Gdzie występuje ibogaina?
Ibogaina to alkaloid występujący w strukturach wiecznie zielonego, afrykańskiego krzewu Tabernanthe iboga. Rośnie on naturalnie w zachodniej części kontynentu afrykańskiego, głównie na terenie Kamerunu i Gabonu. Głównym źródłem ibogainy jest kora korzenia ibogi. Surowiec ten od wieków wykorzystywany jest w rytuałach plemienia Bwiti, takich jak inicjacja, rytuał przejścia czy uzdrawianie duszy. Spożycie go wywołuje intensywne doświadczenia introspekcyjne i wizualne, co ma pomagać uczestnikom rytuału w odnalezieniu wewnętrznej mądrości i rozwiązaniu gnębiących ich problemów. Oprócz tego kora ibogi wykorzystywana jest w medycynie tych plemion, m.in. jako tradycyjna metoda na zmniejszenie uczucia głodu i zmęczenia.
Ibogaina występuje również w innych częściach Tabernanthe iboga, takich jak liście czy łodygi, ale już w zdecydowanie niższym stężeniu.
Co odróżnia ibogainę od innych psychodelików?
Ibogaina znacząco różni się w swoim działaniu od innych substancji psychoaktywnych. W przeciwieństwie do znanych nam tego typu związków, działa ona jednocześnie na wiele systemów neuroprzekaźnikowych w mózgu. Nie tylko pobudza receptory serotoninowe 5-HT2A i ekspresję białka GDNF, ale również powoduje blokadę receptorów NMDA i nikotynowych α3β4, co prowadzi do wygaszenia głodu biochemicznego.
W efekcie ibogaina działa jak neurologiczny reset, przerywając procesy neuroadaptacyjne wywołane chronicznym zażywaniem substancji psychoaktywnych.
Dodatkowo stymuluje regenerację neuronów dopaminowych i wydzielanie neurotrofin, co sprzyja tworzeniu nowych połączeń neuronowych. Wpływa to korzystnie na ogólne funkcjonowanie mózgu, co ma kluczowe znaczenie nie tylko w leczeniu ibogainą uzależnień czy skutków urazów mózgu, ale również jej zastosowania w terapii chorób neurodegeneracyjnych, jak Alzheimer czy Parkinson.
Przeczytaj również:
Enteogeny – czym są, rodzaje, zastosowanie, szkodliwość
Dlaczego mówi się, że ibogaina „resetuje uzależnienie”?
W kontekście terapii uzależnień ibogaina ceniona jest głównie za zdolność do łagodzenia objawów odstawiennych, których siła i związany z nimi dyskomfort często stanowią najcięższą przeszkodę, którą osoby uzależnione muszą pokonać.
Udowodniono, że już pojedyncza dawka ibogainy, poprzez jej oddziaływanie na receptory opioidowe, może spowodować zanik fizycznych symptomów związanych z odstawieniem alkoholu lub narkotyków, a efekt ten utrzymuje się nawet do kilku tygodni.
Ponadto, oddziałując na receptory dopaminy i serotoniny, ibogaina łagodzi także psychiczne objawy odstawienne, takie jak głód narkotykowy, lęk, stany depresyjne. Nie bez znaczenia jest również jej potencjał w odbudowie struktur w mózgu.
Co więcej, po zastosowaniu ibogainy pacjenci doświadczają głębokiej introspekcji, wizji i napływu emocji, co pozwala niejednokrotnie przepracować problemy emocjonalne. Dzięki temu mogą oni spojrzeć na swoje życie z innej, nowej perspektywy i wyzbyć się destrukcyjnych wzorców zachowań.
Pomimo udowodnionego działania w leczeniu uzależnień kluczowe jest połączenie terapii opartej na ibogainie z odpowiednim wsparciem psychologicznym. Ponadto należy mieć na uwadze, że choć badania kliniczne prowadzone w ośrodkach uzależnień dowodzą, iż nawet jeden gram ibogainy może być wystarczający do wyciszenia objawów odstawiennych, jest to kwestia indywidualna. Skuteczność ibogainy zależy nie tylko od zastosowanej dawki, ale również od ogólnego stanu zdrowia pacjenta, wieku, przyjmowanego przez niego środka (największą skuteczność ibogainy obserwuje się w terapii uzależnienia od alkoholu, kokainy i opiatów) czy fazy uzależnienia.
Przeczytaj również:
Terapia psychodeliczna – czy jest dostępna w Polsce?
Doświadczenia psychoaktywne po ibogainie
Działanie ibogainy w poszczególnych przypadkach może być bardzo odmienne, wyróżnia się jednak trzy główne etapy jej działania:
Faza snu na jawie – występuje kilka pierwszych godzin po przyjęciu ibogainy, w tym czasie u osoby ją zażywającej pojawia się uczucie przeniesienia do innego wymiaru, mogą występować wizje i omamy, często obejmujące postacie z przeszłości. Pacjenci opisują tę fazę, jak gdyby oglądali film z własnego życia w przyspieszonym tempie.
Faza utrzymania (przetwarzania kognitywnego) – trwa nawet kilkanaście godzin, w jej trakcie wciąż mogą występować omamy i halucynacje, jednak człowiek jest już bardziej świadomy otaczającego go świata. To czas, kiedy po spożyciu ibogainy pojawia się możliwość ocenienia dotychczasowych wyborów bez negatywnych emocji czy poczucia winy.
