Fizjologia skurczów macicy – jak i dlaczego macica się kurczy?
Macica jest narządem zbudowanym głównie z mięśni gładkich. To właśnie mięsień macicy odpowiada za powstawanie skurczów. Czynność skurczowa macicy pojawia się na skutek zmian w pobudliwości komórek mięśniowych oraz działania hormonów regulujących przebieg ciąży.
Skurcze macicy w wielu przypadkach są zjawiskiem fizjologicznym, wynikającym z rozciągania się ścian narządu oraz zwiększonego przepływu krwi w obrębie narządów miednicy. W trakcie ciąży macica systematycznie zwiększa swoją objętość, aby stworzyć odpowiednie warunki do rozwoju dziecka.
Ich występowanie jest związane także z reakcją na bodźce mechaniczne. Skurcze macicy mogą pojawiać się na przykład podczas wysiłku fizycznego, w trakcie stosunku lub po zmianie pozycji ciała. W wielu przypadkach kobieta odczuwa wtedy krótkotrwałe twardnienie brzucha, które ustępuje samoistnie.
Przeczytaj również:
Cholestaza ciężarnych – co oznacza świąd w czasie ciąży?
Skurcze w I trymestrze – kiedy są normą, a kiedy powodem do niepokoju?
W pierwszym trymestrze ciąży skurcze macicy mogą występować sporadycznie i zazwyczaj mają łagodny charakter. Wiele kobiet opisuje je jako odczucia przypominające bóle miesiączkowe lub bóle menstruacyjne. Skurcze te wynikają z adaptacji macicy do rozwijającej się ciąży oraz zwiększonego ukrwienia narządów rodnych.
W pierwszym trymestrze ciąży skurcze zazwyczaj pojawiają się w różnych porach dnia i nie towarzyszy im nasilony ból brzucha. W takiej sytuacji nie stanowią zagrożenia dla rozwijającego się dziecka.
Niepokój powinny natomiast wzbudzić skurcze macicy w ciąży, którym towarzyszy:
krwawienie z dróg rodnych,
nasilający się ból lub uczucie ucisku w podbrzuszu.
Takie objawy mogą świadczyć o poronieniu, dlatego każda kobieta powinna w takiej sytuacji bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym ciążę.
Skurcze Braxtona-Hicksa – charakterystyka i różnicowanie
Jednym z najbardziej znanych rodzajów skurczów ciążowych są skurcze Braxtona-Hicksa. Pojawiają się one najczęściej w połowie ciąży i mogą utrzymywać się aż do jej końca. Nazywamy je skurczami przepowiadającymi.
Skurcze przepowiadające pojawiają się nieregularnie i zwykle nie są bardzo bolesne. Kobiety opisują je jako uczucie napięcia brzucha lub jego chwilowe stwardnienie. Ich częstotliwość jest zmienna i mogą pojawiać się nawet kilkanaście razy w ciągu dnia.
W przeciwieństwie do skurczów porodowych skurcze Braxtona-Hicksa nie prowadzą do rozwierania szyjki macicy. Ich zadaniem jest przygotowanie mięśnia macicy do przyszłej akcji porodowej.
W praktyce klinicznej ważne jest, aby odróżnić skurcze Braxtona-Hicksa od skurczów porodowych. Skurcze przepowiadające nie nasilają się z upływem czasu, często ustępują po zmianie pozycji ciała lub odpoczynku i nie mają regularnego charakteru.
Przeczytaj również:
Ciśnienie krwi w ciąży – normy, zmiany, nadciśnienie, objawy alarmowe i leczenie
Skurcze w II trymestrze – przyczyny i postępowanie
W drugim trymestrze ciąży skurcze macicy pojawiają się znacznie częściej niż na początku. Rosnąca macica reaguje na różne bodźce, dlatego ich występowanie może być związane z aktywnością fizyczną, odwodnieniem organizmu czy nawet zmęczeniem.
