Dlaczego rzucenie palenia jest tak trudne?
Wielu osobom wydaje się, że rzucanie palenia to nic trudnego, jednak gdy podejmują próbę walki z nałogiem, okazuje się, że wyzwanie to często kończy się niepowodzeniem. Dlaczego? Uzależnienie od nikotyny to zjawisko zarówno o podłożu biologicznym jak i psychologicznym.
Pod względem biologii jest to złożone zaburzenie neurobiologiczne. Nikotyna działa pobudzająco na tzw. układ nagrody w mózgu, pobudzając wydzielanie dopaminy, zapewniając uczucie przyjemności i jednocześnie zmniejszając poziom stresu. Efekt ten jest jednak krótkotrwały, dlatego organizm szybko zaczyna domagać się kolejnych dawek nikotyny, a ich brak wywołuje objawy odstawienia.
Jednocześnie palenie papierosów często staje się stałym elementem naszej codzienności. Nie wyobrażamy sobie bez niego poranka, przerwy w pracy czy spotkania z przyjaciółmi. Papieros staje się najprostszym sposobem na złagodzenie stresu czy poradzenie sobie z trudnymi emocjami. Silnie utrwalone nawyki dodatkowo utrudniają walkę z nałogiem, zwłaszcza gdy zastępowanie palenia innymi czynnościami nie przynosi takich efektów, do jakich byliśmy przyzwyczajeni.
Przeczytaj również:
Czy i jak palenie papierosów wpływa na seks? Rzucanie palenia a popęd seksualny
Korzyści zdrowotne z zaprzestania palenia
Szkodliwy wpływ palenia tytoniu na zdrowie jest oczywisty, a lista negatywnych skutków ubocznych –wręcz szokująco długa. Nic więc dziwnego, że po odstawieniu papierosów pierwsze korzyści zdrowotne można zaobserwować praktycznie natychmiast. Już po kilkunastu godzinach obniża się poziom tlenku węgla we krwi i ciśnienie tętnicze. W dłuższej perspektywie natomiast zaobserwować można:
poprawę wydolności oddechowej,
zmniejszenie uczucia duszności,
pozbycie się uporczywego kaszlu,
poprawę kondycji skóry,
lepszy węch i smak,
poprawę jakości snu,
zmniejszenie ryzyka wystąpienia: udaru mózgu, zawału serca, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), raka płuc, raka gardła i krtani, chorób układu sercowo-naczyniowego, infekcji układu oddechowego.
Rzucenie palenia korzystnie wpływa także na nasze zdrowie psychiczne. Decyzja o walce z nałogiem jest ponadto istotna dla naszych bliskich – bierne palenie to przecież silna ekspozycja na toksyczne substancje obecne w dymie tytoniowym.
Metody farmakologiczne wspomagające rzucenie palenia
Farmakoterapia w walce z nałogiem, jakim jest palenie papierosów,to obecnie jedna z najpopularniejszych i najlepiej przebadanych metod leczenia. Skutecznie łagodzi objawy odstawienia, które są jednym z głównych czynników negatywnie wpływających na wytrwanie w swoim postanowieniu. Do najskuteczniejszych metod farmakologicznych rzucania palenia należą:
Przeczytaj również:
Jak rzucić palenie – domowe sposoby, preparaty, zioła, terapie
Nikotynowa terapia zastępcza – formy i skuteczność
Nikotynowa terapia zastępcza (NTZ) to nic innego jak przyjmowanie kontrolowanych dawek nikotyny w czystej postaci. Dzięki temu jesteśmy w stanie uwolnić się od substancji zawartych w dymie tytoniowym, a jednocześnie skutecznie łagodzić objawy odstawienia, stopniowo zmniejszając dawkę i nie odczuwając głodu nikotynowego.
Najpopularniejsze, dostępne na rynku bez recepty formy NTZ to:
gumy do żucia,
pastylki do ssania,
aerozole doustne,
inhalatory.
By nikotynowa terapia zastępcza faktycznie przyniosła oczekiwane rezultaty, należy odpowiednio dobrać dawkę przyjmowanej nikotyny do poziomu uzależnienia. Coraz bardziej popularne staje się stosowanie jednocześnie różnych preparatów nikotynowych, np. plastra zapewniającego stałą dawkę nikotyny w połączeniu z krótko działającymi preparatami (np. inhalatorem), do doraźnego stosowania.
Pamiętać przy tym należy, że NTZ leczy jedynie uzależnienie fizyczne. Pozwala jednak zyskać czas niezbędny do walki z uzależnieniem psychicznym i zmiany nawyków związanych z paleniem papierosów. W porównaniu z placebo zwiększa ona prawdopodobieństwo skutecznego rzucenia palenia nawet o 60%.
Leki na receptę w leczeniu uzależnienia od nikotyny
W rzucaniu palenia pomóc mogą również leki na receptę, które działają bezpośrednio na mechanizmy neurobiologiczne. By je otrzymać, konieczna jest konsultacja z lekarzem pierwszego kontaktu lub specjalistą pracującym w Poradni Pomocy Palącym. Do rozwiązań tego typu należą:
wareniklina – działa dwutorowo: ogranicza objawy odstawienne, jednocześnie oddziałując na receptory nikotynowe i zmniejszając odczuwaną w związku z paleniem przyjemność. Uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych, farmakologicznych metod walki z nałogiem;
bupropion – wpływa na neuroprzekaźniki odpowiadające za mechanizmy nagrody. Choć skutecznie zmniejsza odczuwanie głodu nikotynowego, posiada liczne ograniczenia w stosowaniu.
W tym miejscu należy wspomnieć również o cytyzynie – substancji pochodzenia roślinnego, której mechanizm działania jest podobny do wspomnianej wcześniej warenikliny. W Polsce jest ona dostępna bez recepty i popularna głównie ze względu na stosunkowo niski koszt terapii.
Przeczytaj również:
Desmoxan – opinie, cena, dawkowanie, skutki uboczne
Wsparcie psychologiczne i terapia behawioralna
Rzucenie palenia to proces, który wymaga cierpliwości i dużego samozaparcia ze strony osoby palącej. W walce z uzależnieniem psychicznym od nikotyny ogromną rolę odgrywa terapia behawioralna i odpowiednie wsparcie psychologiczne. Dzięki nim można nauczyć się jak:
zmienić utrwalone nawyki;
rozpoznać sytuacje, które wyzwalają w nas automatyczną chęć zapalenia papierosa (tzw. zabicie odruchu sięgnięcia po papierosa);
radzić sobie w inny sposób ze stresem (m.in. za pomocą technik relaksacji);
budować motywację do wytrwania w abstynencji;
stworzyć plan radzenia sobie z nawrotami.
Jedną z najczęstszych obaw palaczy jest brak wystarczającego wsparcia. Wśród znajomych, którzy również palą papierosy, osoba unikająca palenia często staje się obiektem żartów lub celem kuszenia. Takie działanie niejednokrotnie przekłada się na to, że krótko po wypaleniu ostatniego papierosa osoby palące przestają trzymać się powziętego postanowienia. Z tego względu w rzucaniu palenia niezwykle pomocne są grupy wsparcia lub indywidualny kontakt z terapeutą specjalizującym się w uzależnieniach. To właśnie dzięki nim łatwiej jest przetrwać najtrudniejsze momenty po odstawieniu papierosów.
Książki, aplikacje mobilne i nowoczesne narzędzia wspierające abstynencję
W rzucaniu palenia pomocne mogą być również różnego rodzaju aplikacje mobilne. Dzięki nim można prowadzić podsumowanie rzucenia palenia, zliczać dni od wypalenia ostatniej paczki papierosów czy oszczędności finansowe wynikające z rezygnacji z palenia tytoniu.
W najpopularniejszych aplikacjach pomagających skutecznie rzucić palenie znajdziemy:
analizę postępów,
przypomnienia,
treści motywacyjne,
system celów i nagród,
ćwiczenia oddechowe.
Niektóre z nich umożliwiają również nawiązanie kontaktu z innymi osobami, które chcą rzucić palenie, w ramach internetowych grup wsparcia. Jak już wspomnieliśmy, stanowi to ogromną pomoc w walce z nałogiem.
Pomocne bywają również wszelkiego rodzaju poradniki i książki na temat rzucania palenia. Lepsze zrozumienie tego, jak nikotyna działa na nasz organizm, jakie są mechanizmy uzależnienia psychicznego i jak szkodliwe jest palenie papierosów, dla wielu osób stanowi dodatkową motywację do wytrwania w swoim postanowieniu.
Przeczytaj również:
Dlaczego przy dziecku nie wolno palić papierosów?
Czy e-papierosy pomagają rzucić palenie? Aktualne stanowiska
Choć wielu producentów e-papierosów reklamuje swoje produkty jako te, które pomagają rzucić palenie, temat ten wciąż pozostaje przedmiotem licznych dyskusji. Owszem, dzięki nim możliwe jest ograniczenie ekspozycji na toksyczny dym tytoniowy, jednak wciąż są one źródłem nikotyny, a dodatkowo podtrzymują mechanizm uzależnienia psychicznego. Co więcej, ich długofalowy wpływ na zdrowie wciąż nie jest jeszcze dobrze poznany.
Aktualne stanowisko Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w tym temacie jasno mówi o tym, że nie powinny one stanowić podstawowej metody leczenia uzależnienia od nikotyny.
Najczęstsze trudności i nawroty – jak im zapobiegać?
Mało komu udaje się skutecznie rzucić palenie papierosów już za pierwszym razem. Ponowne sięgnięcie po papierosa jest częstym elementem procesu wychodzenia z uzależnienia, dlatego nie należy go traktować jako porażki, a jedynie przeszkodę do pokonania w rzucaniu palenia. Największe ryzyko powrotu do palenia tytoniu obserwuje się głównie w pierwszych tygodniach abstynencji, kiedy objawy odstawienia są najsilniej odczuwane.
Co sprawia, że ponownie trzymamy w ręce papierosa? Najczęściej są to:
silny stres lub emocje (a palenie uspokaja),
picie alkoholu (któremu do tej pory często towarzyszył papieros),
kontakt z innymi palaczami,
silny głód nikotynowy,
wzrost masy ciała (palenie często zastępujemy podjadaniem),
posiadanie awaryjnej paczki papierosów w zasięgu ręki.
Co może pomóc? Pomocne okazują się przede wszystkim:
aktywność fizyczna,
wsparcie bliskich,
kontakt ze specjalistą z zakresu uzależnień,
techniki relaksacyjne,
unikanie wyzwalaczy.
Indywidualizacja terapii – jak dobrać skuteczną metodę?
Jak już wspomnieliśmy, nie istnieje jeden uniwersalny sposób na skuteczne rzucenie palenia. Dobór odpowiedniej metody powinien uwzględniać takie czynniki, jak:
stopień uzależnienia od nikotyny,
ile było dotychczasowych prób rzucenia palenia i jak one przebiegały,
poziom i charakter motywacji,
preferencje pacjenta,
choroby współistniejące (w tym zaburzenia psychiczne).
Za najbardziej skuteczne uznaje się kompleksowe podejście do uzależnienia, obejmujące leczenie farmakologiczne i wsparcie psychologiczne. Pamiętać należy o regularnym monitorowaniu postępów oraz o zachowaniu otwartości na ewentualną modyfikację strategii leczenia.
