Insulinooporność – co to jest, przyczyny, objawy, skutki, leczenie, dieta

Insulinooporność (IR) to stan, w którym komórki organizmu stają się mniej wrażliwe na insulinę. Przyczyną jest tu otyłość. Trzeba wiedzieć, że obniżona wrażliwość komórek na insulinę prowadzi do rozwoju cukrzycy typu 2. Objawów insulinooporności jest wiele, wśród nich można wymienić przykładowo: ciągłe zmęczenie, nadciśnienie, podwyższony cholesterol i trójglicerydy w wynikach badań krwi czy napady "wilczego głodu". Konsekwencją (skutkiem) insulinooporności, oprócz cukrzycy, może być również: miażdżyca, niealkoholowe stłuczenie wątroby oraz zespół policystycznych jajników. Podstawę leczenia insulinooporności stanowi praca nad redukcją wagi ciała oraz odpowiednia dieta. Czasem stosowany jest również lek o nazwie metformina.

Insulinooporność – co to jest?

Insulina jest hormonem, który znajduje się w centrum zaburzeń prowadzących do rozwoju cukrzycy, gdyż jest to podstawowa substancja w organizmie odpowiedzialna za regulację poziomu cukru we krwi. W przypadku cukrzycy, ilość insuliny wydzielanej u pacjenta jest niewystarczająca – albo w ogóle nie jest ona produkowana (zasadniczy mechanizm w typie 1), albo nie ma jej dość, aby pokryć bardzo duże zapotrzebowanie tkanek (standardowo w typie 2). Ten drugi mechanizm wynika właśnie ze zjawiska określanego mianem insulinooporności (IR – Insulin Resistance).

Najprościej mówiąc, insulinooporność to stan, w którym tkanki organizmu zbyt słabo reagują na normalne (odpowiednie) ilości insuliny. Taka sytuacja może mieć podłoże genetyczne, np. gdy organizm produkuje hormon o nieprawidłowej budowie, jednak najczęściej jest to zaburzenie nabyte, wynikające przede wszystkim z nadwagi bądź otyłości. Tkanka tłuszczowa wpływa na insulinooporność na dwa podstawowe sposoby: poprzez produkowane substancje hormonalne oraz bezpośrednie wydzielanie do krwi tzw. wolnych kwasów tłuszczowych (WKT).

Insulinooporność – przyczyny

Komórki tłuszczowe nie są jedynie „magazynem energii“ – pełnią w organizmie ważną rolę jako część składowa układu hormonalnego, podobnie jak tarczyca czy trzustka. Produkują one liczne substancje regulujące metabolizm, wpływające na uczucie głodu i sytości oraz inne procesy życiowe – i dopóki ilość tych substancji pozostaje w równowadze z resztą hormonów krążących we krwi, organizm funkcjonuje prawidłowo. W momencie gdy zwiększa się objętość tkanki tłuszczowej (z powodu zbyt dużej ilości kalorii dostarczanych wraz z posiłkami), automatycznie wzrasta ilość wytwarzanych przez nią produktów. Większość tych substancji ma działanie przeciwstawne do insuliny lub bezpośrednio hamuje jej efekty – dlatego przy dużej ilości tkanki tłuszczowej, insulina ma bardzo utrudnione zadanie i objawia się to insulinoopornością.

Przy dużej ilości tkanki tłuszczowej, zwiększa się także jej metabolizm, co z kolei prowadzi do wzrostu stężenia wolnych kwasów tłuszczowych (WKT) we krwi. WKT są jedną z form, w jakich tłuszcze są transportowane w obrębie organizmu, w normalnych warunkach pełniącą raczej poboczną funkcję. Gdy ich stężenie wzrasta, prowadzi to do zaburzenia normalnych procesów, np. produkcji energii w mięśniach i przemian węglowodanów w wątrobie. Oba te narządy zostają „zalane“ nadmiarem WKT i z tego względu mają tendencję do wykorzystywania ich jako źródeł energii zamiast glukozy. To z kolei sprawia, że glukoza nie jest spalana w tkankach, wzrasta jej poziom we krwi i organizm musi temu przeciwdziałać poprzez zwiększone wydzielanie insuliny. Ponadto, wątroba przy dużej podaży WKT uruchamia proces zwany glukoneogenezą, w którym produkuje glukozę z tłuszczy i białek (w tej sytuacji – głównie z tłuszczy) – co dodatkowo pogłębia nadmiar cukru.

