Czym jest obrzęk płuc – kiedy i jak powstaje
Obrzęk płuc polega na przesiękaniu płynu z naczyń krwionośnych do przestrzeni pęcherzyków płucnych. W prawidłowych warunkach pęcherzyki wypełnione są powietrzem, co umożliwia pobieranie tlenu. Gdy pojawia się w nich płyn, dochodzi do gwałtownego pogorszenia oddychania i niedotlenienia organizmu.
Jest to stan nagły w medycynie, który w wielu przypadkach wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego. Ostry obrzęk płuc może rozwinąć się w ciągu minut lub godzin i bez szybkiego postępowania może prowadzić do śmierci. Szczególnie niebezpieczny bywa u starszej osoby oraz u pacjentów z chorobami układu krążenia.
Mechanizm powstawania obrzęku zależy od jego przyczyny. Może być związany z przeciążeniem krążenia płucnego, uszkodzeniem bariery pęcherzykowo-włośniczkowej lub zaburzeniem regulacji nerwowej naczyń.
Jakie są przyczyny obrzęku płuc – sercowe i pozasercowe?
Wyróżnia się dwa główne typy obrzęku płuc: kardiogenny oraz niekardiogenny. Różnią się one mechanizmem powstawania i chorobami, które do nich prowadzą.
Przyczyny zależne od chorób serca
Obrzęk płuc kardiogenny jest związany z niewydolnością serca. Dochodzi w nim do wzrostu ciśnienia w naczyniach płucnych, co powoduje przesączanie się płynu do pęcherzyków. Tego typu obrzęk często ma charakter przewlekły z ostrymi zaostrzeniami i częściej dotyczy osób starszych. Najważniejszą przyczyną jest niewydolność serca, ale również zawał mięśnia sercowego, ciężkie wady zastawkowe czy zaburzenia rytmu.
Obrzęk płuc jest najcięższym powikłaniem niewydolności lewej komory serca. Do tego stanu doprowadzić mogą wszelkie przyczyny zaburzające prawidłową pracę mięśnia sercowego. Zaburzenia rytmu serca i zaburzenia przewodzenia oraz wady zastawek (szczególnie zastawki mitralnej) także mogą stać się przyczyną wystąpienia obrzęku płuc.
Przyczyny niezależne od chorób serca
Obrzęk płuc niekardiogenny nie wynika bezpośrednio z choroby serca. Przyczyną jest uszkodzenie bariery pęcherzykowo-naczyniowej lub inne mechanizmy.
- Może mieć charakter neurogenny, na przykład po urazach mózgu, krwotoku śródczaszkowym lub po wypadku.
- Występuje również obrzęk toksyczny, związany z wdychaniem drażniących substancji.
- Zdarza się także wysokościowy obrzęk płuc, rozwijający się u osób przebywających na dużych wysokościach. Ten typ obrzęku bywa szczególnie gwałtowny i trudniejszy w leczeniu.
Za cięższy rokowniczo uznaje się zwykle obrzęk niekardiogenny, ponieważ często towarzyszy poważnym urazom lub zatruciom i rozwija się nagle u wcześniej zdrowych osób.
Do przyczyn obrzęku płuc, które nie są związane z upośledzoną pracą serca, należą: zachłyśnięcie się wodą czy treścią żołądkową (powstaje zachłystowe zapalenie płuc), inhalacja dymu, zapalenie płuc, toksyczne działanie tlenu, zatorowość płucna, sepsa, zapalenie trzustki, wielokrotne przetoczenia krwi, znieczulenie ogólne.
Jakie są typowe objawy obrzęku płuc?
Objawy obrzęku płuc narastają zazwyczaj bardzo szybko.
- Dla osób postronnych pacjent wygląda na skrajnie dusznego, oddycha płytko i szybko, często w pozycji siedzącej, opierając się rękami.
- Widoczny bywa sinawy odcień skóry, szczególnie w okolicy ust.
- Pacjent zgłasza silne uczucie braku powietrza,
- Jest zlękniony.
- Kaszle oraz odkrztusza pienistą, czasem podbarwioną krwią wydzielinę.
- Towarzyszyć temu może uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz kołatanie serca.
- Typowe objawy obrzęku płuc obejmują także przyspieszone tętno i wzrost ciśnienia tętniczego.
W badaniu osłuchowym lekarz stwierdza charakterystyczne objawy osłuchowe, takie jak wilgotne trzeszczenia nad polami płucnymi, słyszalne osłuchowo nawet bez stetoskopu w ciężkich przypadkach. Badanie RTG klatki piersiowej pozwala potwierdzić obecność płynu w płucach i ocenić rozległość zmian.
Pacjent musi jak najszybciej znaleźć się pod kwalifikowaną pomocą medyczną. Każde opóźnienie zwiększa ryzyko ciężkich powikłań i zgonu.
Ile trwa obrzęk płuc?
To, ile trwa obrzęk płuc, zależy od jego przyczyny, szybkości wdrożenia leczenia oraz ogólnego stanu pacjenta. Ostry obrzęk płuc może rozwinąć się w ciągu kilkunastu minut, szczególnie w przypadku przyczyn sercowych lub toksycznych. Przy odpowiednim leczeniu objawy mogą zacząć ustępować w ciągu kilku godzin, jednak pełna stabilizacja często wymaga kilku dni leczenia szpitalnego.
W przypadkach przewlekłej niewydolności serca obrzęk może nawracać i mieć dłuższy przebieg, a czas jego ustępowania bywa różny w zależności od skuteczności terapii.
Jak leczy się obrzęk płuc?
Leczenie obrzęku płuc zawsze wymaga hospitalizacji. Pierwsza pomoc polega na zapewnieniu choremu dostępu do tlenu, ułożeniu w pozycji siedzącej oraz szybkim wezwaniu zespołu ratownictwa medycznego.
Podstawą leczenia jest farmakoterapia. Stosuje się leki zmniejszające ilość płynu w krążeniu, poprawiające pracę serca oraz rozszerzające naczynia. W ciężkich przypadkach konieczne bywa wspomaganie oddychania przy użyciu respiratora lub nieinwazyjnej wentylacji.
Postępowanie zależy od przyczyny obrzęku. W obrzęku kardiogennym kluczowe jest leczenie niewydolności serca, natomiast w obrzęku niekardiogennym usuwa się czynnik sprawczy, na przykład leczy zatrucie lub uraz neurologiczny. Leczenie szpitalne często trwa kilka dni i wymaga stałego monitorowania stanu pacjenta.
Jakie są rokowania? Czy obrzęk płuc może powodować śmierć?
Rokowania w obrzęku płuc zależą przede wszystkim od przyczyny, wieku pacjenta oraz szybkości rozpoczęcia leczenia. Jest to stan bezpośrednio zagrażający życiu i w ciężkich przypadkach może prowadzić do śmierci, zwłaszcza jeśli pomoc medyczna zostanie udzielona z opóźnieniem.
U pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca rokowania są gorsze, ponieważ obrzęk może nawracać. W obrzękach niekardiogennych, takich jak neurogenny czy toksyczny, