Jakie są przyczyny nadmiernej potliwości?
Wydzielanie potu to naturalny proces fizjologiczny, niezbędny nie tylko do utrzymania prawidłowej temperatury ciała, ale również wydalania niektórych zbędnych produktów przemiany materii.
W normalnych warunkach człowiek produkuje około 500 ml potu dziennie, jednak przy wysokiej temperaturze otoczenia czy intensywnym wysiłku fizycznym ilość ta może zwiększać się nawet do 3 litrów i nie powinno to stanowić powodu do niepokoju.
Jeżeli jednak nadmierna produkcja potu pojawia się bez wyraźnego powodu lub pocą się jedynie wybrane obszary ciała (twarz i głowa, stopy czy dłonie) możemy mówić o nadpotliwości, zwanej inaczej hiperhydrozą. Szacuje się, że problem nadmiernego pocenia może dotyczyć nawet 3% naszego społeczeństwa.
By skutecznie walczyć z nadmierną produkcją potu, co jest istotne dla poprawy komfortu życia pacjentów (zarówno fizycznego jak i psychicznego), konieczne jest określenie jej przyczyny.
Przeczytaj również:
Nadmierne pocenie się a klimakterium – jak powstrzymać zlewne poty?
Rodzaje nadpotliwości
Wyróżniamy dwa rodzaje nadpotliwości:
nadpotliwość pierwotna – uwarunkowana genetycznie lub emocjonalnie, niepowiązana z żadnym stanem chorobowym. Zazwyczaj dotyczy wybranego obszaru ciała, stóp, rąk, okolic intymnych, pleców;
nadpotliwość wtórna – może wynikać z różnego rodzaju schorzeń, takich jak:
choroby metaboliczne, np. cukrzyca, otyłość,
zaburzenia hormonalne i choroby endokrynologiczne, np. nadczynność tarczycy, nadczynność przysadki mózgowej, menopauza,
zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej,
infekcje i stany zapalne, np. grypa, gruźlica,
nowotwory, m.in. układu chłonnego,
niedobory witamin (głównie z grypy B i wit. D3),
zawał serca,
stosowanie niektórych leków, w tym zwłaszcza leków przeciwbólowych, antydepresantów, insuliny czy miejscowych glikokortykosteroidów,
nadużywanie alkoholu.
Hiperhydrozę możemy podzielić również ze względu na jej występowanie. W tym przypadku wyróżniamy:
nadpotliwość uogólnioną – gdy problem dotyczy całego ciała,
nadpotliwość miejscową – gdy nadmierne pocenie się obserwujemy jedynie na wybranych obszarach ciała np. dłoniach czy nogach.
Czy nadmierne pocenie się przy małym wysiłku jest groźne?
Nadmierne pocenie się przy małym wysiłku fizycznym lub bez wysiłku (np. w nocy) to dolegliwość, która potrafi zaskakiwać i budzić niepokój, zwłaszcza gdy nie da się ustalić jednej, wyraźnej przyczyny jej występowania (np. infekcji). Początkowo wiele osób traktuje zjawisko wzmożonej potliwości wyłącznie jako problem natury estetycznej, niejednokrotnie bagatelizując go. Gdy jednak zaczyna ono negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie, być źródłem wstydu i zakłopotania, zaczynamy szukać przyczyn nadpotliwości.
Jak już wspomnieliśmy, hiperhydroza może być wywołana nie tylko przez uwarunkowania genetyczne, ale być objawem poważnych chorób, takich jak nowotwory, zaburzenia endokrynologiczne, choroby neurologiczne czy sercowo-naczyniowe.
Kiedy więc nadmierna potliwość powinna być dla nas sygnałem alarmowym i skłonić do wizyty u lekarza? Przede wszystkim gdy występują tzw. zlewne poty, dotyczące całego ciała i pojawiające się nagle. Przykładem może tu być obfite pocenie się w nocy, kiedy konieczna staje się zmiana pościeli i piżamy. Problem jest niepokojący również wtedy, gdy ma charakter narastający.
Do konsultacji z lekarzem powinno nas skłonić ponadto występowanie oprócz nadmiernej potliwości innych objawów, takich jak:
ogólne osłabienie,
ból w klatce piersiowej,
niewyjaśniony spadek masy ciała,
nawracające stany podgorączkowe.
Przeczytaj również:
Nadmierne pocenie u dzieci – przyczyny i metody radzenia sobie z nadmierną potliwością u dzieci
Co stosować na nadmierne pocenie?
Jednym z najprostszych sposobów radzenia sobie z tym krępującym problemem, po wykluczeniu innych przyczyn nadpotliwości, jest stosowanie dezodorantów i antyperspirantów, które mają działanie odświeżające i antybakteryjne. Za najskuteczniejsze uznaje się te zawierające związku glinu, które nakłada się w konkretne miejsca, np. pod pachami czy na stopy.
