Akamprozat – co to jest?
Akamprozat (N-acetylohomotauryna) to syntetyczny związek chemiczny, który w leku występuje w postaci soli wapniowej (akamprozat wapnia). Jego budowa przypomina niektóre aminokwasy i neuroprzekaźniki, m.in. tauryny i kwas gamma-aminomasłowy (GABA). Mechanizm działania nie został w pełni wyjaśniony. Uważa się, że lek wpływa na równowagę między przekaźnictwem glutaminianergicznym a GABA-ergicznym, zaburzoną podczas przewlekłego picia alkoholu i po jego odstawieniu.
Ważną cechą farmakokinetyczną akamprozatu jest to, że praktycznie nie jest metabolizowany w wątrobie. Wydalany jest głównie przez nerki w postaci niezmienionej. Z tego powodu sprawna czynność nerek ma zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa terapii. Brak metabolizmu wątrobowego może natomiast stanowić zaletę u części pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi alkoholowymi chorobami wątroby. W ciężkiej niewydolności wątroby nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności leku.
Przeczytaj również:
Suchy alkoholik – kim jest? Jakie zagrożenia czyhają na trzeźwego alkoholika?
Kiedy stosuje się akamprozat?
Akamprozat jest przeznaczony przede wszystkim do podtrzymywania abstynencji po odstawieniu alkoholu. Nie należy go traktować jako leku do samodzielnego „zwalczania” ostrego zespołu abstynencyjnego.
Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego (ChPL) Campral leczenie należy rozpocząć możliwie wcześnie po odstawieniu alkoholu i prowadzić je równocześnie z psychoterapią.
Najbardziej typowa sytuacja kliniczna wygląda więc następująco:
pacjent zakończył etap odstawienia alkoholu lub detoksykacji,
celem terapii jest utrzymanie abstynencji,
lekarz ocenił czynność nerek i wykluczył inne przeciwwskazania,
akamprozat jest elementem szerszego programu leczenia uzależnienia,
równolegle prowadzona jest psychoterapia lub terapia psychospołeczna.
Akamprozat nie zastępuje leków stosowanych w leczeniu ostrego zespołu abstynencyjnego, takich jak benzodiazepiny podawane we właściwych wskazaniach klinicznych. ChPL wyraźnie zaznacza, że Campral nie jest lekiem na objawy zespołu odstawienia alkoholu.
Jak długo trwa leczenie akamprozatem?
Zalecany czas leczenia wynosi 1 rok. Terapię rozpoczyna się możliwie wcześnie po odstawieniu alkoholu i kontynuuje również w przypadku nawrotu picia.
Nie oznacza to, że każdy pacjent automatycznie przyjmuje lek przez dokładnie 12 miesięcy. Długość farmakoterapii lekarz ocenia indywidualnie, biorąc pod uwagę:
utrzymywanie abstynencji,
ewentualne nawroty picia,
tolerancję leku,
przestrzeganie zaleceń,
choroby współistniejące,
odpowiedź kliniczną,
plan dalszej terapii uzależnienia.
Badania kliniczne wykazały korzyści z leczenia trwającego kilka miesięcy, a dostępne dane obejmują także terapię trwającą do 12 miesięcy.
W badaniu z udziałem 538 pacjentów stosowanie akamprozatu przez 12 miesięcy wiązało się z dłuższym okresem abstynencji, co było szczególnie widoczne w pierwszych miesiącach leczenia.
Przeczytaj również:
Polineuropatia alkoholowa (neuropatia alkoholowa) – czym jest, jakie ma objawy, czy jest uleczalna?
Po jakim czasie zaczyna działać akamprozat?
Nie należy oczekiwać, że akamprozat zadziała jak lek przeciwbólowy, czyli że jedna tabletka natychmiast usunie głód alkoholowy. Stan stacjonarny stężenia leku w osoczu osiągany jest zwykle po około 5–7 dniach regularnego przyjmowania.
