Czym jest FT3?
Co to jest T3? Symbolami T3 i fT3 oznacza się hormony produkowane przez tarczycę. T3 to trijodotyronina (lub trójjodotyronina), a ft3 – wolna trijodotyronina. Trójjodotyronina (T3), razem z tyroksyną (T4), należy do dwóch głównych hormonów tarczycy.
Co ciekawe, w przeciwieństwie do T4, jest ona w niewielkim stopniu syntetyzowana wewnątrz komórek tarczycy. W większości powstaje bowiem w tkankach obwodowych w wyniku procesu zwanego konwersją, w ramach którego dochodzi do odłączenia się jednej cząsteczki jodu od tyroksyny.
FT3 oddziałuje między innymi na:
- funkcjonowanie układu nerwowego,
- układ pokarmowy,
- układ rozrodczy,
- układ sercowo-naczyniowy (w tym zwłaszcza pracę mięśnia sercowego),
- mięśnie,
- nerki,
- bilans wodny organizmu,
- metabolizm węglowodanów, białek oraz tłuszczy.
Zdecydowana większość trójjodotyroniny pozostaje w organizmie nieaktywna, w formie związanej z białkami osocza. Jedynie wolna trójjodotyronina (FT3) jest aktywna i może oddziaływać na komórki ciała, co ważne – nawet kilkukrotnie silniej niż FT4. To właśnie stężenie tej niezwiązanej z niczym trijodotyroniny oznaczamy w badaniu FT3.
FT3 – co pokazuje badanie?
Badanie FT3 pokazuje, ile wolnej trijodotyroniny znajduje się aktualnie we krwi. Jest to hormon, który wpływa m.in. na tempo metabolizmu, pracę serca, temperaturę ciała, funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz układu nerwowego. Sam wynik FT3 nie pozwala jednak na pełną ocenę czynności tarczycy. Najczęściej interpretuje się go razem z TSH i FT4.
Po co oznaczać stężenie FT3?
FT3 to badanie pozwalające określić poziom wolnej trijodotyroniny w organizmie. Przydaje się w diagnozowaniu i monitorowaniu chorób tarczycy. Jest ono pomocne w diagnozowaniu zarówno nadczynności tarczycy, jak i niedoczynności tarczycy, a także chorób nowotworowych tarczycy czy tyreotoksykozy. Często wykonuje się je także w celu monitorowania leczenia chorób tarczycy, by sprawdzić, czy nie jest konieczna jego modyfikacja.
Do jego wykonania powinno skłonić nas pojawienie się objawów wskazujących na zaburzoną pracę tarczycy. W przypadku niedoczynności tarczycy będą to między innymi:
- przewlekłe zmęczenie,
- wzmożona senność,
- nadmierny przyrost masy ciała,
- zaparcia,
- wypadanie włosów,
- bóle stawowe,
- sucha skóra,
- powracające uczucie zimna,
- obrzęki powiek i szyi,
- obniżenie nastroju.
Z kolei nadczynność tarczycy może powodować:
- bezsenność,
- spadek masy ciała,
- biegunki,
- zaburzenia miesiączkowania,
- drażliwość,
- zaburzenia pracy serca (m.in. uczucie kołatania serca),
- wzmożoną potliwość ciała.
Przeczytaj również:
Choroby tarczycy – rodzaje, jak diagnozować i leczyć chorą tarczycę
Diagnostyka chorób tarczycy – czy samo FT3 wystarczy?
Synteza FT4, będącej swoistym prekursorem dla FT3, jest regulowana przez wydzielany przez przysadkę mózgową hormon tyreotropowy (TSH). Wszystkie te hormony są ściśle ze sobą powiązane, dlatego też by w pełni ocenić funkcjonowanie tarczycy, oznacza się je najczęściej jednocześnie, w ramach tzw. panelu tarczycowego.
