Czym jest psychologia humanistyczna?
Za początek psychologii w nurcie humanistycznym uważany jest rok 1961: to wtedy Abraham Maslow zainaugurował wydawanie pisma Journal of Humanistic Psychology. Dwa lata później powstało Amerykańskie Towarzystwo Psychologii Humanistycznej, które następnie przekształcono w towarzystwo międzynarodowe. Nurt ten stał się jednocześnie opozycją do behawioryzmu i psychoanalizy, zakładając podmiotowość i poszanowanie autonomii każdego człowieka. Każda jednostka była holistyczną całością, a podejście psychologa humanistycznego oparte było na dialogu dostosowanym do potrzeb pacjenta/klienta.
Jakie są główne założenia psychologii humanistycznej?
Psychologia humanistyczna sprzeciwiła się proponowanym przez starsze nurty modelom funkcjonowania jednostki, opartym na modelach zwierzęcych. Zamiast tego, psycholodzy humanistyczni szukają odpowiedzi na pytanie, kim jest człowiek i kim może się stać w bezpiecznym środowisku.
Rozwój człowieka to ważne zagadnienie w psychologii humanistycznej, którą cechują przekonania, że zdolność człowieka do samorealizacji buduje jego tożsamość i potencjał.
W odróżnieniu od zwierząt człowiek ma możliwość pełnego rozwoju osobistego i cechuje go dążenie do rozumienia i uznania koncepcji życia na podstawie indywidualnych doświadczeń.
Przeczytaj również:
Zdrowie psychiczne – do jakiego specjalisty zgłosić się po pomoc w kryzysie?
Kim byli twórcy psychologii humanistycznej?
Początki dyscypliny, jaką stała się późniejsza psychologia humanistyczna, miały miejsce w latach 40. XX wieku. To wtedy nastąpił rozwój wspomnianych koncepcji. Twórcy psychologii humanistycznej wywodzili się z innych nurtów psychologii: głównie wspomnianych wcześniej behawioryzmu i psychoanalizy, ale nie mieli pełnego zaufania ani akceptacji względem modelu zachowań, jaki prezentowały te podejścia. Postrzeganie tego, jak działa ludzki organizm i jak kształtuje się człowiek jako autonomiczna jednostka, doprowadziły ostatecznie do powstania całkowicie nowego nurtu. Jego najważniejszymi twórcami byli: Abraham Maslow, Carl Rogers, Virginia Satir czy Fritz Perls.
Piramida potrzeb Maslowa a psychologia humanistyczna
Jednym z kroków milowych w rozwoju psychologii humanistycznej było stworzenie schematu, jakim jest piramida potrzeb Maslowa. Abraham Maslow stworzył ją jeszcze w 1943 r. Zakładała ona hierarchię potrzeb człowieka: na samym dole znajdowały się potrzeby fizjologiczne, których zaspokojenie wywoływało następnie potrzebę bezpieczeństwa, ta zaś spełniona – potrzebę miłości i przynależności. Kolejna była potrzeba szacunku, a na samej górze znajdowała się potrzeba samorealizacji. Rozwój był realnym krokiem w drodze do uzyskania szczęścia bez ograniczeń.
W odróżnieniu od pozostałych nurtów, Maslow i inni psychologowie humanistyczni kładli nacisk na pojęcia takie, jak autentyczność czy samorealizacja w życiu człowieka. Człowiek musi doświadczyć głębokiego zrozumienia i świadomości własnych potrzeb, by odnaleźć szczęście. Na tej podstawie buduje się tożsamość jednostki. Człowiek to podmiot autonomiczny – ma swoje indywidualne potrzeby, w tym duchowe. Nacisk na to kładziony jest w psychologii humanistycznej ze znacznie większą mocą niż w przypadku innych nurtów.
Przeczytaj również:
Rodzaje psychoterapii – jakie są? Która jest najskuteczniejsza i którą wybrać?
Na czym polega terapia w nurcie humanistycznym?
Terapia humanistyczna, oparta na nurcie humanistycznym, przywiązuje ogromną wagę do dialogu. Psychoterapeuta i pacjent mogą w ten sposób oswoić relacje pacjenta w bezpiecznym środowisku i nakierować go ku efektywnej drodze do rozwoju osobistego. Dążenie do rozumienia i uznania własnych potrzeb pacjenta stanowi ważny punkt w procesie psychoterapii: wcześniej brakowało podejścia, w którym założenia tak uważnie pochylały się nad kluczowymi kwestiami, jakimi są rozwijanie potencjału i tożsamości pacjenta oraz skłanianie go do akceptacji własnych potrzeb.
Kształtowanie rozumienia zachowań pacjenta w przeszłości, rozumienia własnej autonomii i świadomości rzeczywistości, biorą się z zaufania, jakie pojawia się w relacji terapeuta-pacjent.
Stworzenie więzi prowadzi do doświadczenia i poczucia empatii, którą terapeuta ofiaruje jednostce. Człowiek czuje siłę akceptacji zachowań i zaczyna wierzyć w swój potencjał i zdolność do rozwoju. To buduje jego autentyczność i skutkuje realnym rozwojem samorealizacji.
W jakich problemach może pomóc psychologia humanistyczna?
Techniki psychologii humanistycznej szczególnie często używane są w przypadku problemów jednostki związanych z sensem życia i istnienia. Terapia humanistyczna jest psychoterapią skoncentrowaną na szukaniu sensu życia, jego doświadczenia i budowaniu poczucia wartości. Stąd często praktykowana jest w przypadku kryzysu wieku średniego lub u osób starszych, którym brakuje zrozumienia doświadczenia płynącego z ich życia, brakuje spełnienia i braku akceptacji rzeczywistości, co wywołuje zaburzenia psychiczne, takie jak depresja lub stany lękowe.
Techniki, jakie oferuje psychoterapeuta i psychoterapia humanistyczna, prowadzą do zrozumienia doświadczenia pacjenta i poczucia sensu życia oraz jego akceptacji. W relacji, jaką oferuje psychoterapia humanistyczna, liczy się przede wszystkim sam pacjent, cechy jego doświadczenia i relacji z innymi ludźmi, a psychoterapeuta pomaga mu na drodze do odkrywania siebie.
Przeczytaj również:
Terapia VR – jakie choroby można leczyć dzięki terapii wirtualnej rzeczywistości?
Jak wygląda pierwsza sesja terapii humanistycznej?
Pierwsze spotkanie służy poznaniu trudności, z którymi przychodzi pacjent oraz jego oczekiwań wobec terapii. Terapeuta może zapytać o obecną sytuację, ważne relacje i wcześniejsze doświadczenia z pomocą psychologiczną. To również moment na pytania o sposób pracy, zasady poufności i częstotliwość spotkań. Nie trzeba mieć gotowej odpowiedzi na pytanie, co dokładnie chce się zmienić — cel terapii można doprecyzować wspólnie.
Jakie metody stosuje terapeuta humanistyczny?
Nie ma jednej techniki wspólnej dla wszystkich terapii humanistycznych. Do tego obszaru zalicza się między innymi terapię skoncentrowaną na osobie, terapię Gestalt oraz podejścia egzystencjalne i doświadczeniowe. W zależności od metody terapeuta może pomagać pacjentowi nazywać emocje, przyglądać się temu, co przeżywa w danej chwili, albo rozpoznawać powtarzające się wzorce w relacjach. Przed rozpoczęciem spotkań warto zapytać specjalistę, w jakim konkretnie podejściu pracuje.
Psychologia humanistyczna – zalety, ograniczenia i współczesne znaczenie
Psychologia i psychoterapia humanistyczna, jak wszystkie inne nurty, budzi również pewne zastrzeżenia. Jej krytycy wzięli pod lupę hierarchię potrzeb Maslowa, zwracając uwagę na dyskusyjną rolę współżycia seksualnego – umieszczone bowiem zostało jako potrzeba fizjologiczna. Człowiek w podejściu humanistycznym ma również podobną strukturę bez względu na to, czy żyje w środowisku indywidualistycznym, czy kolektywistycznym, choć dynamika relacji międzyludzkich jest w nich znacząco inna. Te sprzeczności z mocno indywidualnym podejściem do pacjenta wzbudziły pewne wątpliwości krytyków. Mimo to psychologia humanistyczna jest oficjalnie uznanym nurtem, podobnie jak psychoterapia humanistyczna.
Przeczytaj również:
Terapia schematów – jak pomaga zmieniać utrwalone wzorce myślenia i emocji
Jak znaleźć psychoterapeutę pracującego w tym nurcie?
Osoby rozważające podjęcie terapii humanistycznej powinny zwrócić uwagę na przynależność terapeuty do stosownych towarzystw naukowych, na przykład Polskiego Stowarzyszenia Humanistyczno-Doświadczeniowego. Jedynie wykształcony i odpowiednio przeszkolony terapeuta jest w stanie wziąć odpowiedzialność za pacjenta i poprowadzić profesjonalną psychoterapię. Psychoterapia humanistyczna może być bardzo efektywna, zależy to jednak od empatii, wiedzy i rozumienia potrzeb pacjenta przez terapeutę.
Jakie są książki na temat terapii humanistycznej?
Najbardziej znane pozycje na temat podejścia humanistycznego to książki Abrahama Maslowa, Viktora Frankla i Carla Rogersa. Szczególną popularnością cieszy się dzieło Carla Rogersa „O stawaniu się osobą”.
Ile kosztuje sesja terapii humanistycznej?
Ceny terapii humanistycznej wahają się w zależności od miasta i rangi specjalisty. Zazwyczaj jest to pomiędzy 200 a 300 zł za jedną, okołogodzinną sesję.
Jak długo trwa terapia humanistyczna i skąd wiadomo, czy pomaga?
Długość terapii zależy od zgłaszanych trudności, celu spotkań i sposobu pracy terapeuty. Już na początku można zapytać, kiedy wspólnie omówicie postępy. Pomocne jest zwracanie uwagi na konkretne zmiany w codziennym życiu – na przykład czy łatwiej rozpoznawać emocje, mówić o swoich potrzebach lub podejmować ważne decyzje. Jeśli po pewnym czasie pacjent nie widzi poprawy albo sposób pracy mu nie odpowiada, warto powiedzieć o tym terapeucie i wspólnie rozważyć dalsze kroki.
Czy terapię humanistyczną można łączyć z leczeniem psychiatrycznym?
Gdy występują objawy zaburzeń psychicznych, wybór psychoterapii warto oprzeć na ocenie potrzeb zdrowotnych i omówić z osobą prowadzącą leczenie. Psychoterapia może stanowić część planu pomocy obejmującego również konsultacje psychiatryczne lub leki, jeśli są wskazane. Samodzielne odstawienie przepisanych leków po rozpoczęciu terapii nie jest dobrym sposobem sprawdzania jej skuteczności.
Czy istnieją aplikacje mobilne pomagające w praktykowaniu technik terapii humanistycznej?
Należy pamiętać, że terapia humanistyczna opiera się na głębokiej więzi łączącej pacjenta i terapeutę prowadzącego psychoterapię. Takiej więzi nie można zastąpić przy pomocy żadnej aplikacji mobilnej lub sztucznej inteligencji – psychoterapię tę cechuje kontakt pacjenta z drugim człowiekiem. Człowiek to najważniejszy obiekt w nurcie, jakim jest psychoterapia humanistyczna – nie da się zastąpić jego autonomii i podmiotowości żadną maszyną lub algorytmem.
współpraca: redakcja Wylecz.to
