Po czym rozpoznać, że ma się słabe krążenie krwi?
Objawy zależą od tego, czy dolegliwości wynikają z problemów z tętnicami, żyłami lub mikrokrążeniem, czy np. z uszkodzenia nerwów. Nie każdy zimny palec czy zdrętwiała stopa oznacza chorobę naczyń.
Do objawów, które mogą wskazywać na zaburzenia krążenia w kończynach, należą:
częste uczucie zimna dłoni lub stóp,
wyraźna różnica temperatury między kończynami,
bladość, sinienie lub inne zmiany koloru skóry,
ból lub skurcz mięśni nóg pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po krótkim odpoczynku,
obrzęki i uczucie ciężkości nóg, nasilające się pod koniec dnia lub po długim staniu czy siedzeniu i zmniejszające się po uniesieniu nóg,
drętwienie, mrowienie lub pieczenie,
wolniejsze gojenie ran na nogach i stopach,
zmiany skóry, paznokci lub owłosienia kończyn (np. cienka, błyszcząca skóra, wypadanie włosów na nogach, pogrubiałe paznokcie, brunatne przebarwienia skóry podudzi).
W chorobie tętnic obwodowych szczególnie istotny jest schemat: ból lub skurcz pojawia się podczas chodzenia albo wysiłku i ustępuje po odpoczynku (tzw. chromanie przestankowe). Ból występuje zwykle po przejściu podobnego dystansu, najczęściej w łydce (rzadziej w udzie lub pośladku), i mija po kilku minutach zatrzymania się, nawet na stojąco. To odróżnia go od dolegliwości przy zwężeniu kanału kręgowego, gdy ulgę przynosi dopiero usiądnięcie lub pochylenie się do przodu.
Obrzęki i uczucie ciężkości nóg częściej wskazują na problem z żyłami niż z tętnicami. W przeciwieństwie do bólu tętniczego ruch zwykle je łagodzi.
Jednocześnie mrowienie, drętwienie i pieczenie nie muszą oznaczać niedostatecznego dopływu krwi. Mogą być objawem neuropatii, np. związanej z cukrzycą lub niedoborem witaminy B12.
Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają: ból stopy w spoczynku (zwłaszcza w nocy, w pozycji leżącej), niegojące się rany na stopach oraz jednostronny, bolesny obrzęk łydki. Nagle zimna, blada i bolesna kończyna lub nagłe osłabienie czy drętwienie kończyny (szczególnie jednostronne, z zaburzeniami mowy lub opadnięciem kącika ust) to powód do wezwania pogotowia.
Przeczytaj również:
Problemy z krążeniem – jakie są objawy i przyczyny słabego krążenia?
Jakie są przyczyny słabego krążenia?
Przyczyn może być wiele. Do najważniejszych należą choroby naczyń i czynniki zwiększające ryzyko ich rozwoju.
Choroba tętnic obwodowych
W chorobie tętnic obwodowych dochodzi najczęściej do zwężenia tętnic wskutek miażdżycy, przez co krew trudniej dociera do nóg. Do czynników ryzyka należą m.in. starszy wiek, palenie tytoniu, cukrzyca, nadciśnienie, nieprawidłowy poziom cholesterolu, przewlekła choroba nerek, otyłość i mała aktywność fizyczna.
Przewlekła niewydolność żylna
To jedna z najczęstszych przyczyn dolegliwości określanych jako „słabe krążenie”. Gdy zastawki w żyłach nie działają prawidłowo, krew zalega w nogach. Typowe są uczucie ciężkości i obrzęki nóg nasilające się wieczorem, żylaki, nocne skurcze łydek, a w bardziej zaawansowanych przypadkach brunatne przebarwienia skóry, stany zapalne skóry i owrzodzenia podudzi. Sprzyjają jej m.in. długotrwałe stanie lub siedzenie, ciąże, nadwaga i skłonności rodzinne.
Palenie papierosów
Palenie uszkadza naczynia krwionośne i zwiększa ryzyko chorób tętnic obwodowych. Nikotyna powoduje również zwężenie naczyń. Rzucenie palenia jest jednym z istotnych elementów profilaktyki chorób naczyń.
Cukrzyca
Podwyższone stężenie glukozy przez długi czas może uszkadzać zarówno naczynia, jak i nerwy. Z tego powodu osoba z cukrzycą może mieć jednocześnie zaburzenia krążenia oraz neuropatię, która powoduje drętwienie, pieczenie lub zaburzenia czucia stóp.
Mała aktywność fizyczna
Długotrwałe siedzenie i brak regularnego ruchu mogą pogarszać wydolność układu krążenia oraz sprzyjać rozwojowi czynników ryzyka chorób naczyń. Regularna aktywność fizyczna pomaga natomiast poprawiać wydolność i kontrolować m.in. ciśnienie, masę ciała i poziom cholesterolu.
Inne przyczyny objawów kojarzonych ze słabym krążeniem
niedoczynność tarczycy,
niedobór witaminy B12,
niedokrwistość,
neuropatie, np. alkoholowa,
ucisk lub uszkodzenie nerwów, np. w przebiegu zmian w kręgosłupie,
objaw Raynauda – pierwotny (choroba Raynauda) lub wtórny, towarzyszący np. chorobom tkanki łącznej,
niewydolność serca, która może powodować obrzęki nóg,
niektóre choroby nerek i wątroby, które mogą powodować obrzęki,
niektóre leki, np. beta-adrenolityki, które mogą nasilać uczucie zimnych dłoni i stóp.
Przeczytaj również:
Krążenie hiperkinetyczne – co to jest, przyczyny, objawy, leczenie
Jak poprawić słabe krążenie krwi?
Sposób postępowania powinien zależeć od przyczyny. Jeśli nie stwierdzono konkretnej choroby, podstawą profilaktyki jest regularny ruch, zdrowa dieta, odpowiednia masa ciała i unikanie palenia.
Lepsze krążenie krwi mogą wspomagać:
regularne chodzenie i inna aktywność fizyczna,
ograniczenie długiego siedzenia i robienie przerw na ruch podczas pracy siedzącej,
utrzymywanie prawidłowego ciśnienia tętniczego,
kontrolowanie glukozy i cholesterolu,
rzucenie palenia,
ograniczenie alkoholu,
odpowiednia ilość snu,
leczenie rozpoznanych chorób.
W przypadku potwierdzonej choroby tętnic obwodowych aktywność fizyczna jest jednym z podstawowych elementów leczenia. Aktualne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC, 2024) zalecają ustrukturyzowane programy ćwiczeń, w tym programy nadzorowane i odpowiednio prowadzone ćwiczenia domowe. Ruch nie zastępuje jednak leczenia farmakologicznego – u większości chorych lekarz zaleca również leki, np. przeciwpłytkowe i obniżające cholesterol (statyny).
Przy przewlekłej niewydolności żylnej podstawową metodą leczenia zachowawczego jest kompresjoterapia, czyli wyroby uciskowe (podkolanówki, pończochy) lub bandażowanie. Nie należy jej jednak stosować na własną rękę – przy istotnej chorobie tętnic obwodowych ucisk może pogorszyć ukrwienie nogi, dlatego najpierw trzeba wykluczyć niedokrwienie tętnicze.
Jakie ćwiczenia poprawiają krążenie?
Najprostszą formą aktywności jest chodzenie. Warto również wykonywać ćwiczenia angażujące mięśnie nóg:
spacery i marsz,
jazda na rowerze, także stacjonarnym,
wspięcia na palce,
naprzemienne zginanie i prostowanie stóp,
ćwiczenia ogólnorozwojowe.
Jeśli występują objawy sugerujące chorobę tętnic obwodowych, program ćwiczeń warto ustalić z lekarzem lub fizjoterapeutą. W przypadku potwierdzonej choroby tętnic obwodowych szczególnie dobrze przebadane są ustrukturyzowane programy marszowe. W programach nadzorowanych stosuje się naprzemienne okresy chodzenia i odpoczynku, a trening odbywa się zwykle co najmniej 3 razy w tygodniu, po 30–60 minut, przez minimum 12 tygodni. Chodzi się do momentu pojawienia się umiarkowanego bólu, a następnie odpoczywa do jego ustąpienia – to właśnie taki wysiłek z czasem wydłuża dystans bezbólowego chodzenia.
Przy nagłym bólu kończyny, bólu w spoczynku, trudno gojących się ranach lub innych objawach alarmowych nie należy rozpoczynać ćwiczeń przed konsultacją lekarską, a nagły silny ból kończyny wymaga pilnej pomocy.
Przeczytaj również:
Niewydolność krążenia (ostra i przewlekła) – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania
Czy spacery pomagają na problemy z krążeniem?
Tak – regularne spacery są jednym z najprostszych sposobów zwiększania codziennej aktywności. Mogą poprawiać wydolność, funkcjonowanie naczyń i tolerancję wysiłku. U osób z chorobą tętnic obwodowych ustrukturyzowany trening marszowy może poprawiać zdolność chodzenia i codzienne funkcjonowanie.
Dobrym rozwiązaniem dla osoby prowadzącej siedzący tryb życia jest rozpoczęcie od krótszych spacerów i stopniowe zwiększanie ich długości.
Czy masaż pomaga poprawić krążenie?
Masaż może dawać uczucie rozluźnienia, zmniejszać napięcie mięśni i być przyjemnym uzupełnieniem zdrowego stylu życia. Nie należy jednak traktować go jako metody leczenia zwężonych tętnic.
Dowody naukowe dotyczące trwałego wpływu masażu na krążenie są ograniczone, a wyniki badań dotyczących jego efektów naczyniowych nie uzasadniają zastępowania nim diagnostyki i leczenia chorób naczyń. Masażu nóg nie należy wykonywać przy podejrzeniu zakrzepicy żył głębokich (np. jednostronny, bolesny obrzęk łydki), ponieważ może to sprzyjać oderwaniu się skrzepliny.
Czy zimne prysznice poprawiają krążenie?
Pod wpływem zimnej wody naczynia krwionośne w skórze się obkurczają, ale nie oznacza to, że zimne prysznice są skutecznym sposobem leczenia „słabego krążenia”.
Badania nad ekspozycją na zimno pokazują złożone reakcje układu sercowo-naczyniowego, a przegląd systematyczny wskazuje m.in. na przejściowe zmiany ciśnienia i funkcji autonomicznego układu nerwowego. Nie jest to jednak dowód na leczenie choroby tętnic obwodowych za pomocą zimnych pryszniców. Zimna woda może też wywołać napad u osób z objawem Raynauda, a gwałtowny wzrost ciśnienia bywa niebezpieczny dla osób z chorobami serca.
Jak poprawić krążenie krwi w dłoniach i stopach?
Na co dzień można:
regularnie się ruszać,
unikać długiego pozostawania w jednej pozycji,
chronić dłonie i stopy przed wychłodzeniem, np. nosząc rękawiczki i ciepłe skarpety,
wybierać wygodne obuwie, które nie uciska stóp,
wykonywać proste ruchy palcami dłoni i stóp,
kontrolować poziom glukozy, ciśnienie i cholesterol,
nie palić papierosów.
Osoby z cukrzycą lub zaburzeniami czucia powinny codziennie oglądać stopy (w tym przestrzenie między palcami) i nie ogrzewać ich termoforem, grzałką ani gorącą wodą – przy osłabionym czuciu łatwo o oparzenie.
Przeczytaj również:
Wysoki cholesterol – przyczyny, objawy i sposoby na jego obniżenie
Co jeść i pić, aby wspierać prawidłowe krążenie?
Nie istnieje jeden produkt, który „udrożni naczynia”. Znacznie ważniejszy jest ogólny sposób żywienia, który dostarcza odpowiednią ilość składników odżywczych. Dobrym kierunkiem jest model diety śródziemnomorskiej, obejmujący przede wszystkim:
Nowsze zalecenia dotyczące diety śródziemnomorskiej wskazują na jej korzystny wpływ na zdrowie układu sercowo-naczyniowego, w tym na ryzyko chorób tętnic obwodowych.
Jakie suplementy pomogą na słabe krążenie?
W przypadku suplementów należy zachować szczególną ostrożność. „Naturalny” nie oznacza automatycznie skuteczny ani bezpieczny.
Jeżeli występuje niedobór konkretnego składnika, jego uzupełnienie może być potrzebne. Przykładem jest witamina B12, której niedobór może powodować objawy neurologiczne. Nie oznacza to jednak, że suplementacja B12 poprawi krążenie u osoby, która ma prawidłowe stężenie tej witaminy.
Podobnie wygląda sytuacja z kwasami omega-3. Badania u osób z chorobą tętnic obwodowych nie wykazały jednoznacznej poprawy podstawowych parametrów, takich jak wskaźnik kostka–ramię (ABI – stosunek ciśnienia mierzonego na kostce do ciśnienia na ramieniu) czy dystans bezbólowego chodzenia.
Niektóre suplementy, np. z miłorzębem, czosnkiem lub duże dawki omega-3, mogą zwiększać ryzyko krwawień u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe. Przed ich zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Kiedy i do jakiego lekarza zgłosić się ze słabym krążeniem?
Przy nawracających objawach pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny lub internista. Może on przeprowadzić badanie, ocenić czynniki ryzyka i zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.
W zależności od objawów może być potrzebna konsultacja:
angiologa – przy podejrzeniu choroby naczyń,
chirurga naczyniowego – przy istotnych problemach tętniczych lub żylnych (np. przewlekła niewydolność żylna),
kardiologa – gdy występują również objawy lub czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych,
neurologa – przy dominującym drętwieniu, mrowieniu, pieczeniu lub zaburzeniach czucia,
endokrynologa – gdy podejrzewa się zaburzenia tarczycy lub inne zaburzenia hormonalne,
reumatologa – przy podejrzeniu wtórnego objawu Raynauda,
poradni stopy cukrzycowej – u osób z cukrzycą, u których pojawiają się rany lub zmiany na stopach.
Nie zawsze potrzebna jest od razu konsultacja specjalistyczna – lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może najpierw określić najbardziej prawdopodobną przyczynę. Do wymienionych specjalistów w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie.
Przeczytaj również:
Choroba wieńcowa – przyczyny, objawy, badania, leczenie, dieta, profilaktyka
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Natychmiastowej pomocy wymagają objawy sugerujące ostre niedokrwienie kończyny, zwłaszcza gdy pojawiają się nagle:
nagły, silny ból kończyny,
nagle zimna kończyna,
nagłe zblednięcie lub zsinienie skóry,
utrata czucia,
niemożność poruszania stopą lub dłonią,
gwałtowne pogorszenie ukrwienia jednej kończyny.
Ostre niedokrwienie kończyny jest stanem nagłym, w którym liczą się godziny. W takiej sytuacji należy wezwać pogotowie (112 lub 999) lub niezwłocznie zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.
Pilnej pomocy wymagają również:
jednostronny, bolesny obrzęk łydki, zwłaszcza z jej ociepleniem i zaczerwienieniem (podejrzenie zakrzepicy żył głębokich), a także nagła duszność lub ból w klatce piersiowej (możliwa zatorowość płucna – wezwij pogotowie),
nagłe osłabienie lub drętwienie kończyny, szczególnie jednostronne, z zaburzeniami mowy lub opadnięciem kącika ust (możliwy udar – wezwij pogotowie),
ból stopy w spoczynku, nasilający się w nocy, oraz niegojące się rany na stopach (możliwe krytyczne niedokrwienie),
zaczerwieniona, ciepła rana na stopie z gorączką u osoby z cukrzycą.
Jakie badania wykonać?
Zakres badań zależy od objawów i ich przyczyny. Lekarz może zlecić:
badanie ciśnienia i tętna na kończynach,
ABI (wskaźnik kostka–ramię) – pomaga ocenić przepływ krwi w tętnicach nóg,
USG Doppler naczyń – pozwala ocenić przepływ krwi w tętnicach oraz wydolność żył i obecność zakrzepicy,
badania krwi, m.in. morfologię, glukozę lub HbA1c, lipidogram, TSH, kreatyninę i w wybranych przypadkach witaminę B12, a przy podejrzeniu zakrzepicy D-dimery.
Jeśli rozważane jest leczenie zabiegowe, lekarz może zlecić dodatkowe badania obrazowe, np. angio-TK lub angio-MR.
