Czym jest marihuana i dlaczego zalicza się ją do substancji psychoaktywnych?
Marihuana to potoczna nazwa suszu (głównie żeńskich kwiatostanów rośliny, liści i innych elementów) pozyskiwanego z konopi, roślin z rodzaju Cannabis – głównie Cannabis indica (konopi indyjskich) i Cannabis sativa (konopi siewnych). Susz ten zawiera ponad 500 różnych substancji chemicznych, w tym ponad 100 kannabinoidów, z których najbardziej znanym jest tetrahydrokannabinol (THC), odpowiadający za większość efektów psychoaktywnych stosowania marihuany.
To właśnie ze względu na jego obecność w suszu marihuana jest zaliczana do substancji psychoaktywnych. Drugim najlepiej poznanym kannabinoidem jest kannabidiol (CBD), który nie wykazuje działania odurzającego i posiada odmienny profil farmakologiczny.
To między innymi w zależności od składu suszu działanie marihuany może być bardzo zróżnicowane. U jednych osób dominuje uczucie odprężenia i poprawa nastroju, u innych mogą pojawić się lęk, niepokój czy zaburzenia koncentracji.
Efekt zależy także od przyjętej dawki, wieku użytkownika oraz indywidualnej wrażliwości organizmu, a także od tego, czy mamy do czynienia z marihuaną leczniczą czy rekreacyjną.
Przeczytaj również:
CBD a THC – podobieństwa, różnice, wskazania
Marihuana a narkotyki – jak wygląda klasyfikacja prawna i medyczna?
Z punktu widzenia medycyny marihuana jest narkotykiem – substancją psychoaktywną mogącą wywoływać uzależnienie oraz skutki zdrowotne o różnym nasileniu.
Jeśli chodzi o klasyfikację prawną, różni się ona w zależności od kraju – od całkowitego zakazu po legalizację marihuany rekreacyjnej. W Polsce marihuana zawierająca THC ma status substancji kontrolowanej, przy czym w 2017 roku nastąpiła legalizacja marihuany leczniczej. Terapia marihuaną medyczną możliwa jest jednak wyłącznie na podstawie recepty lekarskiej.
Fakt legalizacji lub dopuszczenia do stosowania marihuany nie oznacza jednak automatycznie, że jest ona całkowicie bezpieczna. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz liczne instytucje zdrowia publicznego podkreślają, że choć jest uznawana za substancję o niższym potencjale uzależniającym niż opioidy czy nikotyna, zażywanie marihuany wciąż wiąże się z pewnym ryzykiem zdrowotnym.
Jakie są rodzaje marihuany i czym różnią się THC oraz CBD?
W dyskusjach na temat marihuany często mówi się o różnych jej rodzajach, wskazując zwłaszcza wspomniane wcześniej konopie indyjskie, konopie siewne czy liczne hybrydy. W praktyce jednak większe znaczenie niż sama nazwa odmiany, ma jej skład chemiczny. Za większość efektów działania marihuany odpowiadają wspomniane wcześniej dwie substancje czynne:
THC (tetrahydrokannabinol) – odpowiada za działanie odurzające. To właśnie on wywołuje uczucie euforii, relaksu czy zmienionego postrzegania rzeczywistości. W wysokich dawkach może powodować jednak niepokój, lęk, a nawet przejściowe objawy psychotyczne.
CBD (kannabidiol) – nie wykazuje działania odurzającego. Przeprowadzone badania wskazują, że może wykazywać właściwości przeciwzapalne, przeciwdrgawkowe, neuroprotekcyjne oraz przeciwlękowe. Z tego powodu jest wykorzystywany w niektórych produktach leczniczych oraz suplementach. To właśnie odmiany zawierające jego wysokie stężenie określane są mianem medycznych konopi.
Współczesne odmiany marihuany różnią się przede wszystkim stężeniem tych dwóch kannabinoidów. Warto zaznaczyć, że zawartość THC w obecnie dostępnych na rynku odmianach jest często znacznie wyższa niż kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu.
Jak działa marihuana na organizm i układ nerwowy?
Działanie marihuany związane jest z układem endokannabinoidowym, który odgrywa ważną rolę w regulacji wielu procesów biologicznych, między innymi w kontroli apetytu, odczuwania bólu, emocji, pamięci, snu i reakcji stresowych. To właśnie z receptorami CB1 w mózgu wiąże się THC, prowadząc do zmiany w aktywności neuronów i uwalnianiu neuroprzekaźników jak GABA, dopamina czy glutaminian.
Wpływ THC nie ogranicza się jednak wyłącznie do mózgu. Kannabinoidy oddziałują również na układ sercowo-naczyniowy, oddechowy, hormonalny i immunologiczny, dlatego skutki ich stosowania mogą obejmować cały organizm.
Przeczytaj również:
LSD – co to jest, jak działa, skutki zażycia, uzależnienie
Krótkoterminowe skutki działania marihuany – co dzieje się po zażyciu?
Pierwsze efekty u osób będących pod wpływem marihuany zazwyczaj pojawiają się w ciągu kilku minut od inhalacji i mogą utrzymywać się od 2–6 godzin. W przypadku spożywania produktów zawierających THC działanie rozwija się znacznie wolniej, ale często jest bardziej intensywne i długotrwałe.
Najczęściej obserwowane krótkotrwałe skutki to:
uczucie odprężenia,
poprawa nastroju,
euforia,
zwiększona towarzyskość,
zmienione postrzeganie czasu,
intensywniejsze odbieranie dźwięków i kolorów,
wzrost apetytu,
zaczerwienienie oczu,
suchość w ustach,
zaburzenia pamięci i uwagi,
pogorszenie zdolności prowadzenia pojazdów.
Przy wyższych dawkach THC mogą pojawić się również działania niepożądane, takie jak kołatanie serca, zawroty głowy, uczucie utraty kontroli, silny lęk czy napady paniki. U części osób obserwuje się przejściowe objawy psychotyczne obejmujące omamy lub urojenia.
Ryzyko wystąpienia negatywnych skutków jest szczególnie wysokie u osób niedoświadczonych, młodych oraz korzystających z produktów zawierających bardzo wysokie stężenia THC.
Długotrwałe skutki używania marihuany dla zdrowia psychicznego i fizycznego
Wpływ wieloletniego używania marihuany jest przedmiotem intensywnych badań. Istnieją mocne dowody wskazujące na szereg potencjalnych zagrożeń zdrowotnych.
W obszarze zdrowia psychicznego badania wskazują na zwiększone ryzyko:
zaburzeń lękowych,
depresji,
problemów z pamięcią i koncentracją,
rozwoju zaburzeń psychotycznych u osób predysponowanych genetycznie.
Szczególnie niekorzystne skutki obserwuje się u osób, które rozpoczęły używanie konopi w okresie dojrzewania. Mózg człowieka dojrzewa bowiem aż do około 25. roku życia.
W przypadku zdrowia fizycznego regularne palenie marihuany może prowadzić do:
przewlekłego podrażnienia dróg oddechowych,
kaszlu,
świszczącego oddechu,
zwiększonej produkcji wydzieliny.
Dym konopny zawiera wiele substancji drażniących podobnych do tych obecnych w dymie tytoniowym.
Przeczytaj również:
Harmina – gdzie występuje, jak działa i dlaczego jej stosowanie może być ryzykowne?
Czy marihuana uzależnia? Objawy i mechanizm uzależnienia
Wbrew popularnemu przekonaniu marihuana może prowadzić do uzależnienia. Szacuje się, że ryzyko uzależnienia wynosi około 9–10% , przy czym wśród osób rozpoczynających używanie w wieku nastoletnim oraz stosujących marihuanę codziennie odsetek ten jest znacznie wyższy.
Mechanizm uzależnienia od marihuany opiera się między innymi na oddziaływaniu THC na układ nagrody w mózgu. Regularne pobudzanie tego systemu prowadzi do zwiększonej tolerancji organizmu, co nasila potrzebę dalszego przyjmowania substancji o działaniu psychoaktywnym.
Objawy uzależnienia obejmują:
trudności z ograniczeniem używania,
silną potrzebę sięgania po substancję,
zaniedbywanie obowiązków,
kontynuowanie używania mimo negatywnych konsekwencji,
występowanie objawów odstawiennych.
Skutki uboczne marihuany – kiedy jej stosowanie może być szczególnie niebezpieczne?
Szczególną ostrożność, zarówno w stosowaniu rekreacyjnej jak i medycznej marihuany, powinny zachować osoby z chorobami psychicznymi, schorzeniami sercowo-naczyniowymi oraz kobiety w ciąży.
Jak już wspomnieliśmy, zawarte w niej substancje psychoaktywne mogą zwiększać ryzyko zaburzeń psychotycznych u osób predysponowanych m.in. do schizofrenii. Ponadto przejściowo przyspiesza częstotliwość pracy serca, co może stanowić problem dla osób z chorobami układu krążenia.
Coraz więcej badań wskazuje również, że używanie marihuany w czasie ciąży może negatywnie wpływać na rozwój układu nerwowego płodu oraz późniejsze funkcjonowanie dziecka. Z tego względu specjaliści rekomendują całkowite unikanie marihuany w okresie ciąży i karmienia piersią.
Marihuana medyczna a rekreacyjna – najważniejsze różnice i zastosowania
Choć zarówno rekreacyjna, jak i medyczna marihuana pochodzą z tej samej rośliny, różnią się celem stosowania, sposobem użycia oraz kontrolą jakości surowca pod kątem zawartości substancji aktywnych.
Kiedy można rozpocząć terapię marihuaną leczniczą? Wyłącznie w określonych jednostkach chorobowych, w których badania kliniczne udowodniły, że korzyści z jej stosowania przewyższają potencjalne ryzyko. Jest to między innymi leczenie:
bólu przewlekłego,
nudności wynikających z chemioterapii,
wybranych postaci padaczki lekoopornej,
spastyczności w przebiegu stwardnienia rozsianego.
W takich przypadkach, po ocenie indywidualnej sytuacji pacjenta, lekarz może wystawić receptę na lecznicze konopie, stanowiące uzupełnienie podstawowego leczenia farmakologicznego. Medyczna marihuana pochodzi z certyfikowanych upraw, jest ściśle kontrolowana pod względem zawartości substancji czynnych. W ramach terapii prowadzona jest także regularna kontrola tego jak działa marihuana medyczna w przypadku danego pacjenta i czy nie wywołuje groźnych skutków ubocznych.
Marihuana rekreacyjna natomiast stosowana jest przede wszystkim ze względu na działanie psychoaktywne, a użytkownicy zwykle nie mają kontroli nad jakością kupowanego suszu. W Polsce, zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, zarówno sprzedaż jak i posiadanie marihuany w celach rekreacyjnych jest nielegalne.
