Zioła obniżające cholesterol – jak je stosować i jakich efektów się spodziewać?

Kiedy warto sięgnąć po zioła na cholesterol?

Zioła nie są alternatywą dla leczenia farmakologicznego, ale mogą stanowić jego uzupełnienie lub element profilaktyki u osób z niewielkim podwyższeniem cholesterolu. Największe znaczenie ma jednak całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe, a nie wyłącznie wynik lipidogramu. Lekarz bierze pod uwagę również m.in.:

• wiek,
• ciśnienie tętnicze,
• palenie papierosów,
• obecność cukrzycy,
• nadwaga,
• przewlekłą chorobę nerek,
• przebyty zawał serca lub udar mózgu,
• występowanie hipercholesterolemii rodzinnej.

Osoby z wysokim lub bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym zwykle wymagają leczenia farmakologicznego, ponieważ samo stosowanie preparatów roślinnych nie pozwala osiągnąć zalecanych wartości LDL. Natomiast u osób z niewielkim podwyższeniem cholesterolu i niskim ryzykiem sercowo-naczyniowym zioła mogą być jednym z elementów zmiany stylu życia – obok diety, aktywności fizycznej i redukcji masy ciała.

Docelowe wartości cholesterolu LDL zależą od indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta.

• U osób bez istotnych czynników ryzyka zalecane jest utrzymywanie stężenia LDL poniżej 115 mg/dl.
• Przy umiarkowanym ryzyku, związanym m.in. z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem czy paleniem tytoniu, rekomendowany poziom wynosi poniżej 100 mg/dl.
• U pacjentów zakwalifikowanych do grupy wysokiego ryzyka, np. z przewlekłą chorobą nerek lub innymi obciążeniami, zalecany cel to LDL poniżej 70 mg/dl.
• Najbardziej rygorystyczne normy dotyczą osób z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym – między innymi po przebytym zawale serca lub udarze, z rozległą miażdżycą albo cukrzycą z powikłaniami. W tej grupie dąży się do obniżenia LDL poniżej 55 mg/dl.

Dlaczego zioła mogą pomóc w obniżeniu cholesterolu?

Wiele ziół zawiera duże ilości antyoksydantów, takich jak polifenole czy flawonoidy, które neutralizują wolne rodniki i ograniczają stres oksydacyjny w organizmie. Ma to znaczenie, ponieważ cholesterol LDL utlenia się pod wpływem wolnych rodników, co dzieje się między innymi przy przewlekłym stresie oksydacyjnym, stanach zapalnych czy niezdrowej diecie. Powstały w ten sposób utleniony LDL jest bardziej podatny na odkładanie się w ścianach naczyń krwionośnych i przyczynia się do rozwoju miażdżycy.

Przeczytaj również:

Cholesterol a miażdżyca tętnic – jaki jest związek?

Jakie zioła pomagają obniżyć cholesterol?

Poszczególne zioła wspierają utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu na różne sposoby. Niektóre ograniczają jego wchłanianie w jelitach, inne wpływają na procesy zachodzące w wątrobie odpowiedzialne za jego produkcję lub wydalanie z organizmu. Część wykazuje również działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, dzięki czemu może wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.

• Karczoch zwyczajny – zawiera cynarynę i flawonoidy. Może wspierać obniżenie stężenia cholesterolu LDL i cholesterolu całkowitego, zwiększać wydzielanie kwasów żółciowych oraz wspomagać metabolizm tłuszczów. Najlepiej przebadane są standaryzowane ekstrakty.
• Czosnek – zawiera związki siarkowe, które mogą ograniczać syntezę cholesterolu w wątrobie, nieznacznie obniżać LDL oraz wykazywać działanie przeciwutleniające. Większość badań dotyczy standaryzowanych preparatów.
• Kozieradka pospolita – jest źródłem błonnika rozpuszczalnego i saponin. Może ograniczać wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego oraz wspierać prawidłowy metabolizm lipidów.
• Zielona herbata – zawiera katechiny, zwłaszcza EGCG, które wykazują silne właściwości przeciwutleniające. Regularne spożywanie może korzystnie wpływać na stężenie cholesterolu LDL oraz trójglicerydów.
• Czarnuszka – zawiera tymochinon i fitosterole. Może wspierać utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu oraz wykazywać działanie przeciwutleniające.
• Siemię lniane – jest bogatym źródłem błonnika rozpuszczalnego i lignanów. Regularne spożywanie może wspierać obniżenie stężenia LDL oraz poprawę profilu lipidowego.

Na jaki spadek poziomu cholesterolu można liczyć?

W przeciwieństwie do leków stosowanych w leczeniu hipercholesterolemii, zioła zwykle nie powodują dużego spadku stężenia cholesterolu LDL. W badaniach klinicznych obserwowano najczęściej niewielką lub umiarkowaną poprawę profilu lipidowego, a uzyskane efekty zależały od rodzaju preparatu, zastosowanej dawki, czasu stosowania oraz przestrzegania zaleceń dotyczących diety i aktywności fizycznej.

Najlepiej przebadany jest karczoch zwyczajny. Wyniki metaanaliz sugerują, że jego regularne stosowanie może obniżyć stężenie cholesterolu LDL średnio o około 5–10%, a cholesterolu całkowitego nawet o 5–12%.

W przypadku czosnku efekt jest zwykle mniejszy. Badania wskazują, że po kilku miesiącach regularnego stosowania standaryzowanych preparatów można spodziewać się obniżenia cholesterolu całkowitego o około 3–6%, natomiast wpływ na LDL jest niewielki i nie we wszystkich badaniach osiągał istotność statystyczną.

Dla pozostałych ziół, takich jak kozieradka, zielona herbata, czarnuszka czy siemię lniane, wyniki badań są mniej jednoznaczne. Część z nich wskazuje na korzystny wpływ na profil lipidowy, jednak obserwowane efekty różnią się między badaniami i obecnie nie można określić jednego, wiarygodnego zakresu obniżenia cholesterolu.

Przeczytaj również:

Zioła na wątrobę – które najlepiej wspierają regenerację i pracę wątroby?

Jak stosować zioła na cholesterol?

Wiele ziół, które pomagają uregulować podwyższony poziom cholesterolu, można z łatwością dodać do swojej codziennej diety. Czosnek i kurkumę warto dodawać do zup, sałatek, dań typu curry czy sosów, natomiast czarnuszką i kozieradką można posypywać gotowe potrawy. Z suszonych lub sypkich ziół można również przygotować aromatyczny napar.

Czy można łączyć zioła ze statynami?

Statyny to leki obniżające poziom cholesterolu we krwi, stosowane głównie w celu zmniejszenia ryzyka zawału serca i udaru mózgu. Przy jednoczesnym przyjmowaniu ich z ziołami należy zachować ostrożność. Niektóre wyciągi i składniki aktywne roślin mogą wchodzić w interakcje z lekiem i w konsekwencji zmieniać jego działanie albo zwiększać ryzyko działań niepożądanych, dlatego ich stosowanie podczas terapii statynami zawsze trzeba skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Czy picie ziół wystarczy, aby obniżyć cholesterol?

Nie, przy wysokim cholesterolu picie ziół jest jedynie działaniem pomocniczym. Zioła mogą obniżyć jego poziom tylko w niewielkim stopniu i nie zastąpią leczenia ani wprowadzenia zdrowych nawyków związanych z dietą i stylem życia.

Najważniejsze znaczenie ma tu spożywanie zdrowej i niskoprzetworzonej żywności, m.in. warzyw, owoców, roślin strączkowych, orzechów, kasz, pełnoziarnistych produktów zbożowych, ryb bogatych w kwasy omega-3, owoców morza oraz zdrowych tłuszczów roślinnych.

Ważne jest także ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans, utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie, a najlepiej całkowita rezygnacja z używek oraz regularna aktywność fizyczna.

Po jakim czasie zioła na cholesterol zaczynają działać?

Preparaty roślinne nie obniżają cholesterolu w ciągu kilku dni. Pierwszych efektów można spodziewać się dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania. W większości badań skuteczność oceniano po 6–12 tygodniach, dlatego właśnie po takim czasie warto wykonać kontrolny lipidogram.
Na efekty wpływają przede wszystkim:

• rodzaj preparatu,
• zastosowana dawka,
• regularność stosowania,
• sposób odżywiania,
• masa ciała,
• poziom aktywności fizycznej,
• wyjściowy poziom cholesterolu.

Stosowanie ziół bez jednoczesnej zmiany stylu życia, w tym diety, zwykle nie przynosi istotnej poprawy wyników.

Przeczytaj również:

Cholesterol nie-HDL – norma, wyniki, interpretacja badania

W jakiej formie i jak stosować zioła na cholesterol?

Zioła wspierające utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu są dostępne w różnych postaciach. Różnią się nie tylko wygodą stosowania, ale również zawartością składników aktywnych, co może wpływać na skuteczność preparatu.
Do najczęściej wybieranych należą:

• Herbaty i napary ziołowe – przygotowuje się je z suszu, zalewając go gorącą wodą. To najprostsza forma stosowania ziół, jednak ilość substancji aktywnych w każdej filiżance może się różnić.
• Kapsułki i tabletki z ekstraktem roślinnym – zawierają skoncentrowany wyciąg z rośliny oraz określoną ilość substancji aktywnych. Dzięki temu każda kapsułka dostarcza taką samą dawkę i łatwiej ocenić skuteczność preparatu. Większość badań dotyczących wpływu ziół na cholesterol przeprowadzono właśnie z wykorzystaniem takich preparatów.
• Płynne ekstrakty i krople – zawierają skoncentrowany wyciąg z rośliny w postaci płynu. Są wygodne dla osób, które nie chcą połykać tabletek lub kapsułek.

Jeżeli zależy Ci na preparacie o najbardziej przewidywalnym działaniu, wybierz kapsułki lub tabletki zawierające standaryzowany ekstrakt roślinny. Napary mogą być wartościowym uzupełnieniem diety, jednak zawartość substancji aktywnych jest w nich mniej powtarzalna.

Czy można łączyć kilka różnych ziół jednocześnie?

Tak, jednak nie zawsze przynosi to lepsze efekty. Łączenie kilku preparatów ziołowych jednocześnie nie musi zwiększać skuteczności, a może utrudniać ocenę, który z nich rzeczywiście działa lub odpowiada za ewentualne działania niepożądane. W praktyce lepiej rozpocząć od jednego dobrze przebadanego preparatu i po 2–3 miesiącach ocenić jego wpływ na wyniki lipidogramu. Jeśli planujesz jednoczesne stosowanie kilku suplementów lub przyjmujesz leki obniżające cholesterol, warto skonsultować taki sposób postępowania z lekarzem lub farmaceutą.

Jakie są inne naturalne sposoby na obniżenie cholesterolu?

Oprócz ziół istnieją również inne substancje pochodzenia naturalnego, które mogą wspierać utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu. Do najlepiej poznanych należą:

• fitosterole roślinne, które ograniczają wchłanianie cholesterolu w jelitach;
• beta-glukany obecne m.in. w owsie i jęczmieniu, pomagające obniżyć stężenie LDL;
• błonnik rozpuszczalny, wspierający usuwanie cholesterolu z organizmu;
• ekstrakt z bergamoty, który w części badań wykazywał korzystny wpływ na profil lipidowy;
• monakolina K z czerwonego fermentowanego ryżu, mogąca skutecznie obniżać LDL, jednak wymagająca ostrożności ze względu na działanie zbliżone do statyn.

Każda z tych substancji działa w nieco inny sposób i może być pomocna w określonych sytuacjach. Spośród nich najsilniejsze działanie wykazuje monakolina K, natomiast fitosterole i beta-glukany należą do najlepiej przebadanych naturalnych metod wspierających utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu.

Przeczytaj również:

Wysoki poziom cholesterolu – przyczyny, skutki, leki i dieta na za wysoki cholesterol

Czy zioła na cholesterol są bezpieczne?

Choć preparaty roślinne są często postrzegane jako bezpieczne, również mogą powodować działania niepożądane i wchodzić w interakcje z lekami. U niektórych osób mogą pojawić się przede wszystkim dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, bóle brzucha czy biegunka. Rzadziej występują reakcje alergiczne.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby:

• przyjmujące leki obniżające cholesterol,
• stosujące leki przeciwzakrzepowe,
• chorujące na przewlekłe schorzenia wątroby lub nerek,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Przed rozpoczęciem stosowania preparatów ziołowych warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza jeśli na stałe przyjmujesz inne leki.

Interakcje z lekami obniżającymi cholesterol i przeciwzakrzepowymi

Niektóre rośliny pomagające obniżyć cholesterol mogą wchodzić w interakcje z lekami. Przykładowo, czosnek spożywany w dużych ilościach wykazuje właściwości przeciwpłytkowe. W połączeniu z lekami przeciwzakrzepowymi, takimi jak warfaryna, może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień.

Kurkumina zawarta w kurkumie również może wpływać na krzepliwość krwi oraz na sposób, w jaki wątroba przetwarza leki, co może zmieniać ich stężenie w organizmie i wpływać na skuteczność leczenia.

Fermentowany czerwony ryż, często obecny w suplementach na cholesterol, zawiera monakolinę K, substancję działającą podobnie jak statyny. Przy jednoczesnym ich przyjmowaniu dawka substancji o podobnym działaniu się sumuje, co zwiększa ryzyko skutków ubocznych, takich jak bóle mięśni czy obciążenie wątroby.

Przeczytaj również:

Tabletki na cholesterol – jakie wybrać?

Kiedy konieczne jest leczenie farmakologiczne?

Zioła mogą być wartościowym elementem profilaktyki lub wspierać leczenie osób z niewielkim podwyższeniem cholesterolu. Nie są jednak w stanie zastąpić leków u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Leczenie farmakologiczne jest zwykle konieczne u osób:

• z bardzo wysokim stężeniem cholesterolu LDL,
• po zawale serca lub udarze mózgu,
• z rozpoznaną miażdżycą,
• z cukrzycą i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym,
• z hipercholesterolemią rodzinną.
  

Najczęściej stosowanymi lekami są statyny, które skutecznie obniżają stężenie LDL i zmniejszają ryzyko zawału serca oraz udaru mózgu. W razie potrzeby lekarz może również włączyć ezetymib lub inne nowoczesne leki hipolipemizujące.
Jeżeli mimo stosowania zdrowej diety, aktywności fizycznej i preparatów roślinnych stężenie cholesterolu pozostaje wysokie, nie warto zwlekać z konsultacją lekarską. Wczesne wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwala skuteczniej ograniczyć ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.