Bazylia – właściwości, zastosowanie lecznicze i kulinarne

Bazylia pospolita, określana także jako wonna lub właściwa, to roślina jednoroczna należąca do rodziny jasnotowatych. Jest popularną rośliną przyprawową. Jednak znajduje dużo szersze zastosowanie – przede wszystkim jako środek leczniczy, kosmetyczny oraz aromatyczny. Można ją z powodzeniem hodować w mieszkaniu lub przydomowym ogródku. Jakie są jej właściwości i jak uprawiać bazylię?

Bazylia – co to jest?

Bazylia pospolita najprawdopodobniej pochodzi z Indii. Podczas wypraw wojennych Aleksandra Wielkiego dostała się do Grecji, skąd trafiła do pozostałych krajów śródziemnomorskich. Obecnie uprawia się ją przede wszystkim w ciepłych rejonach klimatu umiarkowanego, w krajach podzwrotnikowych oraz międzyzwrotnikowych. W Europie bazylia uprawiana jest głównie w krajach śródziemnomorskich, a w mniejszej skali również na Ukrainie, Węgrzech, w Bułgarii, Czechach, Słowacji, Niemczech oraz w Polsce. W stanie dzikim już nie występuje.

W średniowieczu wierzono, że bazylia ma właściwości odstraszające smoki, bestie oraz inne potwory. W niektórych rejonach Europy kojarzona była ze śmiercią. Wierzono również, że przynosi pecha osobie, która o niej śni. Z kolei we Włoszech popularny był zwyczaj noszenia przez młode, chętne do zamążpójścia kobiety gałązki bazylii wpiętej we włosy. Francuzi określają bazylię królewskim zielem, a w Portugalii popularne jest dawanie bazylii w doniczce ukochanej osobie z okazji świąt religijnych.

Bazylia ma zastosowanie w kuchni, ale również jako surowiec farmaceutyczny i kosmetyczny. Charakteryzuje się lekko słodkim, pikantnym smakiem i miętowo-anyżowym aromatem. Dodawana do potraw, wzbogaca ich smak i zapach.

Istnieje wiele rodzajów bazylii. W zależności od gatunku różnią się one walorami smakowymi, a także odmienną barwą liści. Znanych jest już około 200 różnych gatunków tej rośliny. W Polsce uprawiana jest przede wszystkim bazylia pospolita (Ocimum basilicum), jednak spotkać można też inne odmiany.

  • Bazylia czerwona – wyróżnia się czerwonawym kolorem liści i słodkim, lekko pikantnym smakiem. Często podaje się ją razem z makaronem i świeżymi pomidorami. W połączeniu z pomidorkami cherry, orzeszkami pinii, ricottą, czosnkiem i migdałami tworzy mniej znane pesto z Trapani.
  • Bazylia tajska – popularna w Tajlandii, Kambodży czy Wietnamie. Charakteryzuje się lekko słodkawym, korzennym, anyżkowo-lukrecjowym posmakiem i intensywnym anyżowym aromatem z nutami cytrusowymi. Nadaje wyrazisty smak i zapach potrawom, takim jak: pad thai, tom kha gai czy popularnej zupie pho.
  • Bazylia grecka – charakteryzuje się drobnymi listkami i delikatnym aromatem. Jest idealna do dań kuchni śródziemnomorskiej. Doskonale pasuje do pizzy, pesto czy gazpacho.
  • Bazylia cynamonowa – w jej aromacie wyczuć można delikatny, słodki, cynamonowy zapach. Dlatego często stosowana jest do ciast i deserów.

Jak wygląda bazylia? Jest to niewielka roślina, dorastająca do około 50–70 cm. W zależności od odmiany bazylia może mieć duże lub niewielkie listki o jasnozielonej lub wręcz purpurowej barwie. Kwitnie w maju i lipcu, dając żółtobiałe, różowe lub czerwone kwiaty. Jest to również roślina miododajna.

Bazylia – właściwości i wartości odżywcze

Bazylia charakteryzuje się bardzo dobrą wartością odżywczą. Jednak w związku z tym, że jako przyprawa jest jedynie dodatkiem do potraw, to nie stanowi istotnego źródła składników odżywczych. Zawiera białko (16,3 proc.), tłuszcze (4,7 proc.), błonnik (12,6 proc.) oraz skrobię (17,1 proc.).

W bazylii znajduje się około 0,5–2,5 proc. olejku eterycznego, w którego składzie wyróżnić można cyneol, linalol, kamforę, eugenol, garbniki, flawonoidy oraz saponiny. Zawiera również pewne ilości witamin – C, E oraz rutynę, a także barwniki karotenoidowe, prowitaminę A, chlorofil oraz związki mineralne, przede wszystkim wapń, potas, żelazo, sód oraz fosfor.

