Mechanizm działania wortioksetyny
Mechanizm działania wortioksetyny obejmuje zahamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny. To hormon, który reguluje i kontroluje działanie neuroprzekaźników, które odpowiadają między innymi za wywoływanie poczucia lęku. Wortioksetyna sprawia, że serotonina dłużej pozostaje w mózgu, biorąc udział w przekazywaniu sygnałów pomiędzy poszczególnymi komórkami nerwowymi.
Wortioksetyna – farmakokinetyka
Wchłanianie wortioksetyny nie jest zależne od posiłku, a po podaniu doustnym substancja osiąga maksymalne stężenie po upływie od 7 do 11 godzin. Okres półtrwania leku wynosi 57–66 godzin. Wortioksetyna jest metabolizowana w wątrobie. Łagodne lub umiarkowane zaburzenia czynności wątroby nie mają wpływu na farmakokinetykę preparatu. Stężenie wortioksetyny w osoczu jest dwukrotnie większe u pacjentów słabo metabolizujących za pośrednictwem CYP2D6 niż u osób z dobrym funkcjonowaniem CYP2D6. Przyjmowanie leku można przerwać w sposób nagły, bez konieczności stopniowego zmniejszania dawki.
Przeczytaj również:
Dopamina – co to jest? Jak zwiększyć poziom dopaminy?
Wortioksetyna – wskazania do stosowania
Wortioksetyna to popularny składnik leków przeciwdepresyjnych. Został wprowadzony na rynek farmaceutyczny w 2013 roku. Wskazaniem do stosowania wortioksertyny jest leczenie dużych epizodów depresji.
Wortioksetyna – przeciwwskazania do stosowania
Najważniejszym przeciwwskazaniem do stosowania terapii wortioksetyną jest nadwrażliwość na którykolwiek składnik leku oraz równoległe stosowanie selektywnych inhibitorów MAO-A lub nieselektywnych inhibitorów MAO. Leczenie wortioksetyną można zacząć nie wcześniej niż po upływie 14 dni od odstawienia nieodwracalnych nieselektywnych inhibitorów MAO. Jeśli lekarz uzna, że terapia skojarzona jest konieczna, to preparat z wortioksetyną należy podawać w minimalnej dawce, prowadząc jednocześnie ścisłe monitorowanie pod kątem zespołu serotoninowego.
Przeczytaj również:
Zoloft – jak działa, kiedy się go stosuje? Przeciwwskazania, skutki uboczne, dawkowanie
Ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania wortioksetyny
Wiek poniżej 18. r.ż.
Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność wortioksetyny u pacjentów poniżej 18. r.ż. nie zostały jak dotąd ustalone, wobec czego nie zaleca się terapii z użyciem tej substancji u niepełnoletnich. W czasie badań dotyczących innych antydepresantów obserwowano zwiększenie częstości występowania zachowań samobójczych.
Myśli i/lub zachowania samobójcze
Podczas terapii wortioksertyną należy wnikliwie obserwować pacjentów cierpiących na depresję, pod kątem nasilenia objawów depresji oraz wystąpienia myśli i/lub prób samobójczych. Istotne jest, aby przed rozpoczęciem leczenia poinformować opiekunów o konieczności monitorowania wszelkich oznak pogorszenia stanu klinicznego podopiecznego. W przypadku pojawiania się nietypowych zmian zachowania konieczne jest przerwane leczenia oraz niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza prowadzącego.
Drgawki
U pacjentów z niestabilną padaczką lub z napadami drgawkowymi w wywiadzie terapię należy rozpoczynać ostrożnie. W przypadku wystąpienia napadów drgawkowych lub zwiększenia ich częstotliwości konieczne jest przerwanie leczenia.
Zespół serotoninowy
Podczas terapii należy monitorować stan pacjentów pod kątem objawów zespołu serotoninowego lub złośliwego zespołu neuroleptycznego. W razie wystąpienia objawów zespołu serotoninowego trzeba niezwłocznie przerwać podawanie wortioksetyny i rozpocząć leczenie objawowe.
Leki wpływające na krzepliwość krwi
Zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów, którzy przyjmują preparaty wpływające na czynność płytek krwi, np. pochodne fenotiazyny, atypowe leki przeciwpsychotyczne, większość trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy.
