Więzadło krzyżowe – czym jest i dlaczego jest tak ważne dla stabilności kolana?
ACL to jedno z czterech głównych więzadeł kolana, przebiegające skośnie wewnątrz stawu. Jego głównym zadaniem jest zapobieganie przesuwaniu się kości piszczelowej do przodu względem udowej oraz kontrola rotacji stawu. Dzięki temu kolano zachowuje stabilność podczas gwałtownych zmian kierunku, skoków czy nagłego zatrzymania.
Kiedy więzadło krzyżowe ACL w wyniku urazu zostaje uszkodzone, kolano staje się niestabilne. Pacjent może mieć uczucie „uciekania” nogi i trudności w wykonywaniu ruchów. Powoduje to niepewność i dyskomfort w trakcie chodzenia.
Niesprawność więzadła wpływa nie tylko na komfort pacjenta, lecz także zwiększa ryzyko uszkodzenia innych struktur – zwłaszcza łąkotek i chrząstki stawowej, co w dłuższej perspektywie prowadzi do przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych.
Jak dochodzi do uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego?
Większość urazów więzadła krzyżowego przedniego ACL nie jest wynikiem bezpośredniego uderzenia, lecz pośredniego zadziałania odpowiednio dużej siły pod odpowiednim kątem i w konkretnym ułożeniu kończyny. Dochodzi do niego w momencie gwałtownego zatrzymania lub zmiany kierunku, gdy stopa pozostaje przytwierdzona do podłoża, a tułów obraca się w przeciwnym kierunku.
Do typowych sytuacji, w których może dojść do zerwania ACL należą:
nagłe hamowanie połączone ze skrętem podczas biegu przy jednocześnie przytwierdzeniu nieruchomej stopy do podłoża;
niefortunne lądowanie po skoku – w szczególności na wyprostowane kolano;
zbyt gwałtowny skręt kończyny podczas jazdy na nartach.
Do zerwania może dojść również przy bezpośrednim urazie – np. podczas wypadku komunikacyjnego czy mocnego uderzenia w kolano w trakcie meczu.
Na ryzyko uszkodzenia mają wpływ niektóre czynniki: słaba siła mięśniowa, wcześniejsze urazy, specyficzna budowa anatomiczna kolana, nieprawidłowa biomechanika ruchu, a u kobiet także czynniki hormonalne.
Przeczytaj również:
Przeskakiwanie w kolanie – co oznacza, przyczyny i leczenie
Objawy zerwania ACL – kiedy zgłosić się do lekarza?
Zerwanie ACL to uraz, który zwykle ciężko przeoczyć. Pacjent często słyszy charakterystyczny „trzask”, po którym odczuwa nagły, ostry ból i szybko narastający obrzęk kolana. W kolejnych godzinach staw staje się coraz bardziej sztywny, co powoduje trudności w poruszaniu się. Po kilku dniach ból i stan zapalny ustępują, ale pojawia się poczucie niestabilności – wrażenie, że kolano „ucieka” przy skrętach lub podczas schodzenia po schodach. W takiej sytuacji należy jak najszybciej zgłosić się do ortopedy. Lekarz zbada pacjenta, przeprowadzi kilka testów ruchowych oraz najprawdopodobniej zleci wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI), który potwierdzi lub wykluczy uszkodzenie i pozwoli ocenić ewentualne inne urazy – np. łąkotek lub chrząstki.
Wskazania do rekonstrukcji ACL
Nie każdy pacjent po zerwaniu więzadła ACL wymaga operacji. U osób starszych lub mniej aktywnych fizycznie leczenie operacyjne nie zawsze jest konieczne – intensywna rehabilitacja, wzmacnianie mięśni udowych i poprawa stabilizacji zwykle wystarczą. Jednak w wielu przypadkach, zwłaszcza u osób młodych, aktywnych i sportowców, rekonstrukcja ACL jest konieczna, aby dalej aktywnie korzystać z życia.
Do głównych wskazań do zabiegu należą:
nawracająca niestabilność kolana (w tym uczucie „uciekania”);
brak możliwości wykonywania pracy lub normalnego funkcjonowania;
współistniejące uszkodzenia łąkotek, chrząstki lub innych tkanek miękkich;
oczekiwania pacjenta związane z dalszym uprawianiem intensywnego lub zawodowego sportu.
