Inozyna (pranobeks inozyny) – działanie, zastosowanie, dawkowanie i skutki uboczne

Inozyna – co to jest?

Inozyna to nukleozyd purynowy, który w organizmie człowieka uczestniczy w metabolizmie energetycznym. Po podaniu doustnym szybko ulega rozkładowi. Dlatego w medycynie stosuje się pranobeks inozyny. Jest to syntetyczny kompleks inozyny i 4-acetamidobenzoesanu 2-hydroksypropylodimetyloamoniowego w stosunku 1:3, opracowany na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Taka postać zapewnia dobre wchłanianie i pozwala osiągnąć stężenia terapeutyczne. W Polsce czysta inozyna występuje jedynie w niektórych suplementach diety. Zarejestrowane leki zawierają wyłącznie pranobeks inozyny.

Substancja ma dwutorowy mechanizm działania:

• Działanie immunomodulujące. Pranobeks inozyny normalizuje mechanizmy odporności komórkowej. Pobudza dojrzewanie i różnicowanie limfocytów T oraz zwiększa wytwarzanie przeciwciał IgG. Nasila też wydzielanie cytokin (interleukiny 2 i interferonu gamma), aktywność komórek NK i fagocytozę przez makrofagi.

• Aktywność przeciwwirusowa. W badaniach in vitro wykazano, że kompleks hamuje namnażanie wirusa opryszczki pospolitej (Herpes simplex) oraz innych wirusów DNA i RNA.

Przez lata inozynę stosowano w suplementacji sportowej jako prekursor resyntezy ATP, który miał poprawiać wydolność. Badania kliniczne nie potwierdziły tego działania: suplementacja inozyną nie zwiększała wydolności tlenowej ani beztlenowej i nie poprawiała wyników sportowych.

Przeczytaj również:

Kaszel i katar u dziecka – przyczyny, leczenie, domowe sposoby

Preparaty z pranobeksem inozyny dostępne w Polsce

Pranobeks inozyny występuje pod różnymi nazwami handlowymi, m.in. Groprinosin, Neosine i Isoprinosine. Preparaty te zawierają tę samą substancję czynną. Mogą się różnić dawką w tabletce (500 mg lub 1000 mg), dostępnością syropu, substancjami pomocniczymi i kategorią dostępności. Przy zmianie preparatu warto sprawdzić dawkę w jednej tabletce lub mililitrze syropu, żeby nie pomylić się przy liczeniu dawki dobowej.

Syrop czy tabletki – co wybrać?

Obie postacie działają tak samo, a dawkę wylicza się w obu przypadkach z masy ciała. Syrop jest przeznaczony przede wszystkim dla dzieci, ale mogą go stosować także dorośli, którzy mają trudność z połykaniem tabletek. Tabletki 1000 mg zmniejszają liczbę tabletek do połknięcia u dorosłych. Syrop zawiera zwykle substancje słodzące, co może mieć znaczenie np. u osób z cukrzycą, dlatego warto sprawdzić skład w ulotce.

Na co stosuje się pranobeks inozyny?

Zgodnie z ChPL pranobeks inozyny stosuje się w zakażeniach wirusowych u pacjentów z obniżoną odpornością komórkową, w tym w następujących sytuacjach:

• zakażenia wirusem opryszczki pospolitej (Herpes simplex typu 1 i 2), np. opryszczka wargowa i zmiany na skórze twarzy;

• zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster);

• nawracające zakażenia górnych dróg oddechowych o etiologii wirusowej, wspomagająco u dorosłych i dzieci z obniżoną odpornością;

• wskazania specjalistyczne: leczenie skojarzone kłykcin kończystych wywołanych przez wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) oraz podostrego stwardniającego zapalenia mózgu (SSPE).

Wielu pacjentów sięga po pranobeks inozyny przy zwykłym przeziębieniu czy grypie. U osób z prawidłową odpornością nie jest to jednak wskazanie rejestracyjne, a dowody skuteczności w takich zakażeniach są ograniczone.

Jak stosować i dawkować pranobeks inozyny?

U dorosłych, w tym u osób w podeszłym wieku, zalecana dawka wynosi 50 mg/kg masy ciała na dobę w 3–4 dawkach podzielonych:

• zwykle 3000 mg na dobę, maksymalnie 4000 mg na dobę;

• osoba ważąca 60–80 kg przyjmuje zazwyczaj 1000 mg (jedną tabletkę 1000 mg lub dwie po 500 mg) 3–4 razy na dobę.

Sposób przyjmowania, czyli związek z posiłkiem i możliwość kruszenia lub rozpuszczania tabletek, należy sprawdzić w ulotce konkretnego preparatu. W czasie kuracji warto pić odpowiednią ilość płynów.

