Ciśnienie krwi w ciąży – normy, zmiany, nadciśnienie, objawy alarmowe i leczenie

Jak zmienia się ciśnienie krwi w ciąży?

Fizjologicznie, w trakcie trwania prawidłowej ciąży, ciśnienie tętnicze obniża się o ok. 10 mmHg. Najczęściej spadek jest najlepiej widoczny w I–II trymestrze (najniższe wartości ok. 16.–20. tygodnia) i wynika głównie ze spadku oporu naczyniowego (rozszerzenia naczyń). Początkowo obniżeniu ulega ciśnienie skurczowe, a następnie ciśnienie rozkurczowe, które w trakcie trwania trzeciego trymestru stopniowo rośnie. Zmiany te mają na celu ułatwienie przepływu krwi przez łożysko, które w trakcie ciąży pełni niezwykle ważną rolę – zapewnia wszystko, co potrzebne dziecku do prawidłowego rozwoju, m.in. tlen i substancje odżywcze.

Jakie jest prawidłowe ciśnienie krwi w ciąży?

Prawidłowe ciśnienie tętnicze w ciąży powinno wynosić poniżej 140/90 mmHg – nie odbiega więc od norm ustalonych dla całej dorosłej populacji. Nadciśnienie tętnicze rozpoznajemy więc wtedy, gdy w pomiarach stwierdzamy ciśnienie skurczowe ≥ 140 mmHg i/lub rozkurczowe ≥ 90 mmHg.

Ważne: pojedynczy skok ciśnienia może się zdarzyć, ale kluczowe są powtórzenia i trend (dlatego warto prowadzić dzienniczek pomiarów).

Przeczytaj również:

Cholestaza ciężarnych – co oznacza świąd w czasie ciąży?

Nadciśnienie w ciąży – przyczyny

Powikłania związane z nadciśnieniem podczas ciąży dotyczą około 5-10% kobiet w Polsce.

Wśród czynników ryzyka nadciśnienia tętniczego w ciąży wymienia się:

• pierwszą ciążę i pierwszy poród;
• wiek poniżej 18. roku życia i powyżej 35. roku życia;
• schorzenia naczyń krwionośnych;
• obciążony wywiad rodzinny: przebyta rzucawka lub stan przedrzucawkowy w najbliższej rodzinie;
• choroby układowe: toczeń układowy, schorzenia nerek, cukrzyca;
• ciąża wielopłodowa;
• wielowodzie – nadmierna ilość płynu owodniowego;
• stres,
• otyłość, nadwagę,
• nadciśnienie w poprzedniej ciąży,
• zapłodnienie metodą in vitro.

Nadciśnienie w ciąży – rodzaje

Według National High Blood Pressure Education Program Working Group on High Blood Pressure in Pregnancy u kobiet ciężarnych możemy wyróżnić następujące postacie nadciśnienia tętniczego:

• przewlekłe nadciśnienie tętnicze – o nadciśnieniu przedciążowym, uprzednio występującym (nazywanym również nadciśnieniem przewlekłym) mówimy wtedy, gdy nadciśnienie wystąpiło przed ciążą lub przed 20. tygodniem ciąży i utrzymuje się dłużej niż 12 tygodni po porodzie (to kryterium jest często używane w aktualnych definicjach; wcześniej spotykało się także 6 tygodni – w praktyce zależy od zaleceń lokalnych);
• stan przedrzucawkowy/rzucawka – stan przedrzucawkowy (preeklampsja) to nadciśnienie po 20. tygodniu ciąży z białkomoczem i/lub z cechami uszkodzenia narządowego matki (np. małopłytkowość, pogorszenie funkcji nerek, uszkodzenie wątroby, objawy neurologiczne, obrzęk płuc) i/lub z cechami niewydolności łożyska (np. ograniczenie wzrastania płodu). Rzucawka to pojawienie się epizodu drgawek toniczno-klonicznych w przebiegu stanu przedrzucawkowego;
• przewlekłe nadciśnienie tętnicze z „nałożonym” stanem przedrzucawkowym – czyli współistnienie stanu przedrzucawkowego z przewlekłym nadciśnieniem;
• nadciśnienie tętnicze ciążowe – podwyższone ciśnienie tętnicze po 20. tygodniu ciąży bez towarzyszącego białkomoczu. Możemy wyróżnić: nadciśnienie przemijające – jeśli w czasie porodu nie wystąpił stan przedrzucawkowy i ciśnienie tętnicze uległo normalizacji w ciągu 12 tygodni po porodzie oraz nadciśnienie przewlekłe – jeśli podwyższone wartości ciśnienia tętniczego utrzymują się dłużej niż 12 tygodni od zakończenia ciąży.