Wortioksetyna a ciąża i laktacja
Wortioksetyna nie powinna być stosowana u kobiet w ciąży, chyba że stan kliniczny ciężarnej wymaga leczenia tym antydepresantem. Substancja ta przenika do mleka matki. Wobec powyższego należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy zaprzestać przyjmowania leku.
Przeczytaj również:
Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) – jak jest zbudowany? Funkcje, choroby
Wortioksetyna – działania niepożądane
Stosowanie wortioksetyny może wywoływać działania niepożądane, które są na ogół łagodne lub umiarkowane i występują w ciągu pierwszych 2 tygodni terapii. Zazwyczaj objawy przemijają i nie prowadzą do przerwania leczenia.
Najczęściej występują nudności. Często: zaparcia, biegunka, zmniejszony apetyt, zawroty głowy. Niezbyt często: nocne poty, zaczerwienienie twarzy, bruksizm.
Wortioksetyna a inne leki przeciwdepresyjne
Profil działań niepożądanych wortioksetyny jest lepszy niż w przypadku innych antydepresantów (głównie wenlafaksyny i duloksetyny). Uwagę zwraca korzystny wpływ wortioksetyny na zaburzenia funkcji poznawczych, który może być niezależny od jej działania przeciwdepresyjnego. Ponadto w porównaniu z innymi preparatami przeciwdepresyjnymi wortioksetyna nie wpływa istotnie na masę ciała oraz cechuje się dobrym profilem tolerancji w zakresie funkcji seksualnych.
Wortioksetyna a masa ciała
Krótkoterminowe badania kontrolowane placebo
Najważniejsza zbiorcza analiza bezpieczeństwa objęła 11 randomizowanych badań trwających 6–8 tygodni:
- 3018 pacjentów leczonych wortioksetyną 5–20 mg;
- 1817 pacjentów otrzymujących placebo;
- dodatkowe grupy duloksetyny i wenlafaksyny.
Nie stwierdzono klinicznie istotnej różnicy między wortioksetyną a placebo pod względem masy ciała. Średnie zmiany mieściły się w przybliżeniu między −0,1 a +0,1 kg, niezależnie od dawki. Oznacza to praktycznie całkowitą neutralność wagową w pierwszych tygodniach leczenia.
Przeczytaj również:
Czy leki antydepresyjne zmieniają mózg?
Leczenie długoterminowe
W tej samej analizie połączono pięć otwartych badań przedłużonych, trwających do 52 tygodni. Średnia zmiana masy wyniosła:
- około +0,7–0,8 kg po roku;
- klinicznie istotny wzrost masy, zwykle definiowany jako ≥7%, wystąpił u około 11–13% pacjentów;
- spadek masy o podobnej wielkości odnotowywano u około 8% uczestników.
Największym ograniczeniem jest brak grupy placebo w badaniach rocznych. Nie wiadomo więc, jaka część wzrostu wynikała z samego leku, ustępowania depresji, powrotu apetytu, wieku, diety albo jednoczesnego stosowania innych leków.
Czy wortioksetyna odchudza?
Nie ma dobrych dowodów, że wortioksetyna działa odchudzająco. Niewielki spadek masy na początku może wystąpić wskutek:
- nudności;
- zmniejszenia apetytu;
- biegunki;
- przejściowych dolegliwości żołądkowo-jelitowych.
Nie jest to jednak przewidywalny ani terapeutyczny efekt. W przeciwieństwie do bupropionu wortioksetyna nie jest składnikiem leku przeciwotyłościowego i nie ma porównywalnych metaanaliz wykazujących średni spadek masy o kilka kilogramów.
Wniosek – wortioksetyna jest raczej neutralna wagowo, natomiast bupropion częściej przesuwa wynik w kierunku niewielkiego spadku masy.
Przeczytaj również:
Celekoksyb w leczeniu depresji – czy lek przeciwzapalny zwiększa skuteczność antydepresantów?
Wortioksetyna a libido i funkcje seksualne
Najnowsza metaanaliza sieciowa
Metaanaliza sieciowa opublikowana w Andrology w 2025 r. objęła:
- 30 randomizowanych badań;
- 18 157 pacjentów;
- zaburzenia ejakulacji, erekcji oraz obniżenie libido.
