Czym są chłoniaki i jak rozwijają się w organizmie?
Chłoniaki to grupa nowotworów złośliwych wywodzących się z komórek układu limfatycznego (chłonnego), będącego częścią układu odpornościowego; potocznie zalicza się je do nowotworów krwi. W odróżnieniu od białaczek komórki chłoniaka zwykle tworzą wyraźnie odgraniczony guz.
Choroba może rozwinąć się w niemal całym ciele i wywodzić się z każdego rodzaju komórek układu chłonnego – najczęściej z limfocytów B, rzadziej z limfocytów T lub komórek NK.
Początek choroby wiąże się z zaburzeniem dojrzewania lub funkcjonowania komórek limfatycznych. Taka nieprawidłowa komórka zaczyna wymykać się naturalnej kontroli organizmu, dzielić się w sposób niekontrolowany i stopniowo gromadzić w tkankach układu chłonnego oraz poza nim. To właśnie ten proces prowadzi do powstania chłoniaka i jego dalszego rozprzestrzeniania się.
Przyczyny chłoniaków i czynniki zwiększające ryzyko zachorowania
Zwykle nie da się w prosty sposób wskazać jednej przyczyny choroby. Znane są jednak czynniki zwiększające ryzyko zachorowania, należą do nich m.in:
obniżona odporność – osoby z osłabionym układem immunologicznym (np. po przeszczepie narządów, przyjmujące leki immunosupresyjne, z przewlekłymi infekcjami) chorują częściej;
choroby autoimmunologiczne – m.in. reumatoidalne zapalenie stawów czy zespół Sjögrena wiążą się z wyższym ryzykiem zachorowania;
zakażenia wirusowe – wirus Epsteina-Barr (EBV), HIV, wirus zapalenia wątroby typu C oraz ludzki wirus T-limfotropowy (HTLV-1) mogą prowadzić do niekontrolowanego namnażania limfocytów;
czynniki środowiskowe – długotrwały kontakt z pestycydami, herbicydami, benzenem i innymi substancjami toksycznymi uszkadza DNA komórek;
obciążenie rodzinne – nowotwory układu chłonnego w rodzinie podnoszą ryzyko zachorowania.
Przeczytaj również:
Chłoniak żołądka – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie
Pierwsze objawy chłoniaka
Choroba może rozwijać się w sposób bardzo podstępny, a pierwsze objawy chłoniaka mogą przypominać objawy przeziębienia. Pacjenci często przez długi czas lekceważą powiększenie węzłów chłonnych czy nawracające stany podgorączkowe, co utrudnia rozpoznanie choroby we wczesnym stadium.
Najczęściej występującym objawem tej choroby jest limfadenopatia, czyli powiększenie węzłów chłonnych. Jest ono bezbolesne i najczęściej obejmuje węzły chłonne szyi, dołów pachowych lub okolice pachwin.
Pośród najczęstszych i najwcześniej występujących objawów chłoniaka wymienia się:
uczucie zmęczenia,
nocne poty,
niewyjaśniona gorączka (bez objawów infekcji) ,
niezamierzony spadek masy ciała,
powiększenie węzłów chłonnych,
bolesność węzłów chłonnych po spożyciu alkoholu,
świąd skóry.
Ponadto powiększone węzły mogą uciskać sąsiednie struktury, dając objawy wtórne: kaszel i duszność, obrzęk twarzy i szyi, ból brzucha, wodobrzusze, obrzęki kończyn dolnych czy bóle głowy.
Przeczytaj również:
Chłoniak śródpiersia – przyczyny, objawy, badania, różnicowanie, leczenie, rokowanie
Rodzaje chłoniaków – najczęściej diagnozowane nowotwory układu chłonnego
Zgodnie z klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) chłoniaki dzielą się na dwie główne grupy: chłoniaki Hodgkina (ziarnicze) i chłoniaki nieziarnicze (nie-Hodgkina).
Chłoniak Hodgkina (ziarnica złośliwa) cechuje się obecnością charakterystycznych komórek Reed-Sternberga. Chłoniak ziarniczy rozpoznawany jest najczęściej u osób między 15. a 30. rokiem życia oraz po 50. r.ż. Powoduje typowe objawy: powiększenie węzłów chłonnych, gorączkę i nocne poty.
Zaś chłoniaki nieziarnicze to bardzo zróżnicowana grupa wywodząca się z limfocytów B, T lub komórek NK. Dzieli się je na postacie powolne (indolentne) i agresywne, a chorują na nie osoby w każdym wieku.
Najważniejsze podtypy to:
chłoniak rozlany z dużych limfocytów B (DLBCL) – najczęstszy chłoniak nieziarniczy, ok. 30-40% przypadków; rozwija się szybko;
chłoniak grudkowy – chłoniak o niskim stopniu złośliwości i powolnym przebiegu; długo może nie dawać objawów i bywa wykrywany w zaawansowanym stadium;
chłoniak Burkitta – bardzo agresywny, diagnozowany głównie u dzieci i młodzieży, o gwałtownym przebiegu; często zajmuje narządy jamy brzusznej;
chłoniaki skóry – pierwotne chłoniaki skóry, wśród których najczęstszy jest ziarniniak grzybiasty; w przebiegu ziarniniaka grzybiastego zmiany przez lata ograniczają się do skóry.
Choć szpiczak mnogi również rozwija się z komórek układu odpornościowego, zwykle omawia się go oddzielnie ze względu na jego specyficzny charakter i odmienny przebieg kliniczny.
Czy rodzaj chłoniaka wpływa na leczenie i rokowania?
Rokowanie w chłoniakach zależy od wielu czynników, między innymi rodzaju nowotworu, stopnia jego zaawansowania, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz odpowiedzi organizmu na leczenie. Z tego powodu przebieg choroby i szanse na wyleczenie mogą znacząco różnić się u poszczególnych pacjentów.
Wiele chłoniaków należy dziś do nowotworów dobrze odpowiadających na leczenie. Przykładowo, w przypadku chłoniaka Hodgkina 5-letnie przeżycie osiąga około 80–90% chorych. Dla chłoniaków nieziarniczych odsetek ten wynosi około 70%, choć wiele zależy od konkretnego podtypu choroby.
W najczęściej rozpoznawanym agresywnym chłoniaku nieziarniczym, czyli chłoniaku rozlanym z dużych komórek B, zastosowanie nowoczesnego leczenia pozwala uzyskać trwałą remisję u znacznej części pacjentów. Z kolei chłoniak grudkowy, szczególnie wykryty we wczesnym stadium, może być w wielu przypadkach skutecznie leczony, natomiast w bardziej zaawansowanych postaciach często przyjmuje przewlekły przebieg wymagający długotrwałej kontroli.
Przeczytaj również:
Chłoniak skóry – objawy, leczenie i rokowanie w chłoniakach skóry
Jak wygląda diagnostyka chłoniaków?
Lekarz zaczyna od wywiadu i badania fizykalnego. W przypadku podejrzenia chłoniaka zleca pobranie węzła chłonnego, najlepiej w całości lub fragmentu zajętego narządu. Umożliwia to potwierdzenie rozpoznania, ocenę cech histopatologicznych i typ chłoniaka. Uzupełniająco wykonuje się badania krwi oraz obrazowe: tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, a często także pozytonową tomografię emisyjną. Następnie ustala się stopień zaawansowania choroby, ocenia się m.in., czy choroba ogranicza się do jednej grupy węzłów chłonnych, czy obejmuje węzły po obu stronach przepony, oraz zajęcie narządów wewnętrznych.
Leczenie chłoniaków – dostępne metody terapii
Leczenie chłoniaka jest zawsze dobierane indywidualnie i zależy między innymi od rodzaju nowotworu, stopnia jego zaawansowania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Współczesna hematologia dysponuje wieloma metodami terapii, które często są ze sobą łączone, aby zwiększyć skuteczność leczenia.
Najczęściej stosuje się chemioterapię, immunoterapię, radioterapię oraz nowoczesne terapie celowane. Ich celem jest zahamowanie rozwoju choroby i zniszczenie komórek nowotworowych przy możliwie jak najmniejszym uszkodzeniu zdrowych tkanek. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy nawrocie choroby lub bardziej agresywnych postaciach chłoniaka, lekarz może również rozważyć przeszczepienie komórek krwiotwórczych, potocznie określane jako przeszczep szpiku.
Rokowania w chłoniakach – od czego zależą?
W przypadku wielu chłoniaków rokowanie jest obecnie dobre, a część pacjentów udaje się całkowicie wyleczyć. Duże znaczenie ma jednak czas rozpoznania choroby – im wcześniej zostanie wykryta i rozpocznie się odpowiednie leczenie, tym większa szansa na skuteczną terapię i długotrwałą kontrolę choroby.
Najczęstsze pytania pacjentów
Czy chłoniak boli?
Nie, chłoniaki zazwyczaj nie bolą. W niektórych przypadkach może wystąpić bolesność węzłów chłonnych po spożyciu alkoholu lub dolegliwości z ucisku guza na sąsiednie narządy.
Czy chłoniak jest chorobą dziedziczną?
Nie, ale dodatni wywiad rodzinny może zwiększać ryzyko zachorowania.
Jak szybko rozwija się chłoniak?
To, jak szybko rozwija się chłoniak, zależy od jego typu. Postacie o niskim stopniu złośliwości rozwijają się latami, a chłoniaki agresywne mogą rozwinąć się nawet w ciągu kilku tygodni.
Czy chłoniak może wrócić po zakończeniu leczenia?
Tak, możliwy jest nawrót, dlatego po terapii konieczne są regularne wizyty kontrolne u lekarza prowadzącego.
Kiedy należy zgłosić się do hematologa?
Koniecznie skonsultuj się z lekarzem, jeśli obserwujesz u siebie: długotrwałe, bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych, stany podgorączkowe lub gorączkę bez objawów infekcji, zlewne nocne poty lub niezamierzoną utratę masy ciała.
