Czym są mięśniaki podsurowicówkowe macicy?
Mięśniaki to guzy łagodne macicy. Najczęstszą lokalizacją mięśniaków jest trzon macicy, w tym miejscu powstaje aż 90% guzów. Mięśniaki rzadko występują pojedynczo, najczęściej są liczne, osiągając różne wielkości.
Najczęstsze typy mięśniaków to:
- mięśniak podśluzówkowy,
- mięśniak śródścienny,
- mięśniak podsurowicówkowy (inaczej: mięśniak podsurowiczy).
Rzadsze postacie mięśniaków to:
- mięśniak uszypułowany,
- mięśniak szyjkowy,
- mięśniak międzywięzadłowy.
Typy mięśniaków zależą przede wszystkim od lokalizacji.
Mięśniak podsurowicówkowy wzrasta pod błoną surowiczą na zewnątrz macicy. Rosną one w kierunku jamy brzusznej, nie powodując deformacji wnętrza jamy macicy. Mięśniaki podsurowicówkowe mogą być uszypułowane, czyli połączone ze ścianą macicy za pomocą wąskiego pasma tkanki łącznej (tzw. szypułki lub nóżki).
Jak szybko rośnie mięśniak podsurowiczy?
Tempo wzrostu mięśniaka podsurowiczego jest indywidualne i zależy m.in. od wieku kobiety oraz wpływu hormonów. Badania pokazują, że część mięśniaków zwiększa swoją objętość o kilkanaście–kilkadziesiąt procent rocznie, podczas gdy inne pozostają stabilne lub nawet samoistnie się zmniejszają. Z tego względu lekarz ocenia tempo wzrostu na podstawie kolejnych badań USG wykonywanych w odstępach kilku lub kilkunastu miesięcy. Ponieważ na jego wzrost wpływają przede wszystkim hormony płciowe (estrogeny i progesteron), mięśniaki najczęściej rosną w wieku rozrodczym, a po menopauzie zwykle przestają się powiększać lub nawet zmniejszają.
Przeczytaj również:
Jak leczyć torbiele na jajnikach? Czy są groźne i trzeba je usuwać?
Czy mięśniak podsurowiczy może się wchłonąć?
Mięśniak podsurowiczy zazwyczaj nie wchłania się samoistnie, jednak w niektórych sytuacjach może się zmniejszyć. Dotyczy to przede wszystkim okresu po menopauzie, gdy spada stężenie estrogenów i progesteronu. Wówczas guz może stopniowo ulec regresji, a u części kobiet zmniejszyć się nawet o kilkadziesiąt procent.
Rzadziej do zmniejszenia mięśniaka dochodzi w wyniku leczenia farmakologicznego (np. lekami wpływającymi na gospodarkę hormonalną) lub po zabiegach, takich jak embolizacja tętnic macicznych, która ogranicza dopływ krwi do guza i prowadzi do jego stopniowego obkurczenia.
Całkowite zniknięcie mięśniaka bez leczenia jest rzadkie. Większość zmian pozostaje stabilna lub rośnie powoli, dlatego nawet jeśli nie powodują dolegliwości, wymagają okresowych kontroli ginekologicznych i badań USG.
Czy mięśniak podsurowiczy jest groźny?
Mięśniak podsurowiczy najczęściej nie jest groźny. Jest to łagodny guz rozwijający się z mięśniówki macicy, który rośnie na jej zewnętrznej powierzchni. U wielu kobiet nie powoduje żadnych objawów i jest wykrywany przypadkowo podczas badania ginekologicznego lub USG.
Jeśli jednak mięśniak osiąga większe rozmiary, może uciskać sąsiednie narządy i powodować dolegliwości, takie jak ból lub uczucie ciężkości w podbrzuszu, częste oddawanie moczu, zaparcia czy ból pleców. Rzadkim, ale nagłym powikłaniem jest skręt mięśniaka uszypułowanego, który wywołuje silny ból brzucha i wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Mięśniaki podsurowicze bardzo rzadko ulegają zezłośliwieniu. Obecnie uważa się, że mięsak macicy zwykle nie powstaje z istniejącego mięśniaka, lecz rozwija się niezależnie. Mimo to szybko powiększający się guz lub pojawienie się niepokojących objawów wymaga diagnostyki ginekologicznej.
Jeżeli mięśniak jest niewielki i nie powoduje dolegliwości, zwykle wystarcza regularna kontrola u ginekologa oraz okresowe badania USG. Leczenie rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy guz powoduje objawy, szybko rośnie lub utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Przeczytaj również:
Macica dwurożna – co to jest? Przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Mięśniak podsurowicówkowy – przyczyny
Niepodważalne znaczenia mają wpływy hormonalne. Świadczy o tym fakt, iż mięśniaki macicy nie występują u dziewczynek w okresie przedpokwitaniowym, częstość występowania zwiększa się wraz z wiekiem oraz fakt, że wejście w okres menopauzy hamuje wzrost guzów.
Czynnikami ryzyka są:
- obciążenie genetyczne – jeśli w rodzinie w pierwszej linii u kobiety występowały mięśniaki macicy ryzyko powstania wzrasta aż trzykrotnie;
- mięśniaki częściej obserwuje się u kobiet, które nie rodziły. Wiek, w którym kobieta zaszła w pierwszą ciążę jest bez znaczenia;
- niepłodność;
- nadwaga – prawdopodobnie związek z nadmiarem estrogenów pochodzących z tkanki tłuszczowej;
- wczesne wystąpienie pierwszej miesiączki – przed jedenastym rokiem życia.
Doustna antykoncepcja hormonalna oraz urodzenie co najmniej jednego dziecka zmniejszają ryzyko powstania mięśniaków.
Objawy mięśniaków podsurowicówkowych
Szacuje się, że nawet 60–80% mięśniaków macicy przebiega bezobjawowo. Często są one wykrywane podczas rutynowej wizyty u ginekologa. Czasami zdarza się, że są one zdiagnozowane w czasie diagnostyki przyczyny niepłodności. Bezobjawowość dotyczy przede wszystkim mięśniaków o małych rozmiarach. Im większy guz, tym będzie dawał coraz intensywniejsze dolegliwości. Jako że mięśniaki podsurowicze rosną do jamy brzusznej, mogą powodować charakterystyczne dla nich objawy:
- bóle związane z uciskiem na sąsiednie narządy;
- mięśniak na tylnej ścianie macicy może wpuklać się w odbytnicę, doprowadzając do kłopotów z wypróżnieniem, może wywołać przewlekłe zaparcia oraz wzdęcia, a w skrajnych przypadkach nawet niedrożności jelita;
- obfite krwawienia miesiączkowe – jest to objaw występujący w przebiegu mięśniaka podsurowicówkowego znacznie rzadziej niż w przypadku pozostałych, zwłaszcza podśluzowego;
- bóle pleców lub kończyn dolnych związane z uciskiem mięśniaka na zakończenia nerwowe;
- jeśli mięśniak na macicy usytuowany jest na przedniej ścianie macicy, powoduje ucisk na pęcherz moczowy, zaburzenia oddawania moczu, uczucie parcia na mocz;
- powiększenie obwodu brzucha, jeśli mięśniak macicy osiąga znaczne rozmiary.
Należy pamiętać, że jeśli objawy nagle się pojawiły i bardzo szybko się nasilają, trzeba wziąć pod uwagę możliwość rozwoju mięśniakomięsaka. Jest to nowotwór, który może powstać z utkania mięśni gładkich lub wtórnie ulec transformacji z mięśniaka. Jest to sytuacja bardzo rzadka. 0,1–0,8% mięśniaków macicy ulega takiemu zezłośliwieniu. Mięsaki powstają najczęściej u kobiet, które były leczone z powodu innych nowotworów i poddawanych radioterapii okolicy miednicy mniejszej.
Przeczytaj również:
Mięśniaki macicy a ciąża – jaki wpływ na ciążę mogą mieć mięśniaki macicy?
Mięśniak podsurowiczy – diagnostyka
Jak wcześniej wspomniano, mięśniaki macicy często przebiegają bezobjawowo, zwłaszcza te o małych rozmiarach i wykrywane są podczas rutynowej wizyty kontrolnej. Mogą być wyczuwalne już podczas badania ginekologicznego. Badanie ultrasonograficzne może to potwierdzić, pozwalając na szczegółowy opis zmian: wielkość, kształt, lokalizację, unaczynienie.
Dokładna ocena mięśniaków jest niezwykle istotna, ponieważ warunkuje wybór odpowiedniego leczenia. Należy pamiętać, że u jednej kobiety mogą występować wszystkie rodzaje mięśniaków macicy. Kolejną metodą diagnostyczną jest rezonans magnetyczny, który pozwala na dokładniejszą ocenę guzów, stosunków anatomicznych w miednicy mniejszej.
Coraz bardziej popularna metoda diagnostyczno-terapeutyczna, czyli histeroskopia nie może być wykorzystywana w przypadku mięśniaków podsurowicówkowych. Jak wspomniano na początku, mięśniaki te wzrastają na zewnątrz macicy, a histeroskopia pozwala na uwidocznienie jamy macicy oraz wykonywanie zabiegów wewnątrzmacicznych.
Mięśniak podsurowicówkowy a ciąża
Uważa się, że lokalizacja podsurowicza nie wpływa ani na zajście w ciążę ani na jej utrzymanie. Jako, że guz podsurowicówkowy rośnie na zewnątrz macicy i nie zniekształca jej wnętrza, nie stanowi utrudnienia dla implantacji zarodka. Nie utrudnia także prawidłowego rozwoju płodu.
Czasami jednak mięśniaki podsurowicze zmieniają w ciąży swoją lokalizację i uwypuklają się do wnętrza macicy. Mogą utrudniać prawidłowe wzrastanie płodu, a także przyczynić się do przedwczesnego porodu, dlatego ciężarna z mięśniakami zawsze powinna być objęta uważniejszą obserwacją.
Leczenie mięśniaków podsurowicówkowych
Istnieje kilka metod leczenia mięśniaków podsurowicówkowych: zachowawcze i radykalne, czyli operacyjne. Wybór metody zależy od: lokalizacji mięśniaków, ich wielkości, unaczynienia, objawów, jakie wywołują, a także planów prokreacyjnych pacjentki. Bierze się pod uwagę oczywiście komfort życia pacjentki oraz jej preferencje.
W przypadku bardzo małych mięśniaków możliwa jest niekiedy jedynie obserwacja pacjentki, w innych sytuacjach konieczne może być wdrożenie leczenia. Najczęściej jest to leczenie operacyjne. U kobiet, które nie planują już zachodzić w ciążę, wykonuje się histerektomię, czyli usunięcie całej macicy.
Można także zastosować miomektomię, czyli wyłuszczenie z pozostawieniem mięśnia macicy. W rzadkich przypadkach wykonuje się embolizację mięśniaków macicy, czyli zamknięcie naczynia zaopatrującego mięśniak. Niewątpliwą wadą tej metody jest brak możliwości wykonania badania histopatologicznego stwierdzającego, czy to na pewno mięśniak, a nie np. mięsak. Jak już wspomniano, przy wyborze bierze się pod uwagę wiele czynników, aby efekty były korzystne dla pacjentki.