Olejek eteryczny, a także ekstrakty pozyskiwane z bazylii charakteryzują się szerokimi właściwościami przeciwbakteryjnymi, przeciwwirusowymi, przeciwgrzybiczymi i przeciwpasożytniczymi. Działają przeciwzapalnie, rozkurczowo, wiatro- i żółciopędnie.

Poza tym bazylia ma właściwości łagodzące migrenowe bóle głowy, nerwobóle oraz bóle reumatyczne. Wykazuje działanie pobudzające oraz wzmacniające w zmęczeniu umysłowym i fizycznym. Działa przeciwkaszlowo, uspokaja i poprawia funkcjonowanie nerek. Badania dowodzą, że stosowanie olejku eterycznego z bazylii poprawia koncentrację, pamięć oraz wpływa pozytywnie na jakość snu.

Składniki zawarte w olejku eterycznym pozyskiwanym z bazylii charakteryzują się różnorodną aktywnością biologiczną. Linalol, który jest dominującym związkiem w przypadku europejskich odmian bazylii, wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe oraz uspokajające. Eugenol ma działanie chemoprewencyjne, a cyneol przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz nasercowe.

Bazylia pobudza apetyt. Znajdujące się w niej składniki czynne wzmagają wydzielanie śliny, soków żołądkowych, trzustkowych i jelitowych oraz żółci, przez co ułatwiają oraz przyspieszają trawienie. Bazylia stosowana może być także na wzdęcia.

Bazylia – zastosowanie

Bazylia jest jedną z najbardziej cenionych i najczęściej wykorzystywanych roślin przyprawowych. Surowcem mogą być suszone lub świeże liście bazylii. W postaci świeżej stanowią doskonały dodatek do pomidorów, grzybów, ogórków, majonezu i masła ziołowego. Świeża bazylia służy też do przyprawiania sałatek i twarożków oraz do potraw z grochu. Pod postacią suszoną przyprawa ta jest często składnikiem dań mięsnych, rybnych i z owoców morza, a także warzywnych. Może być dodatkiem do zup, sosów, gulaszów. Bazylia zastosowanie znalazła także przy wyrobie nalewek oraz likierów. Roślina wykorzystywana jest do aromatyzowania oliwy z oliwek oraz octu winnego. Stosuje się ją przy produkcji lodów oraz wyrobów czekoladowych.

Jest niezastąpioną przyprawą kuchni śródziemnomorskiej. Stanowi nieodłączny dodatek do sałatki Caprese oraz podstawowy składnik sosu pesto. Doskonale łączy się z innymi przyprawami. Razem z rozmarynem, tymiankiem, szałwią, miętą pieprzową, cząbrem ogrodowym, oregano oraz majerankiem tworzy mieszankę ziół określaną jako zioła prowansalskie.

Bazylia ma także właściwości lecznicze. Stymuluje układ odpornościowy i wspomaga walkę z przeziębieniem. Razem z miodem wspomoże leczenie kaszlu. Zastosowanie rozcieńczonego olejku do masażu klatki piersiowej i pleców pomoże je rozgrzać, przez co pobudzi organizm do walki z przeziębieniem. Olejek do kąpieli lub masażu pomaga walczyć z bezsennością, poprawia nastrój oraz uspokaja, łagodząc stany niepokoju i lęku, natomiast zastosowany wewnętrznie złagodzi dolegliwości żołądkowe.

Istnieją badania sugerujące, że składniki aktywne znajdujące się w bazylii mogą być pomocne w hamowaniu wzrostu komórek rakowych oraz rozwoju wirusa HIV. Badania sugerują także, że bazylia może wspomagać leczenie cukrzycy. Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym oraz prawdopodobnej aktywności α-amylazy i α-glukozydazy pozwala kontrolować tę chorobę.

Bazylia znajduje zastosowanie w kosmetyce. Dzięki znacznej zawartości wolnego kwasu salicylowego jest wykorzystywana w leczeniu trądziku pospolitego. Zastosowanie olejku bazyliowego na skórę zwiększa jej odporność na czynniki zewnętrzne, przez co odzyskuje ona sprężystość.

Olejek bazyliowy charakteryzuje się delikatnym, balsamicznym, lekko anyżowym aromatem. Sprawia, że roślina ta jest z powodzeniem wykorzystywana również w przemyśle perfumeryjnym. Poza tym sok z liści bazylii odstrasza owady, a olejek bazyliowy – zaaplikowany bezpośrednio na skórę – łagodzi ukąszenia owadów.

Bazylia – jak hodować, suszyć i mrozić?

