Jakie są objawy chorej i przeciążonej wątroby?
Wątroba nie ma receptorów bólowych w swoim miąższu, dlatego objawy chorób wątroby bywają skąpe, zwłaszcza na wczesnym etapie. Nierzadko chorego człowieka zaskakuje diagnoza, bo wcześniej nie odczuwał żadnych dolegliwości.
Do najczęstszych sygnałów chorej wątroby należą:
przewlekłe zmęczenie,
uczucie ciężkości pod prawym łukiem żebrowym,
wzdęcia, nudności,
zażółcenie skóry i białkówek oczu,
ciemny mocz,
świąd skóry.
W zaawansowanych stadiach chorób wątroby pojawiają się obrzęki kończyn i wodobrzusze. Aby ocenić funkcjonowanie wątroby, warto wykonać badania krwi (ALT, AST, GGTP, bilirubina).
Przyczyny uszkodzenia wątroby są bardzo różnorodne. Są to:
nawyki żywieniowe,
alkohol,
infekcje wirusowe,
kontakt z toksynami.
Negatywny wpływ na zdrową tkankę wątrobową narasta miesiącami, zanim doprowadzi do stanu zapalnego, włóknienia lub marskości. Brak regularnej aktywności fizycznej dodatkowo zaburza pracę wątroby, sprzyjając zaleganiu tłuszczu w hepatocytach.
Przeczytaj również:
Regeneracja wątroby – jakie leki i suplementy stosować?
Co najbardziej szkodzi i obciąża wątrobę?
Alkohol
Nadmierne spożycie alkoholu to jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłych chorób wątroby. Alkoholowa choroba wątroby rozwija się wieloetapowo: najpierw pojawia się alkoholowe stłuszczenie wątroby (odwracalne po abstynencji), następnie alkoholowe zapalenie wątroby, a w końcu marskość wątroby – nieodwracalna przebudowa zdrowej tkanki wątrobowej w tkankę bliznowatą.
Z perspektywy hepatologicznej liczy się przede wszystkim ilość wypitego etanolu, nie rodzaj trunku. Standardowa porcja piwa (330 ml), wina (150 ml) i wódki (40 ml) zawiera ok. 10–14 g czystego alkoholu. Wysokoprocentowe alkohole dostarczają dużą dawkę etanolu w małej objętości, słodkie drinki łączą alkohol z cukrem, a piwo pite w dużych ilościach sprzyja otyłości brzusznej. Próg uszkodzenia wątroby to ok. 20 g etanolu dziennie u kobiet i 40–60 g u mężczyzn.
Wirusy
Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) to grupa infekcji, w których wirusy atakują bezpośrednio komórki wątrobowe. Pośród chorób zapalnych wątroby typy WZW B i WZW C stanowią największe zagrożenie, ponieważ wywołują przewlekłe zapalenie wątroby prowadzące do włóknienia, marskości wątroby, a nawet raka wątrobowokomórkowego. Przewlekłe zakażenie HBV lub HCV często przebiega bezobjawowo latami, stąd ogromne znaczenie badań przesiewowych. Szczepienie przeciw WZW B skutecznie chroni przed zakażeniem, a nowoczesne leki przeciwwirusowe pozwalają wyleczyć HCV w ponad 95% przypadków.
Leki
Toksyczne uszkodzenie wątroby wywołane lekami to jedna z najczęstszych przyczyn ostrej niewydolności wątrobowej. Najbardziej szkodliwe są leki przeciwbólowe z paracetamolem w dawkach powyżej 4 g na dobę. Przy jednoczesnym spożyciu alkoholu nawet dawki terapeutyczne mogą powodować ciężkie uszkodzenie miąższu wątroby. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, diklofenak) również obciążają wątrobę przy długotrwałym stosowaniu. Toksyczne uszkodzenie mogą wywoływać także antybiotyki, statyny, leki przeciwpadaczkowe, a nawet suplement diety i preparaty ziołowe, w tym popularne suplementy odchudzające, których toksyczne działanie bywa lekceważone.