Wynik badania FT3 we krwi powinien być interpretowany łącznie z innymi badaniami hormonów tarczycy, a także w zestawieniu z objawami klinicznymi pacjenta. Często lekarze w ramach diagnostyki chorób tarczycy obliczają m.in. stosunek ilości FT3 do FT4, pozwalający na weryfikację, czy proces konwersji hormonów tarczycy przebiega w prawidłowy sposób. Otrzymanie nieprawidłowego wyniku któregokolwiek z parametrów powinno skłonić nas do konsultacji z lekarzem i być może do rozszerzenia diagnostyki o dodatkowe oznaczenia, takie jak anty-TPO i anty-TG. U pacjentów może bowiem występować tzw. subkliniczna niedoczynność tarczycy lub nadczynność tarczycy, która nie daje wyraźnych
Badanie FT3 – jak przebiega i jak się do niego przygotować?
Materiałem do oznaczenia poziomu FT3 jest surowica krwi żylnej, pobieranej najczęściej z żyły łokciowej.
Stężenie wolnej trijodotyroniny może podlegać pewnym wahaniom, dlatego w przypadku kontrolnych oznaczeń warto wykonywać badanie w podobnych warunkach i, jeśli to możliwe, w tym samym laboratorium.
Czy na badanie FT3 trzeba być na czczo?
W wielu laboratoriach oznaczenie FT3 nie wymaga bezwzględnego pozostawania na czczo. Jeżeli jednak FT3 jest wykonywane jednocześnie z innymi badaniami krwi, dla których wymagane jest pozostanie bez posiłku, należy zastosować się do zaleceń laboratorium. Najlepiej wcześniej sprawdzić instrukcję placówki, w której będzie wykonywane badanie.
Przed pobraniem krwi warto unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz odpocząć przez kilkanaście minut. Wodę można zazwyczaj pić przed pobraniem krwi.
O której godzinie najlepiej wykonać FT3?
W przypadku badań kontrolnych dobrze jest wykonywać oznaczenia hormonów tarczycy o podobnej porze dnia. Ułatwia to porównywanie kolejnych wyników. Jeśli lekarz lub laboratorium zaleciło wykonanie badania rano, warto zastosować się do tych wskazówek.
Czy przed badaniem FT3 można przyjąć Euthyrox lub Letrox?
Osoby leczone hormonami tarczycy nie powinny samodzielnie zmieniać sposobu przyjmowania leków przed badaniem. Moment przyjęcia lewotyroksyny, np. preparatów Euthyrox lub Letrox, może mieć znaczenie dla interpretacji niektórych wyników. Jeżeli badanie wykonywane jest w celu kontroli leczenia, należy stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego lub laboratorium. Nie należy odstawiać ani przesuwać dawki leku bez wcześniejszego ustalenia tego ze specjalistą.
Ile kosztuje badanie FT3?
Jeżeli obserwujemy u siebie objawy, świadczące o zaburzonej pracy tarczycy, możemy poprosić lekarza rodzinnego lub lekarza specjalistę o skierowanie na badanie w ramach NFZ. Wtedy badanie FT3 jest bezpłatne. Poziom FT3 we krwi możemy sprawdzić również prywatnie – w większości laboratoriów jest to koszt w granicach 15-30 złotych.
Ile czeka się na wynik FT3?
Wynik FT3 jest zazwyczaj dostępny stosunkowo szybko – często tego samego dnia lub w następnym dniu roboczym. Dokładny czas oczekiwania zależy jednak od laboratorium, godziny pobrania krwi oraz organizacji pracy danej placówki.
Przeczytaj również:
Wole tarczycy – co to? Rodzaje, przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Badanie FT3 – interpretacja wyniku
Prawidłowe stężenie FT3 we krwi zależne jest od wieku i płci pacjenta. Poszczególne wartości referencyjne mogą również nieznacznie różnić się, w zależności od metody oznaczenia stosowanej w danym laboratorium.
W większości przypadków jednak prezentują się one następująco:
- noworodki – 2,65-9,68 pmol/l,
- dzieci do 2. roku życia – 3,30-8,95 pmol/l,
- dzieci w wieku 2-11 lat – 3,69-8,02 pmol/l,
- młodzież między 11. a 20. rokiem życia – 3,93-7,70 pmol/l,
- dorośli – 3,1-6,80 pmol/l.
Są to wartości referencyjne dla pacjentów z jednoczesnym stężeniem TSH w granicach 0,4–4,0 µIU/ml.
FT3 za wysokie – co oznacza?
Podwyższone stężenie FT3 we krwi można obserwować w przebiegu:
- nadczynności tarczycy,
- zapalenia tarczycy,
- choroby Gravesa-Basedowa,
- początkowej fazy choroby Hashimoto,
- guza, gruczolaka lub nowotworu tarczycy,
- wola toksycznego wieloguzkowego,
- w ciąży,
- po badaniach z użyciem kontrastu,
- u pacjentów przyjmujących preparaty zawierające jod, metforminę, tyroksynę lub leki przeciwpadaczkowe czy glikokortykosteroidy.
Wysokie FT3 nie powinno być interpretowane samodzielnie. Szczególnie istotne jest sprawdzenie jednocześnie poziomu TSH i FT4. Przykładowo, niskie TSH w połączeniu z podwyższonym FT3 może przemawiać za nadczynnością tarczycy, ale ustalenie przyczyny wymaga dalszej diagnostyki.
U części pacjentów może występować tzw. tyreotoksykoza T3, w której stężenie FT3 jest zwiększone, podczas gdy FT4 pozostaje jeszcze w zakresie referencyjnym. Taki układ wyników wymaga konsultacji lekarskiej.
FT3 za niskie – co oznacza?
Obniżone wartości FT3 we krwi mogą być spowodowane przez:
- niedoczynność tarczycy,
- chorobę Hashimoto,
- atroficzne zapalenie tarczycy,
- guzy lub choroby przysadki (objawiające się obniżonym stężeniem TSH),
- amyloidozę,
- immunoterapię,
- radioterapię tarczycy,
- niedobór jodu,
- przyjmowanie litu lub tyroksyny.
Niskie FT3 nie zawsze oznacza pierwotną niedoczynność tarczycy. Obniżenie trijodotyroniny obserwuje się również w przebiegu poważnych chorób niezwiązanych bezpośrednio z tarczycą, zwłaszcza podczas hospitalizacji lub znacznego obciążenia organizmu. Dlatego interpretacja izolowanego obniżenia FT3 może być trudna.
Przeczytaj również:
Guz tarczycy 3 cm – jak wygląda (zdjęcie), czy operować?
FT3 a TSH i FT4 – jak interpretować wyniki razem?
Najwięcej informacji daje jednoczesna analiza TSH, FT4 i – w określonych sytuacjach – FT3. Poniższe zestawienie ma charakter orientacyjny i nie zastępuje diagnozy lekarskiej.
| TSH | FT4/FT3 | Możliwa interpretacja |
|---|---|---|
| podwyższone | obniżone | możliwa pierwotna niedoczynność tarczycy |
| obniżone | podwyższone | możliwa nadczynność tarczycy |
| podwyższone | w normie | możliwa subkliniczna niedoczynność tarczycy |
| obniżone | w normie | możliwa subkliniczna nadczynność tarczycy |
| w normie | w normie | najczęściej prawidłowa czynność hormonalna tarczycy |
Istnieją również mniej typowe układy wyników. Przykładowo, niskie FT4 przy niskim lub nieadekwatnie prawidłowym TSH może wymagać diagnostyki w kierunku zaburzeń przysadki. Dlatego nietypowych wyników nie należy oceniać na podstawie prostych schematów.
fT3 w normie a wyniki badania innych hormonów tarczycy
- Jeśli otrzymany wynik stężeń fT3 jest w normie i stężenie TSH w normie – pacjent jest w stanie eutyreozy, czyli tarczyca funkcjonuje prawidłowo.
- Jeśli otrzymany wynik stężeń fT3 jest w normie, natomiast stężenie TSH zwiększone – sugeruje to subkliniczną niedoczynność tarczycy.
- Jeśli otrzymany wynik stężeń fT3 jest w normie, natomiast stężenie TSH zmniejszone – sugeruje to subkliniczną nadczynność tarczycy.
Lekarz musi wykluczyć inne możliwe przyczyny obniżonego stężenia TSH.