W tym okresie skurcze mają najczęściej charakter przejściowy. Pojawiają się w różnych porach dnia i zwykle ustępują po krótkim odpoczynku lub zmianie pozycji ciała. Każda kobieta może odczuwać je w nieco inny sposób. U części pacjentek przypominają łagodne bóle miesiączkowe, u innych objawiają się jedynie jako twardnienie brzucha.
Jeżeli jednak w trakcie ciąży skurcze macicy zaczynają pojawiać się coraz częściej lub towarzyszy im ból brzucha, warto skonsultować się z ginekologiem. Specjalista oceni stan szyjki macicy oraz sprawdzi, czy czynność skurczowa macicy nie wskazuje na ryzyko powikłań.
Skurcze w III trymestrze
W trzecim trymestrze ciąży skurcze stają się znacznie bardziej odczuwalne. W tym okresie dominują skurcze przepowiadające, które przygotowują macicę do zbliżającego się porodu.
Skurczami przepowiadającymi organizm stopniowo przygotowuje się do wydalenia płodu. Skurcze przedporodowe mogą pojawiać się coraz częściej, szczególnie po 36. tygodniu ciąży. Ich występowanie nasila się w końcu ciąży i bywa związane z większą aktywnością dziecka lub zmęczeniem przyszłej mamy.
Mimo że bywają bolesne, nie prowadzą do rozwierania szyjki macicy. Z tego powodu nie rozpoczynają jeszcze akcji porodowej.
Przeczytaj również:
Teratogeny i ich wpływ na życie płodowe. Jak się ich wystrzegać?
Co na skurcze macicy w ciąży?
Aby poczuć ulgę, w pierwszej kolejności warto odpocząć i zmienić pozycję ciała. Zaleca się leżenie na lewym boku.
Pomocne bywa także nawodnienie organizmu oraz unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego. Niektóre kobiety zauważają, że skurcze ustępują po krótkim spacerze lub innej mało wymagającej aktywności, jak np. joga dla ciężarnych. Pomocna bywa również ciepła kąpiel lub krótki prysznic.
Jeżeli skurcze utrudniają wykonywanie codziennych czynności lub ich częstotliwość wyraźnie wzrasta, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę.
Skurcze porodowe – jak odróżnić je od skurczów przepowiadających?
Jednym z najczęstszych pytań zadawanych przez przyszłe mamy jest to, jak odróżnić skurcze przepowiadające od prawdziwych skurczów porodowych.
Prawdziwe skurcze porodowe mają regularny charakter i stopniowo się nasilają. Skurcze porodowe trwają zwykle od kilkudziesięciu sekund do około minuty, a ich częstotliwość systematycznie rośnie wraz z postępem porodu.
Skurcze Braxtona-Hicksa nie powodują rozwierania szyjki macicy, podczas gdy skurcze porodowe prowadzą do stopniowego skracania i rozwierania szyjki macicy. Trwają kilkadziesiąt sekund i ustępują samoistnie.
Ból i dyskomfort towarzyszący skurczom – co jest normą?
Wiele kobiet obawia się, że ból towarzyszący skurczom macicy oznacza powikłania ciąży. W rzeczywistości umiarkowany dyskomfort jest zjawiskiem fizjologicznym. Skurcze w ciąży często przypominają bóle miesiączkowe lub bóle owulacyjne. Mogą mieć charakter tępy lub rozpierający i obejmować podbrzusze oraz dolną część pleców. Nasilenie dolegliwości jest bardzo indywidualne i zależy od wrażliwości każdej kobiety. U części pacjentek skurcze są niemal niewyczuwalne, u innych mogą powodować wyraźny dyskomfort.
Przeczytaj również:
Brązowe upławy w ciąży – jakie mogą mieć przyczyny?