Jeżeli ich działanie jest zbyt słabe, możemy sięgnąć po tzw. blokery potu, które poprzez blokowanie ich ujścia, ograniczają aktywność gruczołów potowych. Mogą mieć one formę kremów, płynów czy chusteczek antyperspiracyjnych. Te ostatnie doskonale sprawdzają się zwłaszcza w podróży, gdy potrzebujemy szybkiego odświeżenia. W miejscach z dużą ilością gruczołów potowych, które są szczególnie narażone na podrażnienia i otarcia, możemy ponadto zastosować specjalne zasypki lub pudry.
By ograniczyć nieprzyjemny zapach potu warto dbać o codzienną higienę, sięgając po żele czy mydła o właściwościach antybakteryjnych, np. z nanosrebrem. Warto również postawić na przewiewne ubrania, które minimalizują ryzyko przegrzewania organizmu.
A co z suplementami, które mają ograniczać pocenie? Najczęściej bazują one na wyciągach z takich roślin jak pokrzywa, melisa, szałwia czy skrzyp polny, których działanie polega na:
regulowaniu pracy gruczołów potowych,
wpływie na gospodarkę wodną organizmu,
redukcji stresu.
Ich działanie jest jednak dość łagodne, a skuteczność ma charakter bardzo indywidualny. Z tego względu raczej należy je traktować jako dodatek uzupełniający inne metodę walki z nadmiernym poceniem się.
Jak działa dobry antyperspirant i jak często go stosować?
Specjalistyczne antyperspiranty w początkowym okresie leczenia aplikuje się codziennie, ale już po kilku dniach regularnego używania w wielu przypadkach częstotliwość stosowania można ograniczyć do nawet 1-2 razy tygodniowo w celu utrzymania pożądanego efektu. Ważne, aby przed każdorazowym użyciem (zwykle wieczorem lub na noc, kiedy aktywność gruczołów jest mniejsza) uprzednio dokładnie umyć i osuszyć miejsce aplikacji.
Najlepsze dezodoranty na pocenie pod pachami zawierają w sobie również:
allantoinę, która działa łagodząco i zapobiega podrażnieniom skóry;
nawilżającą glicerynę;
pielęgnacyjny aloes;
związki srebra, które zapobiegają rozwojowi bakterii, będących przyczyną brzydkiego zapachu.
Antyperspiranty pozbawione są natomiast alkoholu, który podrażnia i wysusza skórę. Mogą mieć bardzo subtelny zapach, ale często nie zawierają żadnych substancji zapachowych, dzięki czemu nie trzeba rezygnować z używania ulubionych perfum czy wody toaletowej. Regulatorów pocenia nie powinno się stosować na uszkodzoną skórę oraz nawet do 48 godzin po depilacji.
Przeczytaj również:
Nadmierne pocenie się dłoni - przyczyny, metody leczenia, domowe sposoby
Tabletki na nadmierne pocenie – jak działają?
Osoby cierpiące na nadpotliwość dłoni, skóry głowy i twarzy, nie mogą zapobiegać tej dolegliwości przez stosowanie środków przeznaczonych do użytku zewnętrznego. Rozwiązaniem tego problemu bywa zażywanie preparatów ziołowych w formie wygodnych tabletek.
Tabletki na nadmierne pocenie pomagają zarówno w zmniejszeniu wydzielania potu, jak i wpływają na oczyszczenie organizmu z toksyn, wywołujących nieprzyjemny zapach potu.
Najważniejszym składnikiem wpływającym na zmniejszenie wydzielania potu jest szałwia lekarska. Ma ona szereg korzystnych właściwości na organizm człowieka:
zmniejsza nerwowość, której towarzyszy zwykle nadmierne pocenie się;
zawiera garbniki, wpływające na zmniejszenie wydzielania potu przez skórę. Dzięki nim organizm oczyszcza się w większym stopniu przez drogi moczowe;
odkaża cały organizm (a także skórę), dzięki czemu eliminuje nieprzyjemny zapach.
Dodatkowe składniki, które można znaleźć w preparatach na nadmierne pocenie się to:
wyciąg z pokrzywy – pokrzywa to zioło o działaniu moczopędnym i odtruwającym organizm;
wyciąg ze skrzypu – skrzyp zwiększa usuwanie soli z organizmu, poprawia stan naczyń krwionośnych i skóry, ma także działanie moczopędne;
wyciąg z melisy – melisa zmniejsza stres, który u wielu osób powoduje zwiększone wydzielanie potu; ma także działanie przeciwbakteryjne.
Tabletki na nadmierne pocenie – jak stosować?
Z uwagi na fakt, iż tabletki na nadpotliwość zawierają wyciągi z ziół, efekty ich stosowania, zaczynają być widoczne dopiero po pewnym czasie od rozpoczęcia stosowania. Z tego powodu, osoby cierpiące na nadmierne pocenie się latem, powinny zacząć przyjmować preparaty nawet kilka tygodni wcześniej. Jeśli problem pojawia się przez cały rok, tabletki na pocenie można przyjmować stale w niewielkiej dawce, ewentualnie zwiększając ją w szczególnie trudnych okresach życia osobistego lub zawodowego. Najlepszym rozwiązaniem jest zastosowanie się do dawkowania opisanego przez producenta.
Jak się leczy nadmierne pocenie?
W przypadku gdy dostępne bez recepty metody leczenia nadpotliwości nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, a hiperhydroza utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto zwrócić się o pomoc do lekarza. W zależności od stopnia nasilenia problemu i jego lokalizacji, dobierze on najbardziej odpowiednią terapię.
Wśród najpopularniejszych metody leczenia nadpotliwości wymienia się:
preparaty do stosowania miejscowego z glicopyronium – mają zwykle postać chusteczek lub kremów. Działanie substancji czynnej polega na miejscowym hamowaniu impulsów nerwowych pobudzających aktywność gruczołów potowych co hamuje nadmierne wydzielanie potu'
leki antycholinergiczne ogólne lub miejscowe (np. oksybutynina) – preparaty te również ograniczają aktywność gruczołów potowych poprzez wpływ na układ nerwowy. Najczęściej stosowane są punktowo. Leczenie ogólne tymi preparatami zaleca się jedynie w przypadkach silnej nadpotliwości uogólnionej, gdy korzyści przewyższają potencjalne działania niepożądane;
toksynę botulinową (botoks) – metoda leczenia polecana przy nadmiernym poceniu się stóp, dłoni czy pach, może być stosowana także w przypadku nadpotliwości głowy i twarzy oraz okolic intymnych. Wstrzyknięcie toksyny botulinowej w te miejsca blokuje przewodnictwo nerwowe do gruczołów potowych i zmniejsza produkcję potu nawet na kilka miesięcy;
jonoforezę – najlepiej sprawdza się w przypadku nadpotliwości rąk i stóp. Polega na przepuszczaniu przez skórę prądu o niskim natężeniu, co skutkuje zamknięciem ujścia gruczołów potowych i hamowaniem przewodnictwa nerwowego. Poprawa widoczna jest dopiero po regularnie wykonywanych seriach zabiegów;
leczenie chirurgiczne – stosowane w wyjątkowo opornych przypadkach wzmożonego pocenia się. W niektórych przypadkach lekarz może zdecydować o sympatektomii (przecięciu nerwów pobudzających gruczoły potowe) lub usunięciu gruczołów potowych na wybranym obszarze ciała. Metoda ta wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia powikłań, m.in. nadmiernego pocenia się w innych obszarach ciała;
laserowe usuwanie gruczołów potowych – stosowane przede wszystkim w nadpotliwości dołów pachowych. Polega na niszczeniu gruczołów potowych pod wpływem ciepła.
Przeczytaj również:
Nadmierne pocenie się stóp – przyczyny, metody leczenia, domowe sposoby
Domowe sposoby na nadmierne pocenie
Zanim zdecydujemy się na specjalistyczne leczenie nadpotliwości, warto wypróbować domowe sposoby walki z tym uciążliwym problemem. Jak już wspomnieliśmy, podstawę stanowi tu odpowiednia dbałość o codzienną higienę. Nadmierne wydzielanie potu wymaga częstych kąpieli (minimum dwa razy dziennie), najlepiej z zastosowaniem kosmetyków o działaniu antybakteryjnym, co ograniczy nieprzyjemny zapach potu. Pomocne mogą być także domowe kąpiele z dodatkiem naparów ziołowych, np. niezapominajek czy szałwii, a w przypadku nadmiernego pocenia się stóp – kąpiele nóg z dodatkiem odświeżającej soli.
W walce z nadmierną potliwością istotne są również przewiewna, wykonana z naturalnych materiałów odzież i bielizna, a także odpowiednie nawodnienie, co sprzyja zachowaniu prawidłowej temperatury ciała.
Istotną rolę w walce z nadpotliwością odgrywa także dieta. Powinna ona obfitować w posiłki zawierające produkty ograniczające wydzielanie potu i korzystnie wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową naszego organizmu. Zalicza się do nich m.in.:
zielone warzywa liściaste,
pomidory,
szparagi,
arbuz,
winogrona,
banany,
mleko,
białko serwatkowe,
migdały.
Niewskazane jest natomiast spożywanie dużych ilości cebuli, czosnku, cynamonu, pieprzu, imbiru czy kminu (pobudzają one gruczoły potowe).
W walce z nadmierną potliwością pomocne może być także picie rozcieńczonego octu jabłkowego i naparów ziołowych z szałwi lekarskiej, skrzypu polnego, pokrzywy, rumianku czy melisy.
Nie zapominajmy także, że jedną z przyczyn nadpotliwości jest nadmierny stres. Leczenie nadpotliwości powinno więc obejmować również redukcję napięcia, np. poprzez medytację czy jogę.
współpraca: technik farmacji Kamil Naja
