Dogoterapia – co to jest? Na czym polega terapia z psem?

Czym jest dogoterapia?

Dogoterapia, inaczej kynoterapia, to dziedzina animaloterapii (zooterapii), w której osobie prowadzącej terapię towarzyszy specjalnie wyszkolony pies. Terapia z udziałem psa pomaga w procesie rehabilitacji i przynosi zauważalną poprawę samopoczucia, nastroju oraz funkcjonowania dzieci niepełnosprawnych. Ten rodzaj terapii jest także polecany osobom starszym i samotnym.

Na czym polega dogoterapia?

Dogoterapia polega na nawiązaniu specyficznej więzi psychicznej pomiędzy psem a osobą, która korzysta z kuracji. Jej nieodłącznymi elementami są także różnego rodzaju ćwiczenia, gry oraz zabawy, dostosowane do wieku i możliwości pacjenta.

Rodzaje zajęć terapeutycznych z psem

W zależności od możliwości placówki oraz indywidualnych potrzeb i preferencji pacjenta dogoterapia może mieć formę spotkań indywidualnych lub pracy grupowej. Zajęcia indywidualne obejmują spotkania jednego dziecka z dogoterapeutą oraz psem. W zajęciach grupowych uczestniczy większa grupa osób.

Jakie są główne cele dogoterapii?

Podstawowym celem dogoterapii, podobnie jak w przypadku innych form terapii z udziałem zwierząt (ang. animal-assisted therapy), jest poprawa zdrowia chorego. Jednakże bliski kontakt z psem pomaga także m.in. w:

• wykształceniu: prawidłowych postaw wobec zwierząt, poczucia własnej wartości, umiejętności komunikacji, zachowań empatycznych w stosunku do ludzi oraz zwierząt;
• redukcji: lęku, niepokoju, niepewności oraz stresu;
• rozwijaniu: mowy, pamięci, zmysłu równowagi i precyzji.

Przeczytaj również:

Alpakoterapia – na czym polega, jak działa, cena

Wskazania do dogoterapii

Zwierzęta domowe, a w szczególności specjalnie wyszkolone psy, z pomocą i pod nadzorem terapeuty uczestniczą w procesie rehabilitacji dzieci niepełnosprawnych, cierpiących na zaburzenia sprawności fizycznej i psychicznej. Czworonożni terapeuci są także przydatni w domach opieki paliatywnej oraz w domach seniora.

Terapia z udziałem psów sprawdzi się m.in. u dzieci i osób:

• cierpiących z powodu zaburzeń rozwoju, układu emocjonalno-uczuciowego i samotności;
• z zaburzeniami psychicznymi, zespołem Downa, porażeniem mózgowym, autyzmem, zaburzoną komunikacją werbalną i niewerbalną, niskim poczuciem własnej wartości, napięciem mięśniowym, wadami narządu wzroku i słuchu;
• które boją się psów, czyli cierpią na kynofobię, sprawiają duże problemy wychowawcze, czy mają niewielki zasób słownictwa.

Trzeba zaznaczyć, że każdorazowo decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza, a niniejsze informacje mają jedynie charakter edukacyjny.

Korzyści z dogoterapii

Zalety dogoterapii można rozpatrywać w kilku aspektach: emocjonalnym, poznawczym, społecznym, zdrowotnym i instrumentalnym. Jest ich tak wiele, że nie sposób wymienić wszystkich w jednym artykule.

Terapia z udziałem psa jest dla wielu schorowanych osób sposobem na oderwanie się od przykrej rzeczywistości, pełnej zajęć i bolesnych zabiegów rehabilitacyjnych. Pies stanowi dla nich miły przerywnik od codziennych trudności, na który warto czekać. Przełamuje rutynę i wnosi radość w ich życie. Dogoterapia pomaga także walczyć ze stresem. Zajęcia prowadzone przy udziale psa obniżają poziom kortyzolu oraz noradrenaliny, czyli substancji wydzielanych przez organizm podczas reakcji stresowych.

Dodatkowo dogoterapia:

• poprawia sprawność ruchową i zdolności motoryczne;
• wymusza spontaniczną aktywność;
• obniża ryzyko występowania chorób układu krążenia;
• redukuje napięcie mięśniowe;
• pobudza rozwój umysłowy;
• kształtuje umiejętności i postawy społeczne;
• zwiększa chęć do przyswajania wiedzy oraz wykonywania różnego rodzaju ćwiczeń;
• stabilizuje emocje, przede wszystkim poprzez obniżenie poziomu agresji.

Przeczytaj również:

Hipoterapia – jak działa terapia z koniem, kiedy się ją stosuje?

Badania naukowe i skuteczność dogoterapii

Dogoterapia jest coraz częściej wykorzystywana jako terapia wspomagająca w rehabilitacji i terapii dzieci oraz osób starszych. Skuteczność zajęć z udziałem psa została potwierdzona w wielu badaniach naukowych prowadzonych zarówno w Polsce, jak i za granicą.

W przypadku dzieci z zaburzeniami rozwojowymi, autyzmem czy zespołem Downa dogoterapia wspiera emocjonalny rozwój dziecka, rozwój komunikacji oraz poprawę relacji społecznych. Terapia prowadzona z udziałem psa może zwiększać koncentrację i ułatwiać wykonywanie ćwiczeń ruchowych oraz sensorycznych.

Według publikacji dotyczących animaloterapii, zajęcia z udziałem psa mogą wspierać:

• rozwój kompetencji społecznych,
• redukcję zachowań agresywnych,
• poprawę koordynacji ruchowej,
• rozwój mowy i komunikacji,
• zwiększenie aktywności fizycznej,
• wsparcie rozwoju dziecka w sferze emocjonalnej i poznawczej.

Specjaliści podkreślają również, że terapia sensoryczna z udziałem psa może pomagać dzieciom z nadwrażliwością lub trudnościami w odbiorze bodźców.

Przeciwwskazania do dogoterapii

Ta naturalna metoda terapii posiada zaledwie kilka bezwzględnych przeciwwskazań do jej stosowania. Należą do nich m.in.:

• alergia na sierść psa, jego ślinę albo naskórek;
• agresja, silny lęk czy skrajna obojętność w stosunku do psa;
• otwarte rany u pacjenta;
• zagrożenie życia zwierzęcia.

Decyzję o przeprowadzeniu dogoterapii, każdorazowo podejmuje wykwalifikowany terapeuta zajęciowy.

Jak wygląda przykładowa sesja dogoterapii?

Przebieg zajęć zawsze jest dostosowywany do wieku, możliwości oraz potrzeb uczestnika terapii. Sesja dogoterapii trwa zazwyczaj od 30 do 60 minut i odbywa się pod opieką wykwalifikowanego terapeuty oraz odpowiednio przygotowanego psa.

Przykładowe zajęcia mogą obejmować:

• głaskanie i przytulanie psa,
• wydawanie prostych komend,
• ćwiczenia ruchowe z udziałem psa,
• rzucanie piłki lub aportowanie,
• ćwiczenia wspierające koncentrację i pamięć,
• naukę komunikacji i budowania relacji,
• zabawy wspierające rehabilitację dzieci,
• ćwiczenia rozwijające motorykę małą i dużą.

Podczas terapii niezwykle ważną rolę odgrywa pies terapeutyczny, który pomaga budować atmosferę bezpieczeństwa i zaufania. Dzięki temu pacjent chętniej angażuje się w wykonywanie ćwiczeń oraz łatwiej przełamuje lęk i stres.

Dogoterapia może mieć charakter indywidualny lub grupowy. W przypadku dzieci często wykorzystuje się elementy zabawy, które wspierają emocjonalny rozwój dziecka i pomagają w nauce współpracy z innymi.

Przeczytaj również:

Felinoterapia (leczenie kotem) – wskazania, przeciwwskazania, efekty, cena

Czy pies w domu jest tożsamy z dogoterapią?

Obecność psa w domu, w którym mieszkają dzieci, ma wiele zalet. Warto trzymać w domu psa, ponieważ jest on doskonałym przyjacielem i towarzyszem codzienności, wprowadza radość życia i uczy najmłodszych empatii. Sama jego obecność nie jest jednak tożsama z dogoterapią. Zajęcia terapeutyczne z udziałem zwierząt są prowadzone przez terapeutę z udziałem zwierzaka. Tak więc tylko odpowiednie pokierowanie zajęciami przynosi wymierne, wyżej omówione korzyści.

Psy terapeutyczne – czy każda rasa psa nadaje się do dogoterapii?

Nie każdy pies nadaje się do przystosowania go do pracy terapeutycznej. Preferowane są psy rasowe, ze względu na większe prawdopodobieństwo przewidywalności zachowań, charakterystycznych dla danej rasy zwierzęcia. Psy ras stróżujących i bojowych, z uwagi na swoją skłonność do przejawiania zachowań agresywnych, nie są dobrymi kandydatami do udziału w dogoterapii. Do szkolenia wybierane są zarówno psy większych, jak i mniejszych ras. Proces przystosowawczy rozpoczyna się od najmłodszych lat szczeniaka i trwa aż do momentu zakończenia jego pracy terapeutycznej.

Rasy psów stosowane do celów terapii to najczęściej:

• labradory;
• golden retrievery;
• alaskany malamute;
• nowofunlandy;
• spaniele;
• pekińczyki;
• beagle;
• cavaliery;
• grzywacze chińskie.

Pies terapeuta powinien wyróżniać się zrównoważeniem i następującymi cechami:

• łagodnym, spokojnym usposobieniem;
• przyjaznym nastawieniem nie tylko w stosunku do osób znajomych, ale także obcych;
• dobrymi umiejętnościami adaptacyjnymi;
• cierpliwością i tolerancją w stosunku do ludzi;
• wytrzymałością na niewielki ból;
• posłuszeństwem.