Przeczytaj również:

Brak (niedobór) odporności u dziecka

Jak długo można stosować pranobeks inozyny?

W chorobach ostrych leczenie trwa zwykle 5–14 dni. Kontynuuje się je jeszcze 1–2 dni po ustąpieniu objawów. W chorobach przewlekłych i nawracających lekarz może zalecić dłuższe lub cykliczne leczenie. Wymaga ono wtedy kontroli stężenia kwasu moczowego oraz czynności nerek i wątroby. Jeśli w leczeniu bez recepty objawy nie ustępują lub się nasilają, należy odstawić preparat i skonsultować się z lekarzem.

Jak szybko działa pranobeks inozyny?

Po podaniu doustnym pranobeks inozyny szybko się wchłania: największe stężenie we krwi osiąga po około godzinie. Efekty immunomodulujące rozwijają się stopniowo, dlatego leczenie warto rozpocząć jak najwcześniej od pojawienia się objawów.

Czy pranobeks inozyny można stosować profilaktycznie?

Profilaktyczne przyjmowanie pranobeksu inozyny, np. przed sezonem infekcyjnym, nie jest wskazaniem rejestracyjnym i nie ma dowodów na jego korzyść. Lek podnosi natomiast stężenie kwasu moczowego. Najlepszą ochronę przed zakażeniami zapewniają szczepienia, zdrowy styl życia i odpowiednia dieta.

Pranobeks inozyny dla dzieci – od jakiego wieku?

Preparaty z pranobeksem inozyny można podawać dzieciom, które ukończyły 1. rok życia. Dawka dobowa wynosi 50 mg/kg masy ciała, podzielona na 3–4 równe porcje:

• masa ciała 10–14 kg: 500–700 mg na dobę; przy syropie 50 mg/ml (250 mg/5 ml) to 10–14 ml na dobę w dawkach podzielonych;

• masa ciała 15–20 kg: 750–1000 mg na dobę w 3–4 dawkach podzielonych;

• masa ciała 21–30 kg: 1050–1500 mg na dobę w 3–4 dawkach podzielonych.

U starszych dzieci dawkę również wylicza się z masy ciała (50 mg/kg/dobę). Syrop należy odmierzać dołączoną miarką zgodnie z ulotką.

Przeczytaj również:

Ile trwa grypa? Ile trwa gorączka w grypie?

Jakie działania niepożądane może powodować pranobeks inozyny?

Pranobeks inozyny jest zwykle dobrze tolerowany. Inozyna jest jednak metabolizowana szlakiem przemian puryn, którego końcowym produktem jest kwas moczowy.

Bardzo częstym działaniem niepożądanym jest zwiększenie stężenia kwasu moczowego we krwi i w moczu. U większości pacjentów wraca ono do normy po odstawieniu leku, ale u osób podatnych może wywołać napad dny moczanowej.

Inne możliwe działania niepożądane to:

• nudności, wymioty i dyskomfort w nadbrzuszu;

• bóle i zawroty głowy, zmęczenie, złe samopoczucie;

• bóle stawów;

• przemijające zwiększenie aktywności aminotransferaz i fosfatazy zasadowej oraz stężenia azotu mocznikowego we krwi;

• reakcje nadwrażliwości, takie jak świąd, wysypka i pokrzywka. Reakcje anafilaktyczne i obrzęk naczynioruchowy występują z nieznaną częstością.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania pranobeksu inozyny?

Przeciwwskazania:

• nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą;

• dna moczanowa;

• hiperurykemia, czyli zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi.

Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z kamicą nerkową w wywiadzie oraz z zaburzeniami czynności nerek.

Nie należy stosować pranobeksu inozyny w ciąży i w okresie karmienia piersią, chyba że lekarz uzna to za konieczne. Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w tym okresie.

Z jakimi lekami pranobeks inozyny może wchodzić w interakcje?

Ostrożność jest konieczna przy jednoczesnym stosowaniu:

• leków przeciwdnawych, takich jak inhibitory oksydazy ksantynowej (np. allopurynol) i leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego (np. probenecyd). Wzrost stężenia kwasu moczowego wywołany pranobeksem może osłabiać efekt ich działania;

• leków moczopędnych, czyli diuretyków tiazydowych i pętlowych. Same mogą zwiększać stężenie kwasu moczowego, więc w połączeniu z pranobeksem mogą nasilać hiperurykemię;

• leków immunosupresyjnych, które mogą osłabiać działanie immunomodulujące pranobeksu inozyny;

• zydowudyny, której stężenie we krwi pranobeks może zwiększać.

Przeczytaj również:

Grypa u dziecka – przyczyny, objawy, powikłania i leczenie

Czy inozynę można łączyć z antybiotykiem?

