Czym jest trądzik różowaty i jak wygląda?
Trądzik różowaty (acne rosea) to przewlekła dermatoza, która występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. Panie stanowią około 75% pacjentów odwiedzających gabinety dermatologiczne z tą przypadłością, ale to u mężczyzn obserwuje się większe nasilenie objawów trądziku różowatego. Choroba dotyka głównie pacjentów między 30. a 50. rokiem życia i jest diagnozowana u osób z jasną karnacją (przede wszystkim fototypy I i II).
W przypadku trądziku różowatego dominującym objawem są wykwity rumieniowe w obrębie twarzy – czoła, policzków i podbródka. Rzadziej występują one na owłosionej skórze głowy, za uszami, na bocznych powierzchniach szyi, na dekolcie i górnej części tułowia. Wraz z rozwojem choroby u pacjentów pojawiają się także teleangiektazje (tzw. pajączki), grudki, krosty i obrzęk twarzy. Może też dojść do wystąpienia zmian przerostowych.
Jak rozpoznać pierwsze objawy trądziku różowatego?
Rozwój trądziku różowatego następuje stopniowo. Rozpoznanie trądziku różowatego następuje na podstawie wywiadu z pacjentem i oceny jego stanu zdrowia. Pierwsze objawy obejmują:
zaczerwienienie i rumień widoczny w centralnej części twarzy,
świąd,
pieczenie skóry,
wzmożone napięcie skóry,
miejscowe podwyższenie temperatury ciała.
Początkowo zmiany skórne ustępują, ale z biegiem czasu stają się trwałe. Problemem w rozpoznaniu i leczeniu trądziku różowatego jest to, że choroba może występować w jednym z czterech podtypów. Wyróżnia się trądzik:
teleangiektyczno-rumieniowaty,
grudkowo-krostkowy,
z dominacją zmian przerostowych,
trądzik różowaty oczny.
Dodatkowo może pojawić się wariant ziarniniakowaty. Co istotne, ta sama osoba może mieć objawy więcej niż jednej odmiany trądzika równocześnie. Mogą one również przechodzić jeden w drugi.
Przeczytaj również:
Cera naczynkowa i trądzik różowaty – jak wyciszyć rumień twarzy?
Typowy rozwój trądziku różowatego przedstawia następujący schemat:
Trądzik różowaty zwykle zaczyna się od rumienia, który początkowo pojawia się jedynie przejściowo. Wynika on z nadwrażliwości naczyń krwionośnych skóry. Mogą go wywoływać czynniki klimatyczne, emocjonalne, dietetyczne, leki (głównie te, które rozszerzają naczynia).
Rozwijające się uszkodzenie naczyń prowadzi do trwałego utrzymywania się rumienia i teleangiektazji.
Stopniowo dochodzi do pojawienia się grudek i krostek, których zawartość, w przeciwieństwie do trądziku pospolitego, jest jałowa. Nie ma też charakterystycznych dla trądziku młodzieńczego zaskórników.
W zaawansowanych postaciach dochodzi do zmian przerostowo-naciekowych, wynikających z powiększania się i łączenia ze sobą zmian zapalnych. Do najczęstszych zmian przerostowych należą zmiany na nosie – rhinophyma (guzowatość nosa), które zwykle dotyczą mężczyzn. Zmiany naciekowe mogą też lokalizować się na podbródku, czole czy też na powiekach, czyli w miejscach, gdzie najczęściej rozwija się trądzik różowaty.
Postać oczna może być postacią izolowaną lub towarzyszyć zmianom skórnym. Polega na obrzmieniu powiek, zapaleniu spojówek i brzegów powiek, zaburzeniu pracy gruczołów Meiboma. Gruczoły te, zlokalizowane na powiece, odpowiadają za skład wydzieliny łzowej, a konkretnie za warstwę lipidową filmu łzowego. Bez niej dochodzi do rozwoju zespołu suchego oka czy zapalenia rogówki, co przejawia się światłowstrętem, łzawieniem i pieczeniem oczu. Na szczęście postać oczna nie występuje u każdego pacjenta.
Co nasila objawy trądziku różowatego?
U kobiet objawy trądziku różowatego nasilają się w okresie okołomenopauzalnym, ciąży, miesiączki i jajeczkowania. Innymi przyczynami zaostrzającymi objawy dermatozy są choroby tarczycy, przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych, silne emocje, stres i nadpobudliwość nerwowa. Należy też uważać na intensywny wysiłek fizyczny, spożycie alkoholu (szczególnie czerwonego wina) – produkty jego rozpadu nasilają wydzielanie histaminy. Znaczenie w obrazie choroby mają też ostre potrawy, sery i produkty mleczne, czekolada, a nawet gorąca kawa lub herbata.
Przeczytaj również:
Trądzik a hormony – schorzenia endokrynologiczne objawiające się trądzikiem hormonalnym
Które leki i kosmetyki nasilają powstawanie zmian trądzikowych?
Osoby, u których pojawił się trądzik różowaty, powinny uważać na przyjmowane leki. Niektóre z nich mogą pogłębiać dolegliwości związane z chorobą:
nitrogliceryna,
kwas nikotynowy,
blokery kanału wapniowego,
inhibitory acetylocholiny,
leki obniżające poziom cholesterolu (statyny),
glikokortykosteroidy (stosowane miejscowo).
To samo dotyczy substancji stosowanych w kosmetykach, m.in. aceton, alkohol etylowy, alkohol benzylowy, glikol propylenowy, laurylosiarczan sodu, alfa-hydroksykwasy (AHA), środki zapachowe, mentol.
Jakie są przyczyny trądziku różowatego?
Istnieją różnorodne hipotezy powstawania trądziku różowatego. Jedne są mniej, drugie bardziej udowodnione naukowo – wiadomo jednak na pewno, że nie ma jednego głównego czynnika wywołującego zmiany skórne.
Z pewnością przyczyny trądziku różowatego mają podłoże hormonalne. Potwierdzeniem tej tezy jest chociażby istotna dominacja kobiet w grupie chorych. Dlatego uważa się, że żeńskie hormony płciowe, głównie estrogeny, zwiększają ryzyko trądziku różowatego. Także wahania hormonalne, występujące przed miesiączką, owulacją czy w wieku okołomenopauzalnym, łączy się z nasileniem objawów trądziku. Niejasne jest jednak to, dlaczego występowanie najcięższych zmian w trądziku różowatym o charakterze guzowych narośli na nosie (rhinophyma) jest częstsze u mężczyzn. Być może łączy się to ze zwiększoną gęstością gruczołów łojowych w obrębie nosa u panów.
Z subiektywnych obserwacji pacjentów wynika, że zmiany skórne nasilają się pod wpływem wzrostu temperatury, gorących napojów, alkoholu, stresu i aktywności fizycznej. Szczególnie nasileniu ulega rumień i teleangiektazje skórne.
Udowodniono, że trądzik różowaty ma podłoże genetyczne – występuje rodzinnie, w dodatku częściej u osób z cerą jasną i wrażliwą, skłonną do podrażnień.
Na wystąpienie trądziku różowatego mają też wpływ czynniki infekcyjne i zakaźne. Sprzyja mu kolonizacja skóry przez roztocze – nużeńca ludzkiego (Demodex folliculorum), która jest dość częsta, a mimo to, co ciekawe, nie u wszystkich występują zmiany trądzikowe. Zaobserwowano też korelację z infekcją Helicobacter pylori i Lamblia intestinalis. Prawdopodobnie ma to podłoże immunologiczne, dotąd nie do końca wyjaśnione.
Przeczytaj również:
Trądzik grudkowy – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Jak przebiega diagnostyka trądziku różowatego?
Rozpoznanie trądziku różowatego polega przede wszystkim na wywiadzie i badaniu pacjenta. Obecność wykwitów, rumienia i wzmożonej reakcji naczynioruchowej pozwala przyjąć istnienie choroby. Lekarz może też zlecić wykonanie biopsji skóry twarzy, choć z reguły jest ona zbędna.
Jak leczy się trądzik różowaty?
Leczenie trądziku różowatego polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów i stopniowej edukacji pacjenta tak, aby unikał on czynników zaostrzających objawy choroby. Trzeba pogodzić się z pewnymi ograniczeniami dotyczącymi diety, aktywności fizycznej i w doborze kosmetyków. Leczenie może mieć postać miejscową lub ogólną, przy czym najlepsze rezultaty przynosi zwykle holistyczne podejście do pacjenta. Duże znaczenie ma codzienna pielęgnacja cery.
Postępowanie lecznicze związane z trądzikiem różowatym obejmuje:
Podstawą codziennej pielęgnacji jest odbudowa bariery hydrolipidowej skóry. Zaleca się stosowanie łagodnych preparatów myjących o fizjologicznym pH, kosmetyków zawierających ceramidy, niacynamid, pantenol lub ektoinę oraz codzienną fotoprotekcję z użyciem kremów SPF 50+ o szerokim spektrum ochrony.
Leczenie miejscowe dobiera się do dominujących objawów choroby. W przypadku rumienia stosuje się preparaty z brimonidyną lub oksymetazoliną, które zmniejszają zaczerwienienie poprzez obkurczenie naczyń krwionośnych. W postaci grudkowo-krostkowej najczęściej wykorzystuje się metronidazol, kwas azelainowy oraz iwermektynę. U części pacjentów stosowany jest również miejscowy minocyklinowy preparat pianowy. Dobór leczenia powinien odbywać się pod kontrolą dermatologa.
Leczenie ogólne opiera się przede wszystkim na doustnych tetracyklinach, zwłaszcza doksycyklinie (często w dawce przeciwzapalnej 40 mg/dobę) lub limecyklinie. Metronidazol doustny jest obecnie stosowany znacznie rzadziej niż dawniej.
U części chorych obserwuje się zwiększoną liczebność nużeńca (Demodex folliculorum), który może nasilać stan zapalny skóry. W takich przypadkach skuteczna bywa miejscowa iwermektyna, rzadziej stosuje się inne preparaty przeciwpasożytnicze.
Poza leczeniem farmakologicznym można spróbować leczenia światłem i laserem – są szczególnie skuteczne w przypadku rumienia i teleangiektazji. Zmiany rozrostowe, np. rhinophyma, wymagają leczenia operacyjnego.
W postaci ocznej można wspomóc się preparatami tzw. sztucznych łez.
Przeczytaj również:
Leki na trądzik na receptę i bez recepty – nazwy, działanie, skutki uboczne, cena
Jak pielęgnować skórę z trądzikiem różowatym?
Wsparcie farmakologiczne stanowi jedynie dodatek w walce z trądzikiem. Podstawą jest zawsze dbałość o barierę ochronną skóry. Twarz należy myć chłodną (nie gorącą, ani nie zimną) wodą. Demakijaż należy przeprowadzić szczególnie starannie, a skórę osuszyć delikatnie, co zmniejsza nadreaktywność skóry.
Pamiętaj o ochronie przed promieniowaniem UV. Promieniowanie UV-A zwiększa aktywność metaloproteinaz i nasila stan zapalny, a UV-B zwiększa stężenie czynników VEGF i czynnika wzrostu fibroblastów FGF. Dodatkowo wysoka temperatura przyczynia się do pobudzenia kanału TRPV1, co powoduje rumień i uczucie pieczenia.
Czy trądzik różowaty można całkowicie wyleczyć?
Obecnie nauka stoi na stanowisku, że nie jest możliwe całkowite wyleczenie trądziku różowatego. Wczesne rozpoznanie choroby pozwala wdrożyć skuteczne leczenie objawowe. Ułatwia też kontrolę przebiegu trądziku różowatego. Niemniej jednak choroba skóry pozostaje z pacjentem do końca życia.
Jak zapobiegać nawrotom trądziku różowatego?
Aby ograniczyć nawroty trądziku różowatego, należy przede wszystkim ograniczyć oddziaływanie czynników drażniących. Jeśli przebieg choroby jest uciążliwy, włącza się leczenie miejscowe lub ogólne. W ciężkich przypadkach można też zastosować zabiegi – elektrokoagulację, dermabrazję, kriochirurgię, laseroterapię albo leczenie chirurgiczne.
W przypadku utrwalonego rumienia i teleangiektazji bardzo dobre efekty przynosi laseroterapia naczyniowa (m.in. PDL i Nd:YAG) oraz terapia intensywnym światłem pulsacyjnym (IPL). Zabiegi te nie eliminują przyczyny choroby, ale zmniejszają widoczność zmian naczyniowych.
W postaci ocznej zalecana jest opieka okulistyczna.
współpraca: lekarz Natalia Ignaszak-Kaus