Faza odrodzenia – najkorzystniejsza, podczas niej pojawiają się pozytywne myśli, człowiek czuje moc do odrzucenia złych nawyków i przekonanie, że spożywanie różnych substancji psychoaktywnych nie jest mu już potrzebne do funkcjonowania. Często wierzy, że poprawa jego zachowania jest możliwa, zwłaszcza że nie odczuwa fizycznego głodu narkotykowego.
Należy pamiętać, że takie działanie ibogainy obserwowane jest przy większych dawkach ibogainy. Zażycie mniejszych ilości, np. kilku miligramów, pozwoli uzyskać jedynie niewielkie pobudzenie.
Skutki uboczne ibogainy – od nudności po ciężkie arytmie i zagrożenie życia
Pomimo pozytywnych wyników badań, terapia ibogainą niesie ze sobą pewne ryzyko dla zdrowia. Wykazano bowiem, że pomimo jej korzystnego wpływu na funkcjonowanie mózgu, może ona negatywnie oddziaływać m.in. na układ sercowo-naczyniowy, co jest najczęstszą przyczyną zgonów związanych z jej przyjmowaniem. U części osób ją zażywających obserwuje się takie skutki uboczne, jak:
wymioty,
zaburzenia rytmu serca (arytmia, bradykardia),
wyczerpanie fizyczne,
zatrzymanie akcji serca.
Z tego względu zaleca się, by stosowanie ibogainy miało miejsce pod ścisłym nadzorem lekarza, przy jednoczesnym monitorowaniu najważniejszych funkcji życiowych, a także po wnikliwym wywiadzie lekarskim.
Negatywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy to nie jedyny zarzut, jaki stawiany jest przeciw stosowaniu ibogainy. W przeprowadzonych badaniach wykazano bowiem, że w wysokich dawkach, zamiast korzystnie wpływać na pracę mózgu, może być dla niego toksyczna. Prowadzi bowiem do nadmiernej stymulacji niektórych receptorów, a także do degeneracji wybranych typów komórek w móżdżku, co skutkuje drgawkami i zaburzeniami koordynacji ruchowej.
Warto również wspomnieć o tym, że jej głęboka ingerencja w ludzką psychikę, a także stosunkowo długi czas działania, mogą u osób z predyspozycjami genetycznymi lub utajonymi zaburzeniami psychicznymi prowadzić do wystąpienia stanów maniakalnych lub epizodów psychotycznych. U niektórych pacjentów poddanych terapii ibogainą obserwowano również trudności z powrotem do rzeczywistości oraz traumę wtórną (m.in. u weteranów wojennych).
Przeczytaj również:
HPPD – jak często pojawiają się zaburzenia postrzegania spowodowane psychodelikami?
Ibogaina a konwencjonalne leczenie uzależnień
Ibogaina uznawana jest za radykalną, alternatywną metodę leczenia uzależnień, drastycznie różniącą się od powszechnie stosowanych terapii substytucyjnych. Pomimo udowodnionej skuteczności w leczeniu uzależnienia od narkotyków czy alkoholu, nie jest ona powszechnie stosowana, a w wielu krajach jest nielegalna. Wynika to głównie z jej wątpliwego profilu bezpieczeństwa.
W krajach gdzie jest ona dopuszczona do użytku, zdolność ibogainy do „resetu” organizmu traktowana jest raczej jako uzupełnienie standardowej terapii, opartej głównie na głębokiej psychoterapii.
Status prawny ibogainy w Polsce i na świecie
Pomimo jej zastosowania w tradycyjnych kulturach i udowodnionej skuteczności, od lat. 70. XX wieku jej stosowanie jest w wielu krajach zakazane, głównie ze względu na obawy nadużywania jej silnych właściwości psychoaktywnych.
W Polsce ibogaina pozostaje substancją nielegalną, znajdując się na oficjalnym wykazie substancji psychotropowych i środków odurzających, załączonym do Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Oznacza to, że zarówno handel, jak i samo jej posiadanie podlegają karze więzienia.
Wśród krajów z całkowitym zakazem jej stosowania, w których klasyfikowana jest ona jako substancja o wysokim potencjale nadużywania, znajdziemy między innymi: Stany Zjednoczone, Belgię, Francję, Irlandię, Norwegię, Włochy, Szwecję, Szwajcarię.
Niektóre państwa zezwalają natomiast na stosowanie ibogainy w ściśle określonych warunkach medycznych. Zaliczają się do nich między innymi: RPA, Australia, Nowa Zelandia, Brazylia.
W wielu krajach na świecie status ibogainy pozostaje do tej pory nieuregulowany. W tej tzw. szarej strefie możliwe jest wykorzystywanie jej w ośrodkach terapeutycznych. Są to przede wszystkim Meksyk i Kanada, gdzie terapie z zastosowaniem ibogainy są bardzo popularne, nie tylko w kontekście leczenia uzależnień, ale również np. objawów PTSD. Także w Niemczech i Holandii oraz w krajach Ameryki Południowej, takich jak Kolumbia czy Kostaryka nie ma wyraźnych zakazów dotyczących stosowania ibogainy.