Powyższy proces ma charakter błędnego koła, gdyż insulina sama w sobie jest hormonem, który sprzyja powstawaniu tkanki tłuszczowej. Im większa insulinooporność, tym więcej insuliny musi zostać wytworzone dla utrzymania prawidłowego poziomu cukru we krwi – a z kolei, im więcej hormonu krąży w organizmie, tym łatwiej zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej i dalej pogłębia się insulinooporność.

Insulinooporność a cukrzyca typu 2.

Podstawową konsekwencją wieloletniej insulinooporności jest cukrzyca typu 2 – gdyż stałe utrzymywanie poziomu insuliny na nieprawidłowo wysokim poziomie stanowi znaczne obciążenie dla komórek trzustki produkujących ten hormon. Tkanka, która musi przez wiele lat pracować „na maksymalnych obrotach“ w końcu nie wytrzymuje i jej wydolność zaczyna spadać. Gdy ilość insuliny spadnie poniżej krytycznego poziomu, ujawniają się objawy cukrzycy.

Ogólnie insulinooporność jest częścią tzw. zespołu metabolicznego, czyli grupy zaburzeń, które często istnieją razem u jednego pacjenta i są ze sobą ściśle powiązane – do tej rodziny zalicza się także otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę oraz zaburzenia metabolizmu cholesterolu. Jak widać na przykładzie otyłości, cukrzycy i insulinooporności, opisanym powyżej – powiązania pomiędzy poszczególnymi składowymi zespołu metabolicznego są bardzo ścisłe.

Insulinooporność – objawy

U pacjenta można podejrzewać zmniejszoną wrażliwość na insulinę, gdy mamy do czynienia z objawami, takimi jak:

  • stwierdzona nadwaga lub otyłość (m.in. otyłość wiscelarna – inaczej brzuszna);
  • podwyższony cholesterol oraz trójglicerydy w wynikach badań krwi;
  • zbyt wysoki kwas moczowy we krwi;
  • hipertensja (nadciśnienie tętnicze);
  • chroniczne (przewlekłe) zmęczenie, brak energii, senność;
  • rozdrażnienie, spadek nastroju;
  • problemy skórne, np.: trądzik, rogowacenie ciemne czy nadmierne owłosienie;
  • nadmierne pocenie się (nadpotliwość);
  • uczucie zatrzymania wody w organizmie, obrzęki;
  • nawracające ataki tzw. "wilczego głodu";
  • "palpitacje" (kołatanie serca) i drżenia rąk;
  • rozkojarzenie, problemy z koncentracją.

Pacjent może zgłaszać ponadto częste uczucie zimna i nawracające bóle głowy. U kobiet mogą wystąpić problemy z zajściem w ciążę lub dochodzić do poronień.

Skutki – jakim chorobom towarzyszy insulinooporność?

Jednak istnieją także pewne choroby, nie zaliczane bezpośrednio do zespołu metabolicznego, które są z nim mniej lub bardziej ściśle powiązane. Z insulinooporności wynikać mogą na przykład:

  • miażdżyca,
  • niealkoholowe stłuszczenie wątroby,
  • zespół policystycznych jajników.

W miażdżycy kluczowy jest proces zapalny nasilany przez insulinooporność. Wiele badań wykazało, że spadek wrażliwości na insulinę powoduje patologiczne zmiany ścian naczyń krwionośnych, co skutkuje zarówno ich nieprawidłową przebudową (pogrubieniem), jak i zwiększoną skłonnością do obkurczania się. Oba te procesy, wraz z innymi czynnikami wywołującymi miażdżycę (np. otyłością) sprawiają, że u osób o zmniejszonej wrażliwości na insulinę, proces miażdżycowy może przebiegać bardzo szybko i rozlegle – co zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu, czy też niedokrwienia kończyn dolnych.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD – Non-Alcoholic Fatty Liver Disease) jest zaburzeniem, w którym w komórkach wątroby gromadzi się nadmierna ilość lipidów. Choć same kropelki tłuszczu obecne wewnątrz komórek nie stanowią tak wielkiego problemu, ulegają one stałym procesom utleniania z tworzeniem szkodliwych produktów przemiany materii – co prowadzi do przewlekłego procesu zapalnego, a po pewnym czasie do zwłóknienia, czyli marskości wątroby. Dlatego stłuszczenie wątroby jest czymś, co powinno się zwalczać za wszelką cenę, gdyż marskość jest już procesem w dużym stopniu nieodwracalnym i prowadzącym do niewydolności narządu. Wpływ insulinooporności na rozwój tej patologii polega prawdopodobnie na zaburzeniu prawidłowego wpływu insuliny na metabolizm – organizm transportuje zbyt wiele tłuszczy do komórek wątroby, a magazynuje zbyt mało w tkance tłuszczowej.

W przypadku zespołu policystycznych jajników (PCOS – Policystic Ovarian Syndrome) trudno jest określić, czy insulinooporność jest efektem choroby, czy jej przyczyną. Istnieją teorie, że insulina w dużych stężeniach może pobudzać niektóre komórki jajników do produkcji męskich hormonów płciowych, co z kolei pobudza rozwój PCOS-u kobiet ze skłonnością genetyczną do tego zaburzenia. Jednak, jak na razie, zagadnienie to jest na etapie dalszych badań.

Insulinooporność – leczenie i zapobieganie

Jak widać po mechanizmie rozwoju insulinooporności, najskuteczniejszym sposobem przerwania błędnego koła tej patologii jest jak najszybsze trwałe zmniejszenie masy ciała – wymaga to zasadniczej zmiany trybu życia, w tym poprawy własnych nawyków żywieniowych oraz wprowadzenia regularnej aktywności fizycznej.

Zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej prowadzi do spadku nagromadzenia produkowanych przez nią substancji oraz wolnych kwasów tłuszczowych – czyli wyrównaniu ulegają dwie podstawowe przyczyny niewrażliwości komórek na insulinę. W efekcie, stężenie hormonu stopniowo się obniża, przez co jeszcze łatwiej redukuje się masa ciała, a obciążenie komórek trzustki produkujących insulinę powraca do stanu prawidłowego.

W skrócie – gdy obniżamy masę ciała, cały łańcuch zaburzeń prowadzących do insulinooporności ulega odwróceniu, co pozwala zmniejszyć znacząco ryzyko cukrzycy i wszystkich innych zaburzeń wchodzących w skład zespołu metabolicznego.

Jeżeli chodzi o leczenie farmakologiczne insulinooporności, to czasemwykorzystuje się metforminę (lek używany w terapii cukrzycy typu 2.). Jej działanie obniża poziom cukru we krwi, a co za tym idzie, trzustka nie musi produkować dużych ilości insuliny. Zaletą działania tego leku na insulinooporność jest również spadek poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Leku nie można jednak stosować u wszystkich pacjentów – wymienia się tu kobiety ciężarne oraz pacjentów z niewydolnością krążenia, nerek czy wątroby.

Insulinooporność – dieta – co jeść i pić, a czego unikać?

Pacjent z insulinoopornością powinien wyeliminować z diety m.in. cukry proste (cukierki, czekoladę, batoniki itp.) oraz żywność wysoko przetworzoną (dania instant, zupy z torebek, mielonki). Z jadłospisu trzeba wykluczyć także produkty z zawartością: syropu glukozowo-fruktozowego, fruktozy, glukozy czy sacharozy.

W menu osoby z insulinoopornością powinna znaleźć się natomiast żywność o niskim indeksie glikemicznym (IG) – można tu wymienić np.: pełnoziarniste makarony, ciemny ryż, pełnoziarniste pieczywo, płatki owsiane. Warto pamiętać również o tym, że im bardziej rozgotowany produkt, tym większy indeks glikemiczny posiada.

Jeśli chodzi o owoce, w diecie mogą znaleźć się: wiśnie, agrest, jabłka, morele, melon, maliny, a także borówki i jagody. Zrezygnować trzeba z kolei z owoców kandyzowanych i zasypkach cukrowych.

Do picia najlepsza będzie woda, do której można dodać miętę, cytrynę lub imbir. Należy unikać napojów słodzonych i dosładzanych soków. Z herbat można wybierać każdą – zieloną, czerwoną, czarną, owocową. Nie należy jej jednak dosładzać.

Dieta na insulinooporność powinna być zbilansowana i zawierać odpowiednie proporcje białek, tłuszczów oraz węglowodanów. W razie jakichkolwiek wątpliwości, należy skontaktować się z diabetologiem lub doświadczonym dietetykiem.

Bibliografia

  1. https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/what-is-diabetes/prediabetes-insulin-resistance
  2. https://www.diabetes.co.uk/insulin-resistance.html
  3. https://www.anmm.org.mx/GMM/2017/n2_english/3942AX171_153_2017_UK2_197-209.pdf 

Opublikowano: ; aktualizacja: 10.01.2019

Oceń:
4.6


Może cię

Wrażliwość na insulinę

Wrażliwość na insulinę, tzw. insulinooporność jest jednym z podstawowych mechanizmów rozwoju cukrzycy. To stan, w ...

Cukrzyca typu 2

Cukrzyca typu 2 (łac. diabetes mellitus typi 2) inaczej zwana jest cukrzycą insulinoniezależną. Jest to ...

Hiperinsulinemia (hiperinsulinizm) – objawy, leczenie, dieta

Hiperinsulinizm to stan, w którym dochodzi do nadmiernego wydzielania insuliny w organizmie przez trzustkę. Wyróżnia ...

Hiperglikemia

Hiperglikemia to podwyższony poziom glukozy we krwi. Tak zwany przez pacjentów podwyższony cukier pojawia się ...

Cukrzyca typu LADA

Cukrzyca typu LADA to postać utajonej cukrzycy, czyli choroby metabolicznej cechującej się hiperglikemią (zwiększonym poziomem ...

Nadciśnienie w cukrzycy

W grupie osób chorych na nadciśnienie wzrasta liczba chorych na cukrzycę, a w grupie chorych ...

Hiperglikemia a cukrzyca

Hiperglikemia to zwiększone stężenie glukozy we krwi. Stan ten nie jest jednostką chorobową, lecz objawem ...

Cukrzyca MODY – przyczyny, diagnostyka, leczenie cukrzycy typu MODY

Cukrzyca typu MODY jest rzadko spotykanym rodzajem cukrzycy o podłożu genetycznym (cukrzyca monogenowa). Jej przebieg ...

Cukrzyca a insulina

Insulina, obok glukagonu, to najważniejszy hormonalny regulator metabolizmu węglowodanów. Wydzielanie insuliny przez komórki beta trzustki ...

Insulina – co to jest?

Insulina jest hormonem produkowanym przez trzustkę każdego zdrowego człowieka. Zaburzenia jej ilości i funkcji stanowią ...

Leki na cukrzycę a insulina

We leczeniu cukrzycy stosowane są dwie podstawowe metody leczenia: przy pomocy insuliny (podawanej we wstrzyknięciach) ...

Farmakologiczne leczenie cukrzycy

Najczęstsza postać cukrzycy to cukrzyca typu 2, leczona jest głównie za pomocą doustnych leków hipoglikemizujących. ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon