Trądzik różowaty

Czym jest trądzik różowaty?

Trądzik różowaty to choroba skórna, która dotyka przede wszystkim kobiety w wieku 30-50 lat. Różni się więc od trądziku pospolitego, na który cierpią głównie osoby nastoletnie. Również przyczyny, objawy i leczenie tej przewlekłej, zapalnej dermatozy jest odmienne. Trądzik różowaty występuje na skórze twarzy, najczęściej w jej centralnej części (czoło, nos, broda). Jej podłożem są zaburzenia naczyniowe, nadmierny łojotok, zaburzenia infekcyjne, czynniki środowiskowe, dietetyczne oraz psychogenne. W łagodnych postaciach polega na zaczerwienieniu skóry twarzy, przewlekłym rumieniu, grudkach oraz teleangiektazjach (poszerzonych naczyniach).

W postaciach zaawansowanych, na szczęście rzadkich, dochodzi do przerostu tkanki łącznej i gruczołów łojowych, co doprowadza do guzowatych zmian nosa, zwanych rhinophyma. Leczenie, jak i patogeneza, jest wieloczynnikowe. Zależy od postaci trądziku, jego zaawansowania oraz zmian współistniejących. Leczenie doprowadza do remisji zmian, jednak zdarza się, że choroba nawraca, nawet po kilku lub kilkunastu latach.

Przeczytaj również:

Cera naczynkowa i trądzik różowaty – jak wyciszyć rumień twarzy?

Przyczyny trądziku różowatego

Istnieją różnorodne hipotezy powstawania trądziku różowatego. Jedne są mniej, drugie bardziej udowodnione naukowo; wiadomo jednak na pewno, że nie ma jednego głównego czynnika wywołującego zmiany skórne.

Z pewnością przyczyny trądziku różowanego mają podłoże hormonalne. Potwierdzeniem tej tezy jest chociażby istotna dominacja kobiet w grupie chorych. Dlatego uważa się, że żeńskie hormony płciowe, głównie estrogeny, zwiększają ryzyko trądziku różowatego. Także wahania hormonalne, występujące przed miesiączką, owulacją czy w wieku okołomenopauzalnym łączy się z nasileniem objawów trądziku. Niejasne jest jednak to, dlaczego występowanie najcięższych zmian w trądziku różowatym o charakterze guzowych narośli na nosie (rhinophyma) jest częstsze u mężczyzn. Być może łączy się to ze zwiększoną gęstością gruczołów łojowych w obrębie nosa u panów.

Z subiektywnych obserwacji pacjentów wynika, że zmiany skórne nasilają się pod wpływem wzrostu temperatury, gorących napojów, alkoholu, stresu i aktywności fizycznej. Szczególnie nasileniu ulega rumień i teleangiektazje skórne.

Udowodniono, że trądzik różowaty ma podłoże genetyczne – występuje rodzinnie, w dodatku częściej u osób z cerą jasną i wrażliwą, skłonną do podrażnień.

Na wystąpienie trądziku różowatego mają też wpływ czynniki infekcyjne i zakaźne. Sprzyja mu kolonizacja skóry przez roztocze – nużeńca ludzkiego (Demodex folliculorum), która jest dość częsta, a mimo to, co ciekawe, nie u wszystkich występują zmiany trądzikowe. Zaobserwowano też korelację z infekcją Helicobacter pylori i Lamblia intestinalis. Prawdopodobnie ma to podłoże immunologiczne, dotąd nie do końca wyjaśnione.

Kryteria rozpoznania i postaci kliniczne

Obecnie rozpoznanie trądziku różowatego stawia się na podstawie kryteriów klinicznych. Wyróżnia się kryteria duże – pierwszorzędowe (rumień, grudki, krostki, teleangiektazje) oraz kryteria małe – drugorzędowe (nadwrażliwość zajętej skóry, obrzęk, zmiany przerostowe, objawy zajęcia oczu).

Obowiązujący podział trądziku, ustanowiony przez National Rosacea Society, wyróżnia główne postaci:

rumieniowo-teleangiektatyczną,
grudkowo-krostkową,
przerostowo-naciekową,
oczną.

Do rzadszych, także zaliczanych do podtypów trądziku różowatego, należą: odmiana ziarniniakowa, okołoustne zapalenie skóry, trądzik różowaty posterydowy, rozsiany, pozatwarzowy oraz trwałe stwardnienie czy obrzęk zajętej skóry.

Każdy z podtypów może się nakładać lub przechodzić w inny, co utrudnia postawienie rozpoznania. Typowy rozwój trądziku różowatego przedstawia następujący schemat:

Trądzik różowaty zwykle zaczyna się od rumienia, który początkowo pojawia się jedynie przejściowo. Wynika on z nadwrażliwości naczyń krwionośnych skóry. Mogą go wywoływać czynniki klimatyczne, emocjonalne, dietetyczne, leki (głównie te, które rozszerzają naczynia).
Rozwijające się uszkodzenie naczyń prowadzi do trwałego utrzymywania się rumienia i teleangiektazji.
Stopniowo dochodzi do pojawienia się grudek i krostek, których zawartość, w przeciwieństwie do trądziku pospolitego, jest jałowa. Nie ma też charakterystycznych dla trądziku młodzieńczego zaskórników.
W zaawansowanych postaciach dochodzi do zmian przerostowo-naciekowych, wynikających z powiększania się i łączenia ze sobą zmian zapalnych. Do najczęstszych zmian przerostowych należą zmiany na nosie – rhinophyma, które zwykle dotyczą mężczyzn. Zmiany naciekowe mogą też lokalizować się na podbródku, czole czy też na powiekach, czyli w miejscach, gdzie najczęściej rozwija się trądzik różowaty.
Postać oczna może być postacią izolowaną lub towarzyszyć zmianom skórnym. Polega na obrzmieniu powiek, zapaleniu spojówek i brzegów powiek, zaburzeniu pracy gruczołów Meiboma. Gruczoły te, zlokalizowane na powiece, odpowiadają za skład wydzieliny łzowej, a konkretnie za warstwę lipidową filmu łzowego. Bez niej dochodzi do rozwoju zespołu suchego oka czy zapalenia rogówki, co przejawia się światłowstrętem, łzawieniem i pieczeniem oczu. Na szczęście postać oczna nie występuje u każdego pacjenta.

Przeczytaj również:

Cera wrażliwa a cera naczynkowa – jak odróżnić reaktywność od zmian strukturalnych?

Leczenie trądziku różowatego

Postępowanie lecznicze związane z trądzikiem różowatym obejmuje:

Skóra objęta trądzikiem różowatym wymaga delikatnego traktowania i hipoalergicznych kosmetyków przeznaczonych dla skóry wrażliwej. Do jej pielęgnacji zalecane są produkty bezalkoholowe, z naturalnych składników. Przeciwwskazane są jakiekolwiek formy peelingów cery czy drogeryjne maseczki, które mogą nawet pogorszyć stan cery.
Do leczenia zewnętrznego stosuje się antybiotyki w postaci żeli i kremów – metronidazol, erytromycyna, tetracykliny. Zmniejszają one stan zapalny skóry, obrzęk i rumień. Leczenie miejscowe opiera się też na retinoidach (adapalen, tretinoina), stosowanych w mniejszych stężeniach niż w trądziku pospolitym.
Leczenie ogólne opiera się na antybiotykoterapii, przede wszystkim na tetracyklinach i metronidazolu.
Również doustne retinoidy mają swoje miejsce w leczeniu tej postaci trądziku – izotretinoinę stosuje się w bardziej zaawansowanych postaciach choroby, przez okres kilku miesięcy.
Zaobserwowano, że eradykacja bakterii Helicobacter pylori skutkuje poprawą stanu skóry; dlatego warto przeprowadzić testy na jej obecność i wdrożyć ewentualne leczenie.
Trądzik zaostrza też pasożyt Demodex folliculorum – w tym przypadku wdraża się leczenie krotamitonem.
Poza leczeniem farmakologicznym można spróbować leczenia światłem i laserem – są szczególnie skuteczne w przypadku rumienia i teleangiektazji. Zmiany rozrostowe, np. rhinophyma, wymagają leczenia operacyjnego.
Postępowaniem wspomagającym jest uszczelnianie naczyń krwionośnych, np. preparatami rutyny, podawanie witaminy PP – działa przeciwłojotokowo i przeciwzapalnie.
W postaci ocznej można wspomóc się preparatami tzw. sztucznych łez.