U kobiet w ciąży może wystąpić również tzw. nadciśnienie białego fartucha i nadciśnienie tętnicze ukryte. Nadciśnienie białego fartucha występuje wyłącznie w gabinecie lekarskim, na skutek emocji. Z kolei zaś nadciśnienie tętnicze ukryte podczas wizyty u lekarza jest prawidłowe, a podwyższone wartości występują tylko w trakcie pomiarów domowych. Dlatego w razie wątpliwości lekarz może zalecić pomiary domowe  lub całodobowe monitorowanie ciśnienia.

Przeczytaj również:

Omdlenia w ciąży – przyczyny, jak unikać, kiedy do lekarza

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w ciąży w domu?

Prawidłowy pomiar ciśnienia w warunkach domowych wymaga:

• używania zwalidowanego klinicznie ciśnieniomierza automatycznego z mankietem na ramię;
• wykonywania pomiaru po 5 minutach odpoczynku w pozycji siedzącej;
• unikania kofeiny i wysiłku fizycznego na 30 minut przed pomiarem;
• prowadzenia dzienniczka pomiarów (2 pomiary rano i 2 wieczorem);
• mierzenia na tej samej ręce, na wysokości serca;
• odpowiedniego doboru rozmiaru mankietu;
• powtórzenia pomiaru po 1-2 minutach i zapisania średniej z dwóch pomiarów.

Nadciśnienie w pomiarach domowych rozpoznaje się, gdy średnie wartości wynoszą ≥135/85 mmHg.

Dlaczego badanie ciśnienia w ciąży jest tak ważne?

Regularne pomiary ciśnienia tętniczego na każdej wizycie u lekarza ginekologa w trakcie ciąży są niezwykle ważne – nadciśnienie tętnicze w ciąży często nie daje żadnych objawów, a wiąże się z wieloma zagrożeniami, wśród których wymienia się m.in.:

• zmniejszony przepływ krwi przez łożysko – kiedy łożysko nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi, dziecko otrzymuje mniej tlenu i składników odżywczych. Wśród możliwych następstw wyróżnia się m.in. niedotlenienie wewnątrzmaciczne, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu, wcześniejszy poród;
• niewydolność narządową – nieleczone lub źle kontrolowane nadciśnienie może spowodować uszkodzenie mózgu, serca, płuc, nerek, wątroby i innych głównych narządów dziecka;
• niewydolność łożyska, przedwczesne oddzielenie się łożyska;
• incydenty mózgowo-naczyniowe;
• zespół DIC (zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego);
• zespół HELLP (Hemolysis – niedokrwistość hemolityczna, Elevated Liver enzymes – zwiększona aktywność enzymów wątrobowych, Low Platelet count – małopłytkowość);
• stan przedrzucawkowy, rzucawkę.

Przeczytaj również:

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze?

Masz za wysokie ciśnienie w ciąży? Uważaj na stan przedrzucawkowy!

Kiedy wraz z nadciśnieniem tętniczym wywołanym ciążą rozwija się białkomocz (powyżej 0,3 g na dobę), mówimy wtedy o stanie przedrzucawkowym (tzw. preeklampsji). Chociaż dokładny mechanizm patofizjologiczny nie jest do końca poznany, stan przedrzucawkowy jest przede wszystkim zaburzeniem funkcji łożyska, prowadzącym do dysfunkcji śródbłonka z towarzyszącym skurczem naczyń. Jest to poważne zaburzenie, które nieleczone może wywołać śmiertelne komplikacje zarówno dla matki, jak i dziecka.

Stan przedrzucawkowy może wystąpić w dowolnym momencie ciąży i do 6 tygodni po porodzie. Może rozwijać się stopniowo przez wiele tygodni lub pojawić się nagle w ciągu kilku godzin, a jedyną skuteczną metodą leczenia tego stanu jest zakończenie ciąży. Wśród objawów alarmujących, które powinny być pilnie skonsultowane z lekarzem, wymienia się m.in.:

• silne bóle głowy;
• zaburzenia widzenia, w tym przejściową utratę wzroku, niewyraźne widzenie lub wrażliwość na światło;
• ból w górnej części brzucha, zwykle pod żebrami po prawej stronie;
• nudności, wymioty;
• ogólne złe samopoczucie;
• zmniejszoną ilość wydalanego moczu;
• osłabione lub niewyczuwalne ruchy dziecka;
• szybko narastające obrzęki twarzy i dłoni;
• duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe powstanie obrzękami, nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku.

Przeczytaj również:

Niskie ciśnienie i wysoki puls – jakie są przyczyny i co robić?

Kryza nadciśnieniowa w ciąży – co to jest?

Kryza nadciśnieniowa inaczej nazywana przełomem nadciśnieniowym. Jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia zarówno matki jak i płodu. Charakteryzuje się ona gwałtownym wzrostem ciśnienia tętniczego. Doprowadza to do upośledzenia bądź uszkodzenia wielu narządów m. in. nerek, serca czy ośrodkowego układu nerwowego.

W praktyce położniczej szczególnie istotne jest rozpoznanie „ciężkiego nadciśnienia”: ≥160 mmHg skurczowego i/lub ≥110 mmHg rozkurczowego. To wskazanie do pilnego postępowania.

W przełomie nadciśnieniowym występują objawy zwiastujące, których wczesne zauważenie i niezwłoczne wdrożenie leczenia pozwala zmniejszyć ryzyko powikłań wielonarządowych. Są nimi m. in.:

• niepokój,
• nasilone bóle głowy,
• nudności,
• wymioty,
• bóle w nadbrzuszu,
• zaburzenia widzenia.

Warto zauważyć, iż kobiety chore na przewlekłe nadciśnienie tętnicze są bardziej zaadaptowane do podniesionych wartości ciśnienia i mogą tolerować jego większe wartości niż kobiety zdrowe.

Przełom nadciśnieniowy wymaga szybkiego i skutecznego postępowania hipotensyjnego. Obniżanie ciśnienia powinno jednak trwać kilkadziesiąt minut przez wzgląd na ochronę przepływu krwi maciczno-łożyskowego oraz mózgu, serca i nerek ciężarnej.

Przeczytaj również:

Teratogeny i ich wpływ na życie płodowe. Jak się ich wystrzegać?

Leczenie nadciśnienia tętniczego w ciąży

W organizmie kobiety w ciąży zachodzi wiele zmian, w tym w układzie sercowo-naczyniowym. Dochodzi między innymi do zwiększenia objętości krwi krążącej, obniżenia oporu naczyniowego oraz zwiększonego rzutu minutowego serca.

Zmiany te mają na celu przystosowanie organizmu matki do prowadzenia jak najlepszej wymiany gazowej z płodem. Idealne leczenie nadciśnienia tętniczego w ciąży powinno zatem obniżać ciśnienie, nie zmniejszać rzutu minutowego serca, działać relaksacyjnie na mięśniówkę naczyń maciczno-łożyskowych oraz nie powodować skutków ubocznych dla płodu i ciężarnej. Podstawowe leki spełniające te warunki to:

• metyldopa,
• nifedypina,
• labetalol.

W niektórych przypadkach nadciśnienia w ciąży możliwe jest włączenie leczenia innymi lekami obniżającymi ciśnienie. Możliwe jest stosowanie beta-adrenolityków, których podawanie w czasie ciąży jest jednak obarczone ryzykiem zahamowania wzrostu płodu, jeśli są podawane w jej wczesnym okresie.

Wszystkie leki wpływające na układ renina-angiotensyna-aldosteron (inhibitory konwertazy angiotensyny, sartany, inhibitory reniny) u kobiet w ciąży są bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ich działanie teratogenne.

W stanach nagłych (stan przedrzucawkowy) lekiem z wyboru jest podawany dożylnie labetalol, alternatywą są dożylne wlewy nitroprusydku sodu bądź nitrogliceryny.

Poza leczeniem farmakologicznym konieczne jest oczywiście ograniczenie spożycia soli oraz przestrzeganie zasad zdrowej, zbilansowanej diety.

Długoterminowe konsekwencje nadciśnienia w ciąży

Kobiety, które miały nadciśnienie w ciąży, szczególnie preeklampsję, mają zwiększone ryzyko:

• nadciśnienia tętniczego w późniejszym życiu (3-4 razy wyższe ryzyko),
• choroby niedokrwiennej serca (2-krotnie wyższe ryzyko),
• udaru mózgu (nawet 2-krotnie wyższe ryzyko),
• niewydolności nerek,
• cukrzycy typu 2,
• przedwczesnej śmierci z przyczyn sercowo-naczyniowych.

Dlatego kobiety te wymagają:

• regularnych kontroli ciśnienia tętniczego;
• okresowej oceny czynników ryzyka sercowo-naczyniowego;
• kontroli kardiologicznych i nefrologicznych w latach po ciąży;
• modyfikacji stylu życia (zdrowa dieta, aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała);
• świadomości zwiększonego ryzyka w kolejnych ciążach.

Zaleca się kontrolę ciśnienia po 6-12 tygodniach po porodzie i następnie regularnie (co najmniej raz w roku).

Przeczytaj również:

Badania w ciąży – jakie są najważniejsze?

Najczęściej zadawane pytania o ciśnienie w ciąży

Jakie ciśnienie w ciąży jest niebezpieczne?

Ciśnienie ≥140/90 mmHg wymaga konsultacji lekarskiej i dalszego monitorowania. Szczególnie niebezpieczne są wartości ≥160/110 mmHg, które mogą wskazywać na ciężkie nadciśnienie wymagające pilnej interwencji medycznej, często w warunkach szpitalnych.

Czy niskie ciśnienie w ciąży jest niebezpieczne?

Niskie ciśnienie (hipotensja) w ciąży jest zjawiskiem częstym i zwykle fizjologicznym, zwłaszcza w II trymestrze. Wartości około 90-100/60 mmHg są zazwyczaj prawidłowe, chyba że towarzyszą im objawy takie jak zasłabnięcia, zawroty głowy, znaczne osłabienie czy omdlenia.

Jak często mierzyć ciśnienie w ciąży?

Kobiety bez czynników ryzyka: pomiar na każdej wizycie prenatalnej (zazwyczaj co 4 tygodnie do 28. tygodnia, następnie co 2 tygodnie do 36. tygodnia, a później co tydzień). Kobiety z nadciśnieniem lub ryzykiem: pomiary codziennie, najlepiej 2 razy dziennie (rano i wieczorem), w podobnych porach, z zapisem wyników w dzienniczku.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

• Ciśnienie przekracza 140/90 mmHg (szczególnie ≥160/110 mmHg).
• Występuje silny ból głowy nieustępujący po lekach.
• Masz zaburzenia widzenia.
• Odczuwasz ból w nadbrzuszu (pod żebrami po prawej stronie).
• Pojawiają się nagłe, znaczne obrzęki twarzy, rąk lub nóg.
• Zauważasz zmniejszoną ilość moczu.
• Czujesz osłabione ruchy dziecka.
• Masz duszność lub trudności w oddychaniu.

Czy mogę karmić piersią podczas przyjmowania leków na nadciśnienie?

Tak, większość leków stosowanych w ciąży na nadciśnienie jest bezpieczna podczas karmienia piersią. Metyldopa, nifedypina i labetalol są uważane za bezpieczne. Niektóre leki (np. ACEI) mogą być nawet bezpieczniejsze w okresie laktacji niż w ciąży. Zawsze skonsultuj się z lekarzem przed odstawieniem lub zmianą leku.

Czy w kolejnej ciąży znów będę miała nadciśnienie?

Ryzyko nawrotu zależy od typu nadciśnienia:

• Nadciśnienie przewlekłe: będzie obecne również w kolejnych ciążach
• Nadciśnienie ciążowe: ryzyko nawrotu około 25-50%
• Preeklampsja: ryzyko nawrotu 15-20% (wyższe przy ciężkiej preeklampsji, która wystąpiła wcześnie)

Czy nadciśnienie w ciąży oznacza, że muszę mieć cesarskie cięcie?

Nie. Samo nadciśnienie nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Decyzja o sposobie porodu zależy od wielu czynników: stanu matki i płodu, przebiegu ciąży, odpowiedzi na leczenie oraz standardowych wskazań położniczych.

Czy mogę uprawiać sport mając nadciśnienie w ciąży?

Umiarkowana aktywność fizyczna jest zwykle zalecana, nawet przy łagodnym nadciśnieniu w ciąży. Unikaj jednak ekstremalnych wysiłków, sportów kontaktowych i ćwiczeń na wysokości. Zawsze skonsultuj plan aktywności z lekarzem prowadzącym ciążę.

współpraca: redakcja Wylecz.to