Skurcze a zagrożenie poronieniem
We wczesnym etapie ciąży sporadyczne skurcze macicy najczęściej mają charakter fizjologiczny i wynikają z adaptacji organizmu kobiety do rozwijającej się ciąży. Macica stopniowo zwiększa swoją objętość, a mięśnie jej ścian ulegają rozciąganiu, co może powodować krótkotrwałe napięcie podbrzusza lub dolegliwości przypominające bóle miesiączkowe. Zwykle są to skurcze o niewielkim nasileniu, pojawiające się nieregularnie i ustępujące samoistnie.
Niepokój powinny natomiast wzbudzić sytuacje, w których skurczom macicy towarzyszy krwawienie z dróg rodnych, nasilający się ból brzucha lub uczucie silnego ucisku w podbrzuszu. Objawy te mogą wskazywać na zagrożenie poronieniem, szczególnie jeśli pojawiają się w pierwszym trymestrze ciąży i mają tendencję do narastania. W takim przypadku konieczna jest pilna konsultacja lekarska.
Podczas wizyty lekarz ocenia stan szyjki macicy, ponieważ jej skracanie lub rozwieranie może świadczyć o nieprawidłowym przebiegu ciąży. Istotne znaczenie ma także badanie ultrasonograficzne, które pozwala ocenić lokalizację pęcherzyka ciążowego, obecność czynności serca zarodka lub płodu oraz ogólny stan jamy macicy.
Skurcze a ryzyko porodu przedwczesnego
Jeżeli skurcze macicy pojawiają się przed 37. tygodniem ciąży i zaczynają przybierać regularny charakter, mogą wskazywać na rozpoczynający się poród przedwczesny. W takiej sytuacji szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na ich częstotliwość, czas trwania oraz towarzyszące objawy. Niepokój powinno wzbudzić przede wszystkim:
narastanie dolegliwości bólowych,
skrócenie czasu między kolejnymi skurczami,
utrzymywanie się napięcia macicy mimo odpoczynku czy zmiany pozycji ciała.
Część kobiet opisuje te dolegliwości jako rytmiczne bóle w podbrzuszu lub w dolnej części pleców, przypominające nasilone bóle miesiączkowe.
Poród przedwczesny wiąże się z istotnym ryzykiem dla dziecka, ponieważ jego narządy – zwłaszcza płuca, układ nerwowy i układ odpornościowy – mogą nie być jeszcze w pełni dojrzałe do funkcjonowania poza organizmem matki. Z tego powodu każda sytuacja sugerująca rozpoczęcie czynności skurczowej macicy przed terminem wymaga pilnej oceny medycznej.
Kiedy jechać na izbę przyjęć?
W miarę zbliżania się terminu rozwiązania czynność skurczowa macicy stopniowo się nasila, a skurcze mogą występować częściej i być bardziej odczuwalne. Nie zawsze jednak oznacza to natychmiastowe rozpoczęcie akcji porodowej. Istnieją jednak objawy, które wymagają pilnej konsultacji medycznej i zgłoszenia się do szpitala.
Do sytuacji wymagających niezwłocznej oceny lekarskiej należą:
regularne, nasilające się skurcze porodowe, których częstotliwość stopniowo rośnie, a dolegliwości bólowe stają się coraz bardziej intensywne;
odejście wód płodowych, czyli nagły lub stopniowy wypływ płynu owodniowego z dróg rodnych;
odejście czopa śluzowego, szczególnie jeśli towarzyszą temu skurcze macicy lub ból w podbrzuszu;
silny lub narastający ból brzucha, który nie ustępuje mimo odpoczynku i zmiany pozycji ciała,
krwawienie z dróg rodnych, niezależnie od jego nasilenia.
Pojawienie się powyższych objawów może świadczyć o rozpoczynającej się akcji porodowej lub o innych sytuacjach wymagających pilnej oceny stanu matki i dziecka. Dlatego tak istotne jest, aby kobieta w ciąży potrafiła rozpoznać różne rodzaje skurczów oraz wiedziała, jak odróżnić skurcze przepowiadające od skurczów porodowych.
