Hebefilia – czym jest i jak definiuje ją psychologia kliniczna?
Hebefilia to termin określający pociąg seksualny skierowany do osób w wieku 11-14 lat, czyli będących we wczesnym okresie dojrzewania: w momencie, kiedy pojawiają się drugorzędowe cechy płciowe, ale ciało nie jest jeszcze ukształtowane jak u osób dorosłych. Zjawisko to nazwę zawdzięcza greckiej bogini młodości, Hebe.
Samo odczuwanie pociągu nie zawsze jest równoznaczne z diagnozą zaburzenia parafilicznego. O nieprawidłowości mówimy wówczas, gdy popęd seksualny powoduje u danej osoby istotne cierpienie, upośledzenie funkcjonowania społecznego lub – co najważniejsze – wiąże się z ryzykiem skrzywdzenia innych.
Czym hebefilia różni się od pedofilii i efebofilii?
Rozróżnienie tych pojęć jest fundamentalne dla zrozumienia specyfiki seksualnych preferencji dorosłych z zaburzonym ukierunkowaniem popędu. Wielu ludzi błędnie używa słowa „pedofilia” jako parasola dla wszystkich przestępstw seksualnych wobec nieletnich, jednak warto znać różnice między poszczególnymi zachowaniami.
W odróżnieniu od hebefilii:
Pedofilia to pociąg do dzieci przed okresem dojrzewania płciowego, które nie wykazują jeszcze cech pokwitania.
Efebofilia to preferencja seksualna skierowana ku osobom w późnym okresie dojrzewania (zazwyczaj 15–19 lat). Choć w wielu jurysdykcjach kontakty z osobami w tym wieku mogą być już legalne (zależnie od wieku zgody), w psychologii wciąż bada się ten typ preferencji w kontekście normy i patologii.
Preferencje osób z hebefilią częściej dotyczą dziewcząt, podczas gdy w przypadku pedofilii proporcje zainteresowania płcią mogą być bardziej zróżnicowane.
Przeczytaj również:
Kazirodztwo – co to jest? Dlaczego dzieci z kazirodczych związków mogą być chore?
Jakie mogą być przyczyny hebefilii?
Współczesna nauka nie wskazuje jednej, konkretnej przyczyny rozwoju hebefilii. Uważa się, że na kształtowanie się specyficznych preferencji seksualnych wpływa skomplikowana mieszanka czynników biologicznych, środowiskowych i psychologicznych.
Pewne anomalie w rozwoju mózgu w okresie płodowym lub wczesnym dzieciństwie mogą predysponować mężczyzn (gdyż to u nich diagnozuje się to najczęściej) do rozwoju nietypowych preferencji. Często wskazuje się na zaburzenia w strukturach odpowiedzialnych za hamowanie impulsów oraz przetwarzanie bodźców seksualnych.
Nie bez znaczenia są także doświadczenia z własnego dzieciństwa – wczesna inicjacja seksualna, trauma lub zaburzone relacje z opiekunami mogą (choć nie muszą) wpływać na późniejszy rozwój psychoseksualny.
Przeczytaj również:
Przemoc w rodzinie – psychologiczne skutki, trauma, reakcje obronne, terapia, gdzie zgłosić się po pomoc
Mechanizmy psychologiczne i czynniki ryzyka
Osoby zmagające się z hebefilią często prezentują specyficzne mechanizmy poznawcze. Mogą racjonalizować swoje zainteresowanie, wmawiając sobie, że nastolatek jest „bardziej dojrzały niż rówieśnicy”, lub że relacja opiera się na obopólnej zgodzie i miłości. To niebezpieczne zniekształcenie rzeczywistości.
Ważnym czynnikiem ryzyka jest niska samoocena i trudności w nawiązywaniu relacji z osobą dorosłą. Dla niektórych jednostek relacja z dzieckiem w okresie dojrzewania wydaje się „bezpieczniejsza” – daje iluzję kontroli i bycia podziwianym, co daje choćby namiastkę satysfakcji seksualnej i emocjonalnej, których na próżno doszukują się u osób dojrzałych.
Jak przejawia się hebefilia? Najczęstsze objawy i zachowania
Hebefilia może manifestować się wyłącznie w sferze fantazji, ale może też prowadzić do konkretnych działań. Do objawów, które powinny zaniepokoić (zarówno samego pacjenta, jak i otoczenie), należą:
utrwalone i intensywne fantazje seksualne z udziałem osób w wieku pokwitania;
kompulsywne korzystanie z pornografii przedstawiającej nastolatków;
dążenie do przebywania w miejscach, gdzie można obserwować młodzież;
próby nawiązywania relacji z nastolatkami poprzez media społecznościowe (fałszywe konta, grooming).
Przeczytaj również:
Gwałt – czym jest, czy zgłaszać go na policję, jak żyć po gwałcie?
Diagnoza – kiedy specjalista może rozpoznać hebefilię?
Diagnozę stawia zazwyczaj zespół specjalistów – seksuolog, psycholog i psychiatra. Proces diagnostyczny jest skomplikowany. Opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym, w którym padają pytania o historię życia seksualnego.
Czy hebefilia jest uznawana za zaburzenie? Klasyfikacje medyczne i prawne
Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD-11) oraz amerykańska klasyfikacja DSM-5 wprowadzają rozróżnienie między nietypową preferencją a zaburzeniem psychicznym.
Sama hebefilia nie jest wprost wymieniona jako oddzielna jednostka w DSM-5 (w przeciwieństwie do pedofilii), ale może być diagnozowana jako „Inne określone zaburzenie parafiliczne”, jeśli powoduje cierpienie lub wiąże się z krzywdą innych.
Zgodnie z obowiązującym prawem sytuacja jest jasna: czyny seksualne z osobami poniżej wieku przyzwolenia są ścigane na podstawie obowiązującego prawa. Są to ciężkie przestępstwa, niezależnie od tego, jak sprawca definiuje swoją orientację.
Metody leczenia i formy terapii dostępne dla osób z tym zaburzeniem
Leczenie hebefilii jest trudne i długotrwałe, ale możliwe. Skupia się przede wszystkim na prewencji zachowań przestępczych i poprawie jakości życia pacjenta poprzez kontrolę popędu.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga pacjentowi zidentyfikować zniekształcenia poznawcze, które pozwalają na usprawiedliwianie szkodliwych zachowań. Uczy strategii radzenia sobie z impulsami i unikania sytuacji ryzykownych.
Farmakoterapia: w przypadkach o wysokim nasileniu popędu lub wysokim ryzyku recydywy stosuje się leki obniżające poziom testosteronu (tzw. kastracja chemiczna) lub leki z grupy SSRI (leki przeciwdepresyjne), które jako skutek uboczny obniżają libido.