Efekt kliniczny rozwija się stopniowo. W badaniach oceniano go w perspektywie tygodni i miesięcy, a nie po pojedynczej dawce. Brak natychmiastowego ustąpienia głodu alkoholowego nie oznacza więc, że leczenie jest nieskuteczne.
W praktyce ocena odpowiedzi na leczenie obejmuje m.in. częstość i nasilenie głodu alkoholowego, liczbę dni abstynencji, ewentualne epizody picia oraz realizację celów terapeutycznych.
Czy akamprozat zmniejsza głód alkoholowy?
Częściowo tak, ale nie jest to jego główne, najlepiej udokumentowane działanie. W polskim przeglądzie badań klinicznych z 1998 roku opisywano wpływ akamprozatu na zmniejszanie głodu alkoholu. Podkreślano też, że lek nie wywołuje reakcji awersyjnej i nie zastępuje alkoholu, tak jak mogą to robić benzodiazepiny. Późniejsze badania i metaanalizy najlepiej potwierdzają jednak inny efekt: wydłużanie okresu abstynencji i zmniejszanie ryzyka powrotu do picia.
Polscy autorzy zwracają uwagę, że skuteczność leków zatwierdzonych do leczenia uzależnienia od alkoholu (disulfiramu, naltreksonu i akamprozatu) jest ograniczona i zależy od wielu dodatkowych czynników. W praktyce oznacza to, że akamprozat może łagodzić głód alkoholowy u części pacjentów, ale nie należy oczekiwać, że całkowicie go usunie.
Przeczytaj również:
Ciąg alkoholowy – co to jest? Przyczyny, objawy, skutki, ile trwa, jak go przerwać?
Jak dawkować akamprozat?
Dawkowanie ustala lekarz. Dla preparatu Campral 333 mg ChPL podaje następujący schemat dla dorosłych w wieku 18–65 lat:
masa ciała 60 kg lub więcej: 2 tabletki 3 razy na dobę (rano, w południe i wieczorem), czyli 6 tabletek na dobę,
masa ciała poniżej 60 kg: 4 tabletki na dobę – 2 rano, 1 w południe i 1 wieczorem.
Tabletki przyjmuje się podczas posiłków. Należy je połykać w całości, bez rozgryzania.
Ważne: pacjent nie powinien samodzielnie rozpoczynać leczenia ani zmieniać dawki. Przed rozpoczęciem terapii szczególnie istotna jest ocena czynności nerek.
Pominięcie dawki lub przyjęcie zbyt dużej dawki – co robić?
Jeśli pominiesz dawkę, przyjmij kolejną o zwykłej porze w ilości zaleconej przez lekarza, bez podwajania jej w celu uzupełnienia pominiętej. Przedawkowanie objawia się zwykle biegunką i wymaga kontaktu z lekarzem.
Czy akamprozat jest skuteczny?
Dowody naukowe wskazują, że akamprozat zwiększa szansę na utrzymanie abstynencji w porównaniu z placebo, choć efekt jest umiarkowany. W przeglądzie systematycznym Cochrane (24 badania, blisko 7 tysięcy pacjentów) akamprozat zmniejszał ryzyko powrotu do jakiegokolwiek picia o około 14% w porównaniu z placebo. Lek wydłużał też łączny czas abstynencji. Korzystny wpływ akamprozatu na utrzymanie całkowitej abstynencji potwierdzają również nowsze metaanalizy.
Skuteczność nie jest jednak jednakowa u wszystkich pacjentów. Wyniki zależą m.in. od tego, czy leczenie rozpoczęto po uzyskaniu abstynencji, od regularnego przyjmowania leku oraz od rodzaju równolegle prowadzonej terapii psychospołecznej.
Akamprozat a naltrekson i disulfiram
Akamprozat, naltrekson i disulfiram stosuje się w leczeniu zaburzeń związanych z używaniem alkoholu, ale działają one w odmienny sposób:
Akamprozat pomaga utrzymać abstynencję, stabilizując zaburzoną po odstawieniu alkoholu równowagę neuroprzekaźników.
Naltrekson, antagonista receptorów opioidowych, osłabia odczuwanie „nagrody” związanej z piciem i może zmniejszać głód alkoholowy.
Disulfiram działa awersyjnie: hamuje metabolizm alkoholu, przez co po jego spożyciu pojawia się nieprzyjemna reakcja organizmu, która ma zniechęcać do picia.
Przeczytaj również:
Alkohol – ile można wypić, by było to bezpieczne dla zdrowia?
Akamprozat a naltrekson – czym się różnią?
Akamprozat wpływa na układy neuroprzekaźników, które ulegają zmianom adaptacyjnym podczas przewlekłego picia alkoholu. Jego głównym celem jest ułatwienie utrzymania abstynencji.
Naltrekson blokuje receptory opioidowe. Wpływa m.in. na układ nagrody związany z piciem alkoholu i może zmniejszać ryzyko powrotu do intensywnego picia.
Akamprozat a disulfiram – jaka jest różnica?
Disulfiram nie jest przede wszystkim lekiem zmniejszającym głód alkoholowy. Hamuje dehydrogenazę aldehydową, czyli enzym uczestniczący w metabolizmie alkoholu, co prowadzi do gromadzenia się w organizmie aldehydu octowego. Wypicie alkoholu w trakcie działania disulfiramu może wywołać tzw. reakcję disulfiramową z zaczerwienieniem skóry, kołataniem serca, nudnościami, wymiotami i spadkiem ciśnienia tętniczego.
Akamprozat nie wywołuje takiej reakcji. Według ChPL jednoczesne spożywanie alkoholu nie zmienia farmakokinetyki ani akamprozatu, ani alkoholu. Nie oznacza to jednak, że picie w trakcie leczenia jest dopuszczalne, ponieważ celem terapii jest utrzymanie abstynencji.
Skuteczność disulfiramu w dużym stopniu zależy od regularnego przyjmowania leku. Metaanalizy wskazują, że wyniki badań nad disulfiramem są wyraźnie lepsze wtedy, gdy przyjmowanie leku jest nadzorowane.
Akamprozat czy nalmefen – gdy celem jest ograniczenie picia
Akamprozat jest przeznaczony dla osób, które dążą do całkowitej abstynencji. Jeśli pacjent nie jest gotowy na abstynencję, a celem jest ograniczenie ilości wypijanego alkoholu, lekarz może rozważyć nalmefen (Selincro). Jest to lek zarejestrowany w Polsce do zmniejszania spożycia alkoholu u osób dorosłych pijących ryzykownie, które nie mają nasilonych objawów odstawiennych. Nalmefen przyjmuje się doraźnie, w dniach, w których istnieje ryzyko picia.
Działania niepożądane i przeciwwskazania
Akamprozat jest na ogół dobrze tolerowany. Najczęstsze działania niepożądane to:
biegunka, ból brzucha, nudności, wymioty, wzdęcia,
świąd, wysypka plamisto-grudkowa,
zmniejszenie libido, zaburzenia funkcji seksualnych.
Przeciwwskazaniami do stosowania akamprozatu są:
niewydolność nerek (stężenie kreatyniny w surowicy powyżej 120 µmol/l, czyli ok. 1,36 mg/dl),
nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik leku,
karmienie piersią.
Nie zaleca się stosowania leku u osób w wieku poniżej 18 lat i powyżej 65 lat, ponieważ w tych grupach nie ustalono bezpieczeństwa ani skuteczności terapii.
Szczególnej ostrożności wymagają:
osoby z chorobami nerek,
kobiety w ciąży,
osoby z ciężką niewydolnością wątroby (nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności leczenia),
pacjenci z depresją lub myślami samobójczymi. U osób uzależnionych od alkoholu ryzyko tych zaburzeń jest zwiększone, dlatego w trakcie leczenia wymagają one obserwacji. Pojawienie się myśli samobójczych należy niezwłocznie zgłosić lekarzowi.
Przeczytaj również:
Alkoholizm wysokofunkcjonujący (HFA) – objawy, jak rozpoznać i leczyć?
Czy akamprozat uzależnia?
Nie. Badania niekliniczne wskazują, że akamprozat nie ma właściwości uzależniających lub ma je w niewielkim stopniu. W żadnym z badań klinicznych nie stwierdzono uzależnienia od akamprozatu. Lek nie działa odurzająco i nie zastępuje alkoholu.
Akamprozat a inne leki – czy można je łączyć?
Akamprozat ma niewielki potencjał interakcji, ponieważ nie jest metabolizowany w wątrobie. Według ulotki jednoczesne stosowanie z disulfiramem, oksazepamem, tetrabamatem i meprobamatem nie zwiększało częstości działań niepożądanych. W badaniach klinicznych akamprozat był bezpiecznie stosowany razem z lekami przeciwdepresyjnymi, przeciwlękowymi, nasennymi, uspokajającymi i nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi.
Ma to znaczenie praktyczne, bo u osób uzależnionych od alkoholu często współwystępują depresja, zaburzenia lękowe i bezsenność. Mimo to lekarz powinien znać wszystkie przyjmowane leki, a o łączeniu akamprozatu z innymi lekami stosowanymi w leczeniu uzależnienia (np. naltreksonem czy disulfiramem) decyduje lekarz prowadzący.
Ciąża i karmienie piersią
Dane dotyczące stosowania akamprozatu u kobiet w ciąży są niewystarczające. Lek może być stosowany w ciąży wyłącznie po starannej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Karmienie piersią stanowi przeciwwskazanie.
Zdolność prowadzenia pojazdów
Akamprozat nie wpływa lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Czy podczas leczenia akamprozatem można pić alkohol?
Nie. Celem leczenia akamprozatem jest podtrzymywanie abstynencji.
Jeżeli w trakcie leczenia dojdzie do nawrotu picia, pacjent nie powinien samodzielnie odstawiać leku ani zwiększać dawki. Zgodnie z ChPL leczenie kontynuuje się także w przypadku nawrotu. Należy jednak poinformować o nim lekarza prowadzącego, ponieważ może być konieczna modyfikacja całego planu terapeutycznego.
Czy akamprozat jest dostępny na receptę?
Tak. W Polsce akamprozat jest lekiem wydawanym na receptę. W Rejestrze Produktów Leczniczych Campral ma kategorię dostępności Rp, czyli jest lekiem wydawanym z przepisu lekarza.
Ile kosztuje Campral i czy jest refundowany?
Opakowanie leku Campral 333 mg (84 tabletki) kosztuje około 123 zł i nie ma ceny refundowanej, więc pacjent płaci pełną cenę. Przy standardowym dawkowaniu (6 tabletek na dobę u osób ważących co najmniej 60 kg) jedno opakowanie wystarcza na 14 dni. Miesięczny koszt leczenia wynosi więc około 260 zł. U osób ważących poniżej 60 kg, przyjmujących 4 tabletki na dobę, koszt jest niższy, około 175 zł miesięcznie. Ceny w aptekach mogą się różnić.
Kto może przepisać akamprozat?
Akamprozat może przepisać każdy lekarz po ocenie wskazań, przeciwwskazań i stanu zdrowia pacjenta. Nie ma wymogu, by receptę wystawiał wyłącznie psychiatra lub specjalista terapii uzależnień.
W praktyce leczenie akamprozatem może prowadzić m.in. lekarz psychiatra, lekarz rodzinny lub inny lekarz doświadczony w leczeniu zaburzeń związanych z używaniem alkoholu. Zależy to od organizacji opieki i indywidualnej sytuacji pacjenta.
