Czym jest dysforia emocjonalna?
Dysforia emocjonalna (znana również jako RSD – rejection sensitive disphoria) to stan, w którym pacjent odczuwa bardzo silne, wręcz fizyczne negatywne emocje w odpowiedzi na odrzucenie lub krytykę swojej osoby lub działań. W przypadku krytyki nie ma znaczenia, czy jest ona konstruktywna, czy nie – dana osoba i tak wykazuje objawy dysforii. Dodatkowo, z objawami dysforycznymi ciężko jest walczyć – często bywają one odporne na zastosowanie psychoterapii poznawczo-behawioralnej lub innych nurtów.
Warto pamiętać, że dysforia emocjonalna nie jest osobną rozpoznaną chorobą – jej objawy można jednak zauważyć w wielu innych przypadłościach.
Co wywołuje dysforię emocjonalną?
Dysforia to nieprawidłowy stan emocjonalny. Co zatem ją wywołuje? Niestety, przyczyny dysforii do dziś nie są dokładnie zbadane. Z całą pewnością łączy się jednak z ADHD (attention deficit hyperactivity disorder – zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi). Eksperci zauważają, że w obydwu przypadkach występują podobne odmienności w budowie struktur mózgu. RSD bardzo często występuje właśnie przy ADHD.
Inna hipoteza zakłada, że RSD to problem genetyczny. Badacze podkreślają, że można ją zaobserwować na przykładzie całych rodzin – podobnie jak ADHD.
Przeczytaj również:
Reaktywność emocjonalna – cechy osobowości niskoreaktywnej i wysokoreaktywnej
Jakie są objawy dysforii emocjonalnej?
Nastrój dysforyczny ma swoje dokuczliwe objawy, które stają się problematyczne dla pacjenta. Usilny, wręcz fizyczny ból w odpowiedzi na krytykę, wiąże się w niektórych przypadkach z wybuchami gniewu i złości, powoduje wybuchowość. U innych ludzi efektem dysforii jest niska samoocena i unikanie interakcji społecznych. Życie z dysforią jest bardzo trudne w kontekście relacji społecznych i powoduje liczne problemy, których efektem jest silne obniżenie nastroju.
Objawy dysforii to także przesadna, bardzo surowa samokrytyka, rozdrażnienie oraz skłonność do zamartwiania się i rozpamiętywania negatywnych doświadczeń. To bardzo trudne dla jednostki nią dotkniętej.
Jakim zaburzeniom towarzyszy dysforia emocjonalna?
Dysforia emocjonalna często towarzyszy innym problemom. Objawy dysforii pokrywają się z zaburzeniami lękowymi i ich przebiegiem, zaburzeniami osobowości w niektórych wydaniach, czasem zaburzeniami psychotycznymi (jak schizofrenia) i innymi kategoriami schorzeń psychicznych. Jednak najczęściej współwystępującym problemem jest ADHD. Osoby z deficytem uwagi i zespołem nadpobudliwości ruchowej często cierpią z powodu dysforii, a jej objawy mają destrukcyjny wpływ na codzienne życie pacjentów. Gwałtowność bodźców i intensywne doznania odnoszą się bowiem również do krytyki i odrzucenia – osoba z ADHD może traktować je znacznie bardziej dotkliwie niż osoba neurotypowa.
Bez względu na przyczyny, objawy zaburzenia są naprawdę dotkliwe, powodują rozdrażnienie, nieraz prowadzą do depresji. Jednostka może odczuwać zniechęcenie i stres. Codzienne sytuacje cały czas urastają do rangi negatywnych zdarzeń, bez możliwości efektywnego radzenia sobie.
Przeczytaj również:
Płacz – dlaczego płaczemy, czy płacz jest potrzebny?
Terapie i metody pracy z dysforią emocjonalną
W przypadku RSD (podobnie jak w innych schorzeniach psychicznych) stosowane są farmako- i psychoterapia. Najczęściej są to leki stosowane również w przypadku ADHD oraz inhibitory monoaminooksydazy. To efektywna metoda również w sytuacji, w której pacjentom nie pomaga psychoterapia, a dolegliwości są tak silne, że wyprowadzają z równowagi i nie pozwalają cieszyć się z życia.