Pies musi zdać egzamin przed przystąpieniem do pracy. Ocenia się jego umiejętności oraz cechy charakteru.

Przeczytaj również:

Hortiterapia – co to jest i na czym polega? Wskazania, przebieg, efekty hortikuloterapii

Ile kosztuje dogoterapia?

Koszt dogoterapii zależy od wielu czynników, między innymi:

• miasta,
• doświadczenia terapeuty,
• długości zajęć,
• rodzaju terapii,
• miejsca prowadzenia zajęć.

Średnie ceny indywidualnych zajęć dogoterapii w Polsce wynoszą:

• od około 80 do 200 zł za jedną sesję,
• zajęcia grupowe są zwykle tańsze i kosztują od 30 do 80 zł za osobę.

W niektórych placówkach edukacyjnych, fundacjach lub ośrodkach rehabilitacyjnych zajęcia mogą być częściowo refundowane albo finansowane przez organizacje wspierające osoby z niepełnosprawnościami.

Warto pamiętać, że profesjonalna terapia z udziałem zwierząt powinna być prowadzona wyłącznie przez odpowiednio przygotowanych specjalistów posiadających doświadczenie w pracy terapeutycznej.

Kto zajmuje się szkoleniem psów do celów terapeutycznych?

Dogoterapia w Polsce wciąż się rozwija. Przypuszcza się, że na terenie Rzeczypospolitej Polskiej działa około 100 jednostek, które prowadzą zajęcia z udziałem psich czworonogów. Dotychczas nie udało się niestety zjednoczyć wszystkich, którzy zajmują się dogoterapią.

W 2002 roku podjęto próbę powołania stowarzyszenia parasolowego o nazwie Polski Związek Dogoterapii. Miał on zjednoczyć zarówno fundacje, stowarzyszenia, jak i osoby prywatne, jednak ze względu na kłótnie i podziały wewnętrzne, nigdy nie rozpoczął pracy. W 2006 roku powołano natomiast Polskie Towarzystwo Kynoterapeutyczne, które działa z powodzeniem do dzisiaj. Odpowiada ono m.in. za wyznaczanie standardów dogoterapii w aspekcie edukacyjnym i terapeutycznym.

Przeczytaj również:

Terapia śmiechem – co to jest? Korzyści geloterapii

Czy każdy może zostać dogoterapeutą?

W 2010 roku zawód dogoterapeuty został wpisany na polską listę oficjalnych zawodów, jednak nadal nie ma konkretnych regulacji prawnych, dotyczących tej specjalizacji. Funkcjonują co prawda pewne minimalne standardy, które powinna spełnić osoba, która chce zostać terapeutą. Musi ona odbyć specjalny kurs zawodowy. Do udziału w nim dopuszcza się osoby z wykształceniem minimum średnim. Poza kursem należy też ukończyć komponent pedagogiczny w wymiarze 20 godzin.

W rzeczywistości takie przygotowanie nie wystarczy, aby być dobrym dogoterapeutą. Ze względu na przeznaczenie tego rodzaju terapii, powinny ją prowadzić wyłącznie osoby z uprawnieniami, które oprócz wiedzy przyswojonej podczas kursu, zdobyły wykształcenie wyższe na kierunku psychologia, pedagogika lub fizjoterapia. Terapia z udziałem psów prowadzona przez takiego specjalistę przynosi realne korzyści w procesie rehabilitacji.

Najczęściej zadawane pytania o dogoterapię

Czy dogoterapia pomaga dzieciom z autyzmem? Dogoterapia może wspierać dzieci ze spektrum autyzmu poprzez rozwijanie komunikacji, budowanie relacji społecznych oraz redukcję napięcia i stresu. Obecność psa pomaga wielu dzieciom łatwiej otwierać się na kontakt z otoczeniem.

Czy każdy pies może zostać psem terapeutycznym? Nie. Pies terapeutyczny musi przejść specjalistyczne szkolenie oraz zdać odpowiednie testy sprawdzające jego charakter, cierpliwość i reakcje na różne sytuacje.

Jak często odbywają się zajęcia dogoterapii? Częstotliwość terapii ustalana jest indywidualnie. Najczęściej zajęcia odbywają się raz lub dwa razy w tygodniu.

Czy dogoterapia jest bezpieczna? Tak, pod warunkiem że zajęcia prowadzi wykwalifikowany terapeuta, a pies posiada odpowiednie przygotowanie do pracy z dziećmi i osobami wymagającymi wsparcia.

Dla kogo przeznaczona jest dogoterapia?

Dogoterapia jest stosowana między innymi u:

• dzieci z zaburzeniami rozwoju,
• osób z autyzmem,
• seniorów,
• osób samotnych,
• pacjentów wymagających rehabilitacji dzieci lub terapii wspomagającej,
• osób z trudnościami emocjonalnymi i społecznymi.