dlaczego bada się mebufoteninę w depresji lekoopornej?
O depresji lekoopornej zwykle mówi się wtedy, gdy w trakcie jednego epizodu depresji co najmniej dwa odpowiednio dobrane leki przeciwdepresyjne, stosowane w odpowiednich dawkach i wystarczająco długo, nie przyniosły wymaganej poprawy. Przed rozpoznaniem lekooporności psychiatra sprawdza m.in. przebieg dotychczasowego leczenia, regularność przyjmowania leków oraz to, czy objawy mogą wiązać się z inną chorobą, np. z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym. [3, 5]
Przeczytaj również:

Enteogeny – czym są, rodzaje, zastosowanie, szkodliwość
Co wykazało badanie donosowej mebufoteniny?
W badaniu fazy 2b opublikowanym w „JAMA” wzięło udział 193 dorosłych w wieku 18–75 lat z umiarkowaną lub ciężką depresją lekooporną, w tym 49 osób z Polski. Jednym ze współautorów publikacji był prof. Wiesław J. Cubała z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Uczestników losowo przydzielono do trzech grup. Każda otrzymała jednorazowo donosowy benzoesan mebufoteniny (BPL-003) oraz wsparcie psychologiczne. Grupa porównawcza otrzymała bardzo małą dawkę tej samej substancji. [1, 2]
Nasilenie objawów oceniano w skali depresji Montgomery’ego–Åsberg (MADRS). Skala obejmuje od 0 do 60 punktów, a wyższy wynik oznacza silniejsze objawy. W głównym porównaniu, w 29. dniu badania, wynik poprawił się średnio o 5,3 punktu więcej po podaniu 12 mg niż po podaniu bardzo małej dawki. Przedział ufności wynosił od 1,8 do 8,9 punktu na korzyść większej dawki. [2]
Grupa badana | Odpowiedź na leczenie w 29. dniu | Remisja w 29. dniu |
|---|---|---|
8 mg, 46 uczestników | 35% | 26% |
12 mg, 73 uczestników | 34% | 18% |
0,3 mg, 74 uczestników | 12% | 8% |
Odpowiedź na leczenie oznaczała spadek nasilenia objawów o co najmniej połowę. Remisja oznaczała wynik w skali odpowiadający minimalnemu nasileniu objawów. Najwyższy odsetek remisji odnotowano w grupie 8 mg, która była najmniejsza. Odsetki remisji były wynikami dodatkowymi i nie rozstrzygają, która z dwóch badanych dawek działa lepiej. [2]
Co pokazało badanie preparatu wziewnego GH001?
W osobnym badaniu fazy 2b, opublikowanym w „JAMA Psychiatry”, 81 pacjentów otrzymało w ciągu jednego dnia wziewną mebufoteninę (GH001) albo placebo. W ósmym dniu remisję stwierdzono u 23 z 40 osób przyjmujących GH001 (57,5%) i u żadnej z 41 osób otrzymujących placebo. Część kontrolowana placebo trwała tydzień. Późniejsze, sześciomiesięczne przedłużenie miało charakter otwarty i dopuszczało ponowne podanie preparatu. Wyniki obu badań dotyczą różnych preparatów, grup porównawczych i terminów oceny, więc nie pozwalają ustalić, która forma podania działa lepiej. [2, 3]
Przeczytaj również:

Ketamina czy esketamina – która terapia jest skuteczniejsza w walce z depresją lekooporną?
Jakie działania niepożądane odnotowano?
W badaniu preparatu donosowego co najmniej jedno zdarzenie niepożądane zgłosiło 76% osób w grupie 8 mg, 85% w grupie 12 mg i 73% w grupie porównawczej. Niemal wszystkie zdarzenia miały nasilenie łagodne lub umiarkowane. Do najczęstszych należały ból głowy, nudności i ból w miejscu podania. U jednej osoby z grupy 12 mg wystąpiły dwa nasilone napady paniki, które badacze uznali za związane z podaniem preparatu. Obserwowano również przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego i tętna. Chociaż większość uczestników w grupach większych dawek spełniała kryteria gotowości do wypisu w ciągu dwóch godzin, protokół dopuszczał opuszczenie ośrodka najwcześniej po czterech godzinach. [1, 2]
Istotnym ryzykiem jest połączenie 5-MeO-DMT z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), które spowalniają jego rozkład. W takiej sytuacji rośnie ryzyko toksyczności serotoninowej, czyli niebezpiecznego nadmiernego pobudzenia układu serotoninowego. W badaniu donosowym, jeśli wymagał tego protokół, wcześniej stosowane leki przeciwdepresyjne odstawiano pod nadzorem zespołu. [1, 2, 4]
Czego nadal nie wiemy o mebufoteninie?
W badaniach psychodelików trudno utrzymać zaślepienie. Uczestnik, który odczuwa silne zmiany percepcji, może domyślić się, że otrzymał większą dawkę lub aktywny preparat. Oczekiwania związane z leczeniem mogą wtedy wpłynąć na zgłaszane samopoczucie. Ma to znaczenie przy interpretacji wielkości efektu odnotowanego w obu badaniach. [1–3]
Potrzebne są większe badania z dłuższą obserwacją. Powinny pokazać, u ilu pacjentów poprawa utrzymuje się przez kolejne miesiące, kiedy objawy wracają i jakie zagrożenia wiążą się z ponownym podaniem substancji. Dotychczasowe wyniki nie pozwalają też ocenić, czy mebufotenina zapobiega zachowaniom samobójczym ani czy daje większe korzyści niż dostępne metody leczenia depresji lekoopornej. [2, 3]
Czy mebufotenina jest dostępna w Polsce jako lek na depresję?
Według stanu na 18 listopada 2026 r. mebufotenina pozostaje substancją badaną i nie ma dopuszczenia do leczenia depresji w Polsce. 5-MeO-DMT figuruje w polskim wykazie substancji psychotropowych w grupie I-P. Pacjenci, u których dotychczasowe leczenie depresji nie przyniosło wystarczającej poprawy, mogą omówić z psychiatrą dostępne opcje leczenia. W określonych przypadkach jedną z nich jest donosowa esketamina, dopuszczona w Unii Europejskiej w leczeniu depresji lekoopornej u dorosłych w połączeniu z odpowiednim lekiem przeciwdepresyjnym. [2, 3, 5–7]

