W ChPL nie opisano interakcji pranobeksu inozyny z antybiotykami. Warto jednak pamiętać, że pranobeks inozyny nie działa na bakterie. Jeśli lekarz rozpozna zakażenie bakteryjne (np. anginę paciorkowcową czy zapalenie zatok o etiologii bakteryjnej), podstawą leczenia jest antybiotyk. O dołączeniu pranobeksu inozyny powinien zdecydować lekarz.

Inozyna a leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe

W ChPL nie opisano interakcji z paracetamolem ani ibuprofenem, dlatego można je stosować w czasie kuracji objawowo, zgodnie z ich ulotkami. Nie opisano również interakcji z hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi.

Czy podczas stosowania pranobeksu inozyny można pić alkohol?

Podczas kuracji należy unikać alkoholu. Etanol zwiększa wytwarzanie kwasu moczowego i utrudnia jego wydalanie przez nerki. W połączeniu z pranobeksem inozyny zwiększa to ryzyko hiperurykemii i napadu dny. Alkohol osłabia też odporność, co nie sprzyja zwalczaniu zakażenia.

Co jeść w czasie kuracji?

Ponieważ pranobeks inozyny podnosi stężenie kwasu moczowego, podczas kuracji rozsądnie jest ograniczyć produkty, które dodatkowo je zwiększają. Należą do nich podroby, duże ilości czerwonego mięsa, owoce morza oraz słodzone napoje z fruktozą. Warto też pić odpowiednią ilość wody, bo sprzyja to wydalaniu kwasu moczowego przez nerki. Szczególnie ważne jest to u osób, u których w przeszłości stwierdzono podwyższony kwas moczowy.

Czy inozyna wpływa na prowadzenie pojazdów?

Pranobeks inozyny nie wpływa lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów. Ponieważ może jednak powodować zawroty głowy i zmęczenie, osoby, u których wystąpią te objawy, nie powinny prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn.

Czy pranobeks inozyny jest dostępny bez recepty?

Większość preparatów z pranobeksem inozyny ma w Polsce status leku wydawanego bez recepty (OTC). W aptekach dostępne są tabletki 500 mg i 1000 mg oraz syropy dla dzieci. Niektóre opakowania, zwykle większe, wydawane są na receptę. Kategoria dostępności zależy od preparatu i wielkości opakowania.

Kiedy zamiast inozyny trzeba iść do lekarza?

Leczenie bez recepty nie jest właściwe, gdy:

• infekcja dotyczy dziecka poniżej 1. roku życia;

• występuje wysoka gorączka utrzymująca się dłużej niż 3 dni, duszność, silny ból gardła z nalotami lub ból ucha;

• opryszczka lub półpasiec pojawiają się w okolicy oka;

• infekcje nawracają bardzo często, co może wymagać diagnostyki odporności;

• w czasie kuracji pojawia się ból, obrzęk i zaczerwienienie stawu, które mogą świadczyć o napadzie dny;

• występują objawy uczulenia, takie jak obrzęk twarzy czy trudności w oddychaniu, które wymagają pilnej pomocy.

Przeczytaj również:

Syrop na kaszel – jaki syrop wybrać na kaszel mokry i na kaszel suchy dla dziecka oraz dorosłego?

Co zrobić po pominięciu dawki lub przyjęciu zbyt dużej dawki?

Pominiętą dawkę należy przyjąć jak najszybciej, a jeśli zbliża się pora kolejnej, pominąć ją i wrócić do zwykłego schematu. Nie należy przyjmować podwójnej dawki. Po przyjęciu większej dawki niż zalecana, zwłaszcza gdy dziecko wypiło syrop bez nadzoru, trzeba skontaktować się z lekarzem lub ośrodkiem toksykologicznym i mieć przy sobie opakowanie leku.

Najczęściej zadawane pytania o inozynę

Czy inozyna to antybiotyk? Nie. Pranobeks inozyny działa immunomodulująco i przeciwwirusowo, nie działa na bakterie.

Czy inozyna jest na receptę? Większość preparatów jest dostępna bez recepty. Część opakowań wydaje się na receptę, zależnie od preparatu.

Od jakiego wieku można podawać inozynę dziecku? Od ukończenia 1. roku życia, w dawce wyliczonej z masy ciała.

Czy inozyna podnosi kwas moczowy? Tak. To jej najczęstsze działanie niepożądane, dlatego nie stosuje się jej przy dnie moczanowej i hiperurykemii.

Czy inozyna pomaga na przeziębienie? U osób z prawidłową odpornością nie jest to wskazanie rejestracyjne, a dowody skuteczności są ograniczone.

Czy inozynę można brać z ibuprofenem lub paracetamolem? W ChPL nie opisano interakcji z tymi lekami.

Czy inozyna jest bezpieczna w ciąży? Nie należy jej stosować w ciąży ani podczas karmienia piersią, chyba że lekarz uzna to za konieczne.