Tłuszcze trans i cukier
Dieta bogata w tłuszcze trans, tłuszcze zwierzęce (tłuste mięsa, konserwy mięsne, smalec) i cukry proste to główny modyfikowalny czynnik ryzyka stłuszczenia wątroby. Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, czyli niealkoholowe stłuszczenie, dotyczy już ok. 25% dorosłej populacji. Tłuszcze trans (obecne w przetworzonych produktach, margarynach, chipsach) wywołują stan zapalny i przyspieszają włóknienie. Nadmierne spożycie fruktozy z syropów glukozowo-fruktozowych, słodzonych napojów i soków owocowych prowadzi do odkładania tłuszczu w hepatocytach. Nadmierne spożycie soli zaburza strukturę hepatocytów i nasila stres oksydacyjny.
Szczególnie szkodliwe jest połączenie złej diety z insulinoopornością i otyłością brzuszną, a cukrzyca typu 2 wielokrotnie zwiększa ryzyko progresji stłuszczenia wątroby do włóknienia.
Toksyny i środki chemiczne
Wątroba jest głównym narządem detoksykacyjnym, dlatego ekspozycja na toksyny wpływa na prawidłowe funkcjonowanie tego organu. Do substancji o udowodnionym negatywnym wpływie należą: rozpuszczalniki organiczne, pestycydy, metale ciężkie i mykotoksyny (zwłaszcza aflatoksyny z pleśni w źle przechowywanych orzechach i produktach zbożowych). Palenie tytoniu nasila hepatotoksyczność alkoholu. Negatywne skutki ekspozycji na toksyny kumulują się latami.
Przeczytaj również:
Wątroba a odchudzanie
Dieta wątrobowa – co jeść, a czego unikać przy chorobach wątroby?
Aby wspomóc układ pokarmowy i ułatwić regenerację chorej wątrobie, warto zastosować dietę wątrobową. Jest to zasadniczo dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu i ostrych przypraw. Zalecenia żywieniowe w przewlekłych chorobach wątroby podkreślają, że odpowiednio zbilansowana, bogata w składniki odżywcze dieta odgrywa ważną rolę w utrzymaniu funkcji metabolicznych i wspieraniu regeneracji. Zalecenia dietetyczne preferują potrawy lekkostrawne, gotowane, duszone lub pieczone bez dodatku tłuszczu. W przypadku diety wątrobowej model żywienia chorego człowieka odróżnia się od żywienia zdrowego przede wszystkim stopniem ograniczenia tłuszczu oraz technikami kulinarnymi (gotowanie, duszenie). Funkcjonowanie wątroby i utrzymanie zdrowia w dużej mierze zależy od codziennych wyborów żywieniowych.
Przykładowy jadłospis
Przykładowy jadłospis dla osób na diecie wątrobowej powinien zawierać:
chude ryby (dorsz, sandacz),
chudą wołowinę,
drobne kasze (kasza manna, kasza jęczmienna),
jasne pieczywo pszenne,
płatki ugotowane na wodzie lub mleku.
Warto dodać zielone warzywa liściaste bogate w składniki odżywcze (m.in. witaminę C), liście sałaty, jabłka pieczone, a obok warzyw składniki mineralne i błonnik. Tłuszcze takie jak olej rzepakowy i oliwę z oliwek należy stosować zamiast tłuszczów zwierzęcych. Pośród napojów preferowane są woda mineralna niegazowana, kawa zbożowa i soki warzywne.
Czego unikać? Tłustych mięs, konserw mięsnych, ziemniaków smażonych, ostrych przypraw, alkoholu i soków owocowych o dużej zawartości fruktozy.
Przykładowy jadłospis przy chorobach wątroby powinien uwzględniać 4–5 regularnych posiłków z umiarkowaną ilością białka, z ograniczeniem tłuszczu i bezwzględną abstynencją od alkoholu. Szczegółowe zalecenia warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem.