Ryzyko zaburzeń ejakulacji przy wortioksetynie nie różniło się istotnie od placebo. Wortioksetyna znalazła się również wśród najwyżej ocenianych leków pod względem niskiego ryzyka:
- zaburzeń ejakulacji;
- zaburzeń erekcji;
- obniżenia libido.
Znacznie gorszy profil wykazywały m.in. paroksetyna, klomipramina, escitalopram i duloksetyna.
Zbiorcza analiza badań wortioksetyny
W analizie danych indywidualnych z siedmiu randomizowanych kontrolowanych badań klinicznych oceniano zaburzenia seksualne skalą ASEX. Uwzględniono wyłącznie osoby, które nie miały dysfunkcji seksualnej na początku badania.
Wyniki wskazywały, że:
- dla 5 mg potwierdzono brak gorszego wyniku niż placebo;
- przy 10, 15 i 20 mg formalnego kryterium równoważności z placebo nie osiągnięto;
- żadna dawka nie powodowała jednak statystycznie istotnie większego ryzyka dysfunkcji seksualnej niż placebo;
- ryzyko wykazywało tendencję do zwiększania się wraz z dawką;
- duloksetyna 60 mg wiązała się z istotnie większym ryzykiem niż placebo oraz wortioksetyna 5 lub 10 mg.
Spontanicznie zgłaszane działania seksualne występowały u 1,6–1,8% leczonych wortioksetyną wobec 1% przy placebo. Są to prawdopodobnie wartości zaniżone, ponieważ aktywne kwestionariusze wykrywają znacznie więcej przypadków niż spontaniczne.
Przeczytaj również:
Sertralina – właściwości, wskazania, dawkowanie i zagrożenia
Czy wortioksetyna zwiększa libido?
Najtrafniejsze sformułowanie brzmi: wortioksetyna zwykle mniej hamuje libido niż klasyczne SSRI, ale nie jest lekiem zwiększającym libido w ścisłym znaczeniu.
Poprawa pożądania może wynikać z trzech nakładających się zjawisk:
- ustępowania depresji i anhedonii;
- odstawienia wcześniejszego leku silniej zaburzającego funkcje seksualne;
- korzystniejszego działania wortioksetyny na układ serotoninowy oraz pośrednio dopaminergiczny i noradrenergiczny.
U osoby z prawidłowym libido przed leczeniem wortioksetyna ma większą szansę je zachować niż większość SSRI. Nie można jednak zagwarantować braku zaburzeń, szczególnie przy 15–20 mg.
Wortioksetyna a bupropion
| Cecha | Wortioksetyna | Bupropion |
|---|---|---|
| Masa ciała | Przeważnie neutralna | Neutralna lub niewielki spadek |
| Średnia zmiana długoterminowa | Około +0,7–0,8 kg w otwartych badaniach rocznych | Zwykle najmniejszy przyrost spośród popularnych antydepresantów |
| Działanie odchudzające | Niepotwierdzone | Możliwy umiarkowany efekt, silniejszy z naltreksonem |
| Ryzyko obniżenia libido | Niskie do umiarkowanego, zależne od dawki | Zwykle niskie |
| Leczenie dysfunkcji po SSRI | Dobre dowody dla zamiany leku | Dowody dla zamiany i terapii dodanej |
| Możliwe zwiększenie libido | Głównie przez poprawę depresji lub odstawienie SSRI | Bardziej bezpośredni potencjał dopaminergiczny |
| Orgazm i ejakulacja | Korzystniejszy profil niż SSRI | Korzystniejszy profil niż SSRI |
| Najczęstszy problem tolerancji | Nudności | Bezsenność, pobudzenie, suchość w ustach |
Pod względem jednoczesnego ograniczania przyrostu masy i ochrony libido bupropion ma nieco korzystniejszy profil. Wortioksetyna może być natomiast dobrym wyborem, gdy ważne są także objawy poznawcze depresji, anhedonia albo gdy bupropion powoduje nadmierne pobudzenie, lęk czy bezsenność.
Nie należy samodzielnie zmieniać SSRI na wortioksetynę. Potrzebny jest plan redukcji poprzedniego leku, ponieważ przejściowo mogą wystąpić objawy odstawienne, nawrót depresji albo – przy nakładaniu terapii – nadmierna aktywność serotoninergiczna.
współpraca: redakcja Wylecz.to
