Kim jest immunolog i czym się zajmuje?
Immunolog kliniczny zajmuje się rozpoznawaniem i leczeniem sytuacji, w których układ odpornościowy nie działa prawidłowo. W zależności od przyczyny wyróżnia się:
pierwotne niedobory odporności (PID) – obecnie nazywane też wrodzonymi błędami odporności. Są uwarunkowane genetycznie i często ujawniają się w dzieciństwie, choć niektóre rozpoznaje się dopiero u dorosłych. Ich częstość szacuje się różnie, zwykle na 1 przypadek na 1000–2000 urodzeń. Najczęstszy z nich, wybiórczy niedobór IgA, występuje znacznie częściej, często bez objawów;
wtórne niedobory odporności (SID) – nabyte w ciągu życia. Mogą być skutkiem chorób (np. nowotworów, zakażenia HIV, cukrzycy, przewlekłej choroby nerek, niedożywienia), leczenia (chemioterapii, leków immunosupresyjnych, glikokortykosteroidów) lub usunięcia śledziony. Są wielokrotnie częstsze niż niedobory pierwotne.
Zadaniem immunologa jest ustalenie, na czym polega zaburzenie odporności, i dobranie odpowiedniego leczenia – np. profilaktyki antybiotykowej, szczepień czy substytucji immunoglobulin.
Przeczytaj również:
Niedobory odporności – rodzaje, przyczyny, jak leczyć
Kiedy warto umówić się na wizytę do immunologa?
O konsultacji immunologicznej warto pomyśleć, gdy infekcje są zbyt częste, zbyt ciężkie lub słabo odpowiadają na leczenie. Objawy ostrzegawcze to m.in.:
co najmniej 4 nowe zapalenia ucha w ciągu roku u dziecka (u dorosłych – co najmniej 2);
co najmniej 2 ciężkie zapalenia zatok w ciągu roku;
co najmniej 2 zapalenia płuc w ciągu roku;
antybiotykoterapia trwająca 2 miesiące lub dłużej bez wyraźnej poprawy;
konieczność dożylnego podawania antybiotyków w celu opanowania zakażenia;
nawracające głębokie ropnie skóry lub narządów wewnętrznych;
przewlekła, trudna do wyleczenia grzybica jamy ustnej lub skóry;
co najmniej 2 ciężkie, uogólnione zakażenia, np. posocznica czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
brak przyrostu masy ciała i prawidłowego rozwoju u dziecka;
ciężkie powikłania po szczepionkach żywych (np. BCG) lub brak odpowiedzi na szczepienia;
rozpoznany niedobór odporności u kogoś z bliskiej rodziny.
Warto pamiętać, że u małych dzieci, zwłaszcza uczęszczających do żłobka lub przedszkola, nawet 6–8 łagodnych infekcji górnych dróg oddechowych w roku mieści się w normie.
Immunolog a alergolog – różnice
Alergolog i immunolog zajmują się zaburzeniami działania układu odpornościowego, ale w innym zakresie. Alergolog leczy nadmierną reakcję organizmu na czynniki zewnętrzne (alergeny), np. alergie pokarmowe i wziewne, astmę czy atopowe zapalenie skóry. Immunolog kliniczny zajmuje się głównie sytuacjami, w których odporność jest osłabiona – pierwotnymi i wtórnymi niedoborami odporności, które objawiają się częstymi lub ciężkimi zakażeniami.
Różnią się też badania. Alergolog wykonuje testy skórne, oznacza swoiste przeciwciała IgE (sIgE) i przeprowadza próby prowokacyjne. Immunolog ocenia m.in. stężenie immunoglobulin, subpopulacje limfocytów, odpowiedź na szczepienia, a w razie potrzeby zleca badania genetyczne.
Przeczytaj również:
Co na odporność u dziecka – leki, suplementy, dieta, ćwiczenia
Jakie choroby leczy immunolog?
Niedobór odporności to sytuacja, w której układ immunologiczny nie reaguje w sposób adekwatny do zagrożenia. Nieleczony może prowadzić do ciężkich, a nawet zagrażających życiu zakażeń oraz trwałych powikłań, np. uszkodzenia płuc. Immunolog rozpoznaje i leczy m.in.:
wybiórczy niedobór IgA;
pospolity zmienny niedobór odporności (CVID);
niedobór podklas IgG;
przejściową hipogammaglobulinemię wieku dziecięcego;
agammaglobulinemię;
zaburzenia czynności granulocytów (np. przewlekłą chorobę ziarniniakową);
niedobory składowych dopełniacza;
wrodzony obrzęk naczynioruchowy (HAE);
wtórne niedobory odporności, np. po chemioterapii lub w przebiegu nowotworów układu chłonnego.
Immunologia odgrywa też ważną rolę w transplantologii. Przed przeszczepieniem narządu wykonuje się badania zgodności tkankowej (m.in. typowanie HLA), a po zabiegu leczenie immunosupresyjne prowadzi zespół ośrodka transplantacyjnego.