Bazylia jest rośliną pochodzącą z terenów klimatu ciepłego. Dlatego wymaga lżejszej, łatwo nagrzewającej się i przepuszczalnej gleby, zasobnej w składniki pokarmowe. Jak hodować bazylię? Roślina rośnie dobrze w nasłonecznionych miejscach. Optymalne warunki do jej uprawy to około 25–30oC oraz 12-godzinny dzień. Można ją hodować w mieszkaniach, doskonale sprawdza się w uprawie doniczkowej. Jednak dobrym pomysłem jest też bazylia w ogrodzie. Jesienią można ją wykopać z gruntu oraz przesadzić do doniczek i przechowywać w domu.

Zależnie od warunków pogodowych i wysokości temperatur bazylię siać można do gruntu już na początku maja. Warto jednak pamiętać, że jest ona bardzo wrażliwa na przymrozki. W uprawie doniczkowej bazylię siać można już pod koniec marca. W czasie kiełkowania nasion oraz na początku wzrostu bazylia potrzebuje sporo wody. Ziele bazylii powinno być zbierane na początku kwitnienia – w lipcu.

Po zbiorze przyprawę można ususzyć. Jak suszyć bazylię? Najlepiej w warunkach naturalnych – w suchym, zacienionym, czystym i przewiewnym miejscu. Po wysuszeniu bazylia powinna być naturalnie zielona oraz charakteryzować się specyficznym aromatem.

Mrożenie bazylii również nie jest procesem skomplikowanym. Można mrozić całe liście bazylii, jednak warto pamiętać, że zioła o miękkich i delikatnych listkach nie wyglądają zbyt estetycznie po rozmrożeniu. Dlatego lepszym rozwiązaniem jest mrożenie bazylii pod postacią pesto lub w kostkach lodu, które można później wykorzystać do przygotowania lemoniady bazyliowej.

Bazylia w ciąży

Nie ma badań dotyczących stosowania bazylii w ciąży jako przyprawy. Dlatego nie powinna być ona spożywana wówczas w ilościach większych niż normalnie dodawane do potraw. Zakazany jest jednak olejek z bazylii. Badania dowodzą, że może on przyczyniać się do stymulacji skurczów macicy. Na bazylię należy też uważać podczas karmienia piersią. Podejrzewa się, że znajdujący się w niej olejek eteryczny może mieć właściwości mutagenne.

Nie potwierdzono, aby spożywanie bazylii powodowało skutki uboczne. Jednak mimo to, z uwagi na znajdujące się w roślinie olejki eteryczne, nie zaleca się stosowania większych ilości bazylii u małych dzieci.

Bazylia – przepisy

Bazylia to dosyć popularne zioło. Zazwyczaj stosuje się ją jako dodatek lub element ozdobny potrawy. Przyprawę należy dodawać pod sam koniec przygotowywania dania, ponieważ wysoka temperatura niszczy nie tylko jej smak, ale też prozdrowotne właściwości bazylii. Dlatego też zdecydowanie lepiej stosować bazylię świeżą niż suszoną.

Do czego można stosować bazylię? Jedną z popularniejszych potraw zawierających tę przyprawę jest makaron z pesto z bazylii. Przygotowanie takiego pesto jest bardzo proste. Wszystko, co jest potrzebne, to:

  • około 25 g liści bazylii,
  • 1 ząbek czosnku,
  • 2 łyżki zrumienionych na suchej patelni orzeszków piniowych,
  • 10 g startego parmezanu,
  • 70 ml oliwy z oliwek,
  • pieprz i sól do smaku.

Wszystkie składniki należy utrzeć w moździerzu lub dokładnie zmiksować blenderem czy malakserem.

Bazylię można także wykorzystać do przygotowania herbaty. Aby przyrządzić taki napar z bazylii, niezbędna jest 1 łyżka suszonej bazylii lub 2 łyżki świeżych liści. W przypadku suszu należy rozetrzeć go w moździerzu, a gdy do przygotowywania herbaty z bazylii wykorzystywane są świeże liście, to drobno je posiekać. Składniki należy umieścić w niewielkim garnku i zalać szklanką wody. Płyn doprowadzić do wrzenia i odstawić na godzinę, aby herbata się dobrze zaparzyła. Herbata taka może być podawana podczas choroby. Pomoże rozgrzać organizm i obniży temperaturę oraz złagodzi kaszel.

