Japońskie zapalenie mózgu – co to za choroba i gdzie występuje najczęściej?
Japońskie zapalenie mózgu (ang. japanese encephalitis) to choroba wirusowa wywoływana przez wirusa japońskiego zapalenia mózgu należącego do rodziny flaviviridae. Atakuje on ośrodkowy układ nerwowy, powodując zapalenie mózgu o różnym stopniu nasilenia. Miejsca, w których występuje japońskie zapalenie mózgu, to rejony tropikalne i subtropikalne Azji oraz zachodniego Pacyfiku. Zachorowania na japońskie zapalenie mózgu odnotowuje się szczególnie w południowo-wschodniej Azji, np. w Japonii, Tajlandii, Korei Południowej, Korei Północnej oraz w północno-wschodniej Australii. Naturalnym rezerwuarem wirusa są ptaki wodne oraz trzoda chlewna. Szczególnie wysokie ryzyko zakażenia występuje na terenach podmokłych i w pobliżu pól ryżowych, głównie w obszarach wiejskich.
Jak dochodzi do zakażenia?
Do zakażenia dochodzi poprzez ukąszenia komarów rodzaju Culex. Owady te są najbardziej aktywne o zmierzchu i nocą, zwłaszcza w czasie pory deszczowej. Komary przenoszą wirusa pomiędzy zwierzętami, takimi jak ptaki wodne i trzoda chlewna, a człowiek jest tzw. żywicielem przypadkowym. Choroba nie przenosi się bezpośrednio między ludźmi.
Ryzyko zachorowania na japońskie zapalenie mózgu wzrasta u osób podróżujących, które:
spędzają dużo czasu w terenach wiejskich,
planują wycieczki piesze,
nie stosują repelentów,
nie dbają o unikanie przebywania na zewnątrz w godzinach największej aktywności komarów.
Znaczenie ma także długość i charakter wyjazdu – im dłuższy czas trwania podróży, tym większe ryzyko.
Przeczytaj również:
Komar tygrysi (komar azjatycki) – jak wygląda? Czy jest już w Polsce?
Objawy japońskiego zapalenia mózgu
Zakażenie w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub przypomina łagodną infekcję wirusową. Najczęstsze objawy japońskiego zapalenia mózgu to: gorączka, bóle głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, osłabienie.
Rzadko, bo u mniej niż 1% chorych rozwija się bardziej zaawansowane stadium choroby, podczas którego może pojawić się sztywność karku, zaburzenia świadomości, zaburzenia mowy, niedowłady, drgawki, psychoza.
Japońskie zapalenie mózgu o ciężkim przebiegu może prowadzić do śpiączki, a śmiertelność w takich przypadkach jest wysoka. U części pacjentów mogą rozwinąć się stałe następstwa neurologiczne – zaburzenia ruchowe, osłabienie czy problemy poznawcze.
Jak diagnozuje się japońskie zapalenie mózgu?
Rozpoznanie japońskiego zapalenia mózgu bywa trudne, ponieważ objawy są niespecyficzne i przypominają inne infekcje ośrodkowego układu nerwowego. Podstawą diagnostyki są badania serologiczne wykrywające przeciwciała przeciw wirusowi oraz testy PCR. Pomocne mogą być także badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, a także badania obrazowe mózgu, takie jak rezonans magnetyczny, który pozwala ocenić zakres zmian zapalnych. Istotne znaczenie ma również dokładny wywiad epidemiologiczny dotyczący przebywania w rejonach tropikalnych.
Leczenie i rokowanie
Nie istnieje leczenie przyczynowe zwalczające wirusa japońskiego zapalenia mózgu. Stosuje się wyłącznie leczenie objawowe, które obejmuje:
kontrolę drgawek,
leczenie obrzęku mózgu,
wsparcie funkcji oddechowych.
W ciężkich przypadkach pacjent wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii.
Rokowanie zależy od ciężkości przebiegu choroby oraz czasu wdrożenia leczenia. Nawet po przebytej chorobie mogą pozostać trwałe następstwa neurologiczne.
Przeczytaj również:
Wirus Zachodniego Nilu – jak się można zarazić, objawy, leczenie
Czy warto się zaszczepić?
Eksperci ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz z Centers for Disease Control and Prevention (CDC) podkreślają, że szczepienie jest szczególnie zalecane dla osób podróżujących do regionów o wysokim ryzyku zakażenia i stanowi skuteczną formę ochrony przed zakażeniem.
Szczepienie rekomenduje się zwłaszcza gdy:
podróż trwa dłużej niż miesiąc,
planowane jest przebywania w obszarach wiejskich,
wyjazd przypada na porę deszczową,
planowane są aktywności na zewnątrz.
W praktyce decyzja powinna być podejmowana indywidualnie w poradni medycyny podróży.
Dostępne szczepionki
Obecnie dostępne szczepionki przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu są bezpieczne i skuteczne. W Polsce dostępna jest inaktywowana szczepionka przeznaczona dla dorosłych i dzieci powyżej 2. miesiąca życia. Schemat podstawowy obejmuje dwie dawki podawane w odstępie 28 dni. Odporność rozwija się po około tygodniu od podania drugiej dawki. W razie potencjalnego ponownego narażenia zaleca się dawkę przypominającą po około roku od szczepienia podstawowego. Szczepionka jest dobrze tolerowana, a działania niepożądane mają zwykle łagodny charakter i obejmują ból w miejscu wkłucia, stan podgorączkowy, bóle mięśni, zmęczenie.
JE a inne choroby przenoszone przez komary
Japońskie zapalenie mózgu nie jest jedyną chorobą przenoszoną przez komary w tropikach. W zależności od regionu podróżni mogą być narażeni także na inne infekcje wirusowe, takie jak np. denga, malaria czy chikungunya.
Podstawą profilaktyki do której powinni stosować się wszyscy podróżni jest stosowanie repelentów i noszenie odzieży ochronnej. Ponadto po zmroku powinno się unikać przebywania w pobliżu terenów podmokłych oraz korzystać z moskitier. Zapobieganie ukąszeniom komarów jest szczególnie ważne u dzieci oraz u osób z chorobami przewlekłymi.