Jakie badania wykonać przed wizytą u immunologa?
O zakresie diagnostyki zawsze decyduje lekarz. Warto jednak wykonać podstawowe badania wcześniej i zabrać wyniki na pierwszą wizytę – może to przyspieszyć ustalenie przyczyny dolegliwości.
Podstawowym badaniem jest morfologia krwi z rozmazem, która pokazuje liczbę i proporcje krwinek białych, czerwonych oraz płytek krwi. OB i CRP są badaniami nieswoistymi – wskazują na stan zapalny, ale nie wyjaśniają jego przyczyny. Bardziej specjalistycznym badaniem jest oznaczenie stężenia immunoglobulin IgA, IgG, IgM, a w niektórych przypadkach także całkowitego IgE.
Na wizytę warto też zabrać:
„dzienniczek infekcji”, czyli zapiski o tym, jak często i jak ciężko pacjent choruje – pomaga ocenić, czy infekcje występują częściej, niż jest to typowe dla wieku;
informacje o przyjmowanych antybiotykach i czasie leczenia;
wyniki posiewów i wcześniejszych badań, wypisy ze szpitala;
książeczkę szczepień lub zestawienie przebytych szczepień.
Dalsza diagnostyka zależy od objawów. Przykładowo u kobiet z poronieniami nawracającymi bada się m.in. przeciwciała antyfosfolipidowe (APA).
Przeczytaj również:
Niska i obniżona odporność – od czego zależy?
Jak wygląda pierwsza wizyta u immunologa?
Pierwsza wizyta to przede wszystkim szczegółowa rozmowa. Lekarz pyta o przebyte i obecne choroby, częstość i przebieg infekcji, szczepienia, przyjmowane leki oraz choroby występujące w rodzinie. Następnie wykonuje badanie fizykalne: ogląda skórę i błony śluzowe, bada węzły chłonne, osłuchuje płuca i serce, bada brzuch.
Na podstawie wywiadu, badania i dotychczasowej dokumentacji immunolog może zlecić badania krwi, badania obrazowe lub inną diagnostykę. Kolejne wizyty, np. omówienie wyników, mogą się odbywać stacjonarnie lub w formie teleporady.
Jakie badania może zlecić immunolog?
Immunolog zleca badania, które pozwalają ocenić, która część układu odpornościowego działa nieprawidłowo. Do najczęściej wykonywanych należą:
stężenie immunoglobulin IgG, IgA, IgM i podklas IgG – podstawa diagnostyki niedoborów odporności humoralnej;
subpopulacje limfocytów (badanie metodą cytometrii przepływowej) – określają liczbę limfocytów T, B i komórek NK;
miano przeciwciał poszczepiennych (np. przeciw tężcowi czy pneumokokom) – pokazuje, czy organizm prawidłowo odpowiada na szczepienie;
badanie składowych dopełniacza (np. C3, C4, CH50, inhibitor C1) – dopełniacz to zespół białek osocza biorących udział w odpowiedzi immunologicznej;
testy czynności granulocytów (np. test DHR) – oceniają zdolność komórek do niszczenia bakterii i grzybów;
badania genetyczne – pozwalają potwierdzić konkretny pierwotny niedobór odporności.
Niedobory odporności rozpoznaje się zarówno u dzieci, jak i u dorosłych – np. pospolity zmienny niedobór odporności często ujawnia się między 20. a 40. rokiem życia. Immunolodzy współpracują z lekarzami innych specjalności, m.in. pediatrami, hematologami, onkologami i pulmonologami.
Czy potrzebne jest skierowanie do immunologa?
Na wizytę w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie. Może je wystawić lekarz POZ lub inny lekarz udzielający świadczeń w ramach NFZ, np. pediatra, pulmonolog czy laryngolog. Na wizytę prywatną skierowanie nie jest potrzebne.
Czy można dostać się do immunologa na NFZ?
Tak, porady immunologiczne są dostępne w ramach NFZ. Poradni immunologicznych jest jednak niewiele, dlatego czas oczekiwania bywa długi i różni się w zależności od miasta. Aktualne terminy w poszczególnych placówkach można sprawdzić w serwisie NFZ „Terminy leczenia”.
Ile kosztuje prywatna wizyta u immunologa?
Prywatna wizyta u immunologa kosztuje zwykle od 250 do 400 zł, przy czym pierwsza konsultacja jest najczęściej droższa od kolejnych. Cena zależy przede wszystkim od miasta, placówki i doświadczenia lekarza.
Gdzie znaleźć dobrego immunologa?
Immunologia to niszowa specjalizacja, dlatego znalezienie specjalisty nie zawsze jest proste. Warto zacząć od portali, na których lekarze mają swoje profile i można umówić wizytę, np. ZnanyLekarz, Świat Przychodni czy Lekarze bez Kolejki. Poradnie immunologiczne działają też przy dużych szpitalach, zwłaszcza klinicznych – dzieci z podejrzeniem niedoboru odporności często trafiają do poradni immunologii przy szpitalach pediatrycznych.