Psychoterapia ogólnie jest jednak bardzo skuteczną metodą pracy nad problemami chorego. Pozwala zrozumieć dolegliwości i uczy, jak neutralizować intensywne bodźce z otoczenia. Pozwala rozpracować złość i wybuchowość oraz rozdrażnienie w przypadku kłopotliwych sytuacji. Dzięki niej pacjent ma świadomość własnych emocji, a co ważne, dostaje narzędzie do tego, by odczuwanie negatywnych impulsów nie było aż tak silne. Psychoterapia i leki często są łączone, aby leczenie zyskało jak najbardziej wydajne efekty.
Jak radzić sobie z dysforią emocjonalną na co dzień?
Jeśli czujemy, że zbyt wiele wyprowadza nas z równowagi na co dzień, warto zadać sobie pytanie: „dlaczego?”. Przeanalizowanie bodźca, który budzi nasze rozdrażnienie lub złość, pozwala spojrzeć na niego z dystansem. W zależności od przyczyny dysforia może być cięższym lub lżejszym orzechem do zgryzienia, jednak spojrzenie z boku jest bardzo ważne – często daje nam poczucie, że w zasadzie nie było się czym martwić.
Pacjent może na przykład postawić się w sytuacji osoby krytykującej i zastanowić się, co skłoniło ją do wygłoszenia negatywnego komentarza. Warto tu dopuścić różne scenariusze: być może miała zły dzień, może również walczy z jakimś problemem, a może nie miała na myśli nic złego i jedynie chciała pomóc? Nawet jeśli komentarz został wypowiedziany intencjonalnie – czemu wywołał tak negatywne emocje i spowodował obniżenie nastroju? Być może odkryjemy, że tak naprawdę cudze opinie niewiele zmieniają w naszym życiu i sytuacji. To zdecydowanie pozwoli zminimalizować złość i objawy dysforii, bez względu na jej przyczyny.
Jak wspierać bliską osobę z dysforią emocjonalną?
Osoby z dysforią często mają tendencję do wybuchowości i pokazują złość – w takiej sytuacji nie jest łatwo wspierać bliskiego. Jednak dla pacjentów pomoc najbliższego otoczenia jest niezwykle ważna i pomaga zminimalizować objawy.
Wiele osób ma ogromne poczucie winy z powodu RSD i tego, że tak łatwo wyprowadzić je z równowagi. To wywołuje poczucie beznadziei i sprawia, że niechętnie podejmują leczenie. Pacjentom wydaje się też, że nie potrafią kontrolować emocji i nastroju, że leczenie nie przynosi rezultatów.
W takiej sytuacji konieczne jest poczucie, że wsparcie bliskiej osoby i jej miłość są z nami bez względu na to, jak usilnie walczymy z problemem i jakie są przyczyny dysforii. Zrozumienie bliskich pozwala zmniejszyć napięcie, a tym samym nastrój dysforyczny i poprawić stan emocjonalny. Osoba cierpiąca na RSD może mieć dzięki temu poczucie, że jest akceptowana taka, jaka jest – również z zaburzeniami lękowymi czy zaburzeniami osobowości, jeżeli to są przyczyny dysforii.
Przeczytaj również:
Osobowość zależna – przyczyny, objawy, test, leczenie
Kiedy szukać pomocy psychologa i psychiatry?
Jeśli dysforia występuje u nas bardzo często lub obniżenie nastroju, wybuchy złości i dyskomfort są tak silne, że utrudniają funkcjonowanie, warto udać się do psychiatry i psychologa, aby wdrożyć odpowiednie leczenie. To szczególnie istotne, jeśli wraz z RSD występuje zespół nadpobudliwości psychoruchowej lub problem łączy się z zaburzeniami osobowości czy lękowymi (lub jakimikolwiek innymi chorobami psychicznymi). Leczenia danego zaburzenia może także zredukować objawy dysforii i przyśpieszyć regulację nastroju.
Niezależnie od przyczyny, zaniedbana RSD często prowadzi do depresji. Dlatego tak ważne jest kompleksowe leczenie problemu i praca nad regulacją emocji. W trakcie psychoterapii dana osoba może zrozumieć, czym jest dysforia, poznać etapy przebiegu tej reakcji i zrozumieć, jak mają się one do nastroju. To często pomaga uniknąć depresji czy pogorszenia się innego zaburzenia, które towarzyszy dysforii. Również wsparcie farmakologiczne pozwala odciążyć układ nerwowy chorego z nadmiernego stresu.
Dysforia to nie choroba, ale jest często przyczyną bardzo dużego cierpienia. Niezależnie od przyczyny zaburzeń nastroju, warto dać sobie szansę na leczenie – psychoterapia i leki pomogą nam w walce z tym problemem.