Zabieg ma na celu odtworzenie naturalnej stabilności stawu i zapobieżenie dalszym uszkodzeniom.
Przeczytaj również:
Kolano skoczka – co to? Przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, ćwiczenia
Cena zabiegu – NFZ czy prywatnie?
Rekonstrukcja ACL jak najbardziej może być wykonana „na NFZ”. Zabieg jest wówczas bezpłatny, ale czas oczekiwania może być długi. Różni się w zależności od regionu – od kilku miesięcy do roku. Z tego powodu część osób decyduje się na operację w prywatnej placówce, gdzie terminy mogą być szybsze i bardziej elastyczne.
Koszt zabiegu w prywatnych szpitalach w Polsce waha się od 8 000 do 20 000 zł. Na cenę wpływa rodzaj przeszczepu, technika operacyjna, użyty sprzęt, ewentualne dodatkowe procedury (np. naprawa łąkotki) oraz oczywiście renoma placówki czy konkretnego lekarza. Niektóre ośrodki oferują pakiety obejmujące rehabilitację pooperacyjną i wizyty kontrolne. Przed zdecydowaniem się na zabieg warto zatem zorientować się dokładnie, co obejmuje cena.
Na czym polega zabieg rekonstrukcji ACL? Przebieg operacji krok po kroku
Zabieg odbywa się w znieczuleniu podpajęczynówkowym, czyli „od pasa w dół”. Trwa zazwyczaj 1,5 -2 godziny i wykonywany jest metodą artroskopową. Technika ta polega na wykonaniu w kolanie niewielkich nacięć, przez które wprowadza się do stawu kamerę i narzędzia. Następnie chirurg ocenia jego stan oraz usuwa pozostałości uszkodzonego więzadła. Kolejnym etapem jest pobranie przeszczepu w postaci fragmentu ścięgna z okolicznych mięśni, które posłuży jako „zastępcze więzadło”. Potem chirurg tworzy kanały kostne w kości udowej i piszczelowej, w których umieści „nowe” więzadło, naśladując jego naturalny przebieg. Mocuje się je w kości za pomocą specjalnych śrub. Należy potem sprawdzić, czy naprawione kolano porusza się w sposób prawidłowy i czy nie występują opory w ruchu. Na sam koniec zamyka się staw i zakłada szwy na skórę. Pacjent najczęściej wychodzi po jedno- lub dwudniowym pobycie w klinice. Pacjenci zwykle wymagają chodzenia przez jakiś czas z kulami ortopedycznymi.
Przeczytaj również:
Artroskopia kolana – wskazania, przebieg zabiegu, rekonwalescencja, powikłania
Możliwe powikłania po rekonstrukcji ACL
Jak każda operacja, również rekonstrukcja więzadła ACL niesie ryzyko powikłań. Do najczęstszych należą: infekcje stawu, krwiaki, zakrzepica oraz ograniczenie ruchomości kolana. Czasami mogą pojawić się zrosty powodujące sztywność. Po pewnym czasie pacjent może skarżyć się na dolegliwości bólowe przedniej części kolana. W rzadkich sytuacjach dochodzi do ponownego zerwania „więzadła” i konieczności powtórzenia operacji. Ryzyko można jednak znacząco zmniejszyć poprzez odpowiednią rehabilitację, stosowanie się do zaleceń i unikanie zbyt szybkiego powrotu do intensywnego wysiłku.
Rehabilitacja po rekonstrukcji – jak wygląda powrót do aktywności?
Rehabilitacja to proces długotrwały, ale kluczowy dla powodzenia całego leczenia. W pierwszych tygodniach skupia się na zmniejszeniu bólu, obrzęku i przywróceniu pełnego zakresu ruchu. Następnie wprowadza się ćwiczenia wzmacniające siłę i czucie mięśniowe oraz poprawiające równowagę.
Po kilku miesiącach pacjent rozpoczyna trening siłowy i funkcjonalny, a po około pół roku – truchty i lekkie biegi. Powrót do sportów kontaktowych (np. piłka nożna, sporty walki) możliwy jest zazwyczaj po 9–12 miesiącach, po spełnieniu określonych kryteriów stabilności.
Dobrze prowadzona rehabilitacja ma ogromne znaczenie – to ona decyduje, czy nowy ACL stanie się równie mocny i stabilny jak naturalne więzadło. Bez niej nawet najlepiej przeprowadzona operacja może nie przynieść oczekiwanych rezultatów.