Bibliografia

  • Ahmed M., Hye Hwang J., Choi S., Han D., Safety classification of herbal medicines used among pregnant women in Asia countries: a systematic review. BMC Complement Altern. Med., 2017, 17: 489.
  • Bojarowicz H., Rucińska M., Krysiński J., Kosmetyki redukujące cellulit. Probl. Hig. Epidemiol., 2016, 97, 4: 291–296.
  • El-Beshbishy H., Bahashwan S., Hypoglycemic effect of basil (Ocimum basilicum) aqueous extract is mediated through inhibition of α-glucosidase and α-amylase activities. Toxicol. Ind. Health, 2012, 28, 1: 42–50.
  • Kazimierczak R., Przyprawy ziołowe. Wszechnica Żywieniowa SGGW, Warszawa 2017.
  • Kudełka W., Kosowska A., Składniki przypraw i ziół przyprawowych determinujące ich funkcjonalne właściwości oraz ich rola w żywieniu człowieka I zapobieganiu chorobom. Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Zaszyty Naukowe 781, Kraków 2008.
  • Lupton D., Khan M. M., Al-Yahyai A., Hanif M. A., Basil: a natural source of antioxidants and neutraceuticals. Natur. Products Their Active Compounds Disease Prevention, 2002: 463–471.
  • Majkowska-Gadomska J., Kulczycka A., Mikulewicz E., Dobrowolski A., Wybrane cechy fitometryczne bazylii pospolitej uprawianej w doniczkach o różnej objętości podłoża. Acta Agroph., 2017, 24, 2: 279–288.
  • Newerli-Guz J., Uprawa roślin zielarskich w Polsce. Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, Roczniki Naukowe, 2016, XVIII, 3: 268–274.
  • Nurzyńska-Wierdak R., Ocimum basilicum L. – wartościowa roślina przyprawowa, lecznicza i olejkodajna. Praca przeglądowa. Annales UMCS sec. EEE, 2012: 20–30.
  • Shinde P., Patil P., Bairagi V., Herbs in pregnancy and lactation: a review appraisal. Int. J. Pharm. Sci. Res., 2012, 9, 3: 3001–3006.
  • Wyszkowska-Kolatko M., Koczurkiewicz P., Wójcik K., Pękala E., Rośliny lecznicze w terapii skóry. Postępy Fitoterapii, 2015, 3: 184–192.
Opublikowano: ; aktualizacja: 19.03.2019

Oceń:
4.3


Może cię

Kardamon – właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Kardamon używany jest jako przyprawa. Daje potrawom specyficznego korzennego aromatu. Sprawdza się dodawany do dań ...

Zioła na żołądek

Nadkwasota oraz niestrawność to częste dolegliwości żołądkowe, pojawiające się zwykle po spożyciu ciężkostrawnego posiłku lub ...

Rozgrzewające przyprawy i zioła – co jeść, żeby się rozgrzać?

Stosowanie rozgrzewających przypraw oraz ziół to doskonały sposób na to, by wspierać proces leczenia infekcji ...

Dieta na wzdęcia – jakie są sposoby na wzdęcia?

Wzdęcia to dokuczliwy problem. Niejednokrotnie nie znamy ich przyczyny. Zazwyczaj są jednak objawem niestrawności. Częste, ...

Jałowiec – właściwości i zastosowanie owoców

Jałowiec to wiecznie zielony krzew iglasty o krótkich szydłowatych liściach i czarnych owocach zwanych szyszkojagodami. ...

Zioła na wzdęcia

Najczęstszą przyczyną wzdęć jest nieprawidłowa dieta. Ból brzucha, nadmiar gazów i uporczywe wzdęcia towarzyszą niestrawności. ...

Zioła na przeziębienie

Stosowanie ziół w przypadku przeziębienia to skuteczny, sprawdzony, jak również bezpieczny sposób na walkę z ...

Zioła na trawienie – jak wybrać najlepsze zioła na poprawę trawienia?

Prawidłowe trawienie to proces, od którego w dużej mierze zależy codzienne funkcjonowanie i dobre samopoczucie ...

Kurkuma (ostryż długi) – właściwości, działanie, przeciwwskazania, cena, jak stosować

Kurkuma to substancja pochodzenia roślinnego, którą uzyskuje się z kłącza rośliny o nazwie ostryż długi. ...

Herbaty na trawienie – jakie stosować?

Konsumpcja ciężkostrawnych dań czy nadmiernej ilości pokarmu to najczęstsze przyczyny niestrawności. Aby wspomóc pracę przewodu ...

Jak leczyć przeziębienie?

Objawy przeziębienia to jedne z najczęstszych dolegliwości, na które skarżą się pacjenci zwłaszcza w okresie ...

Czosnek niedźwiedzi – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania i przepisy

Czosnek niedźwiedzi (Allium Ursinum L.) należy do roślin z podrodziny czosnkowatych. W medycynie ludowej był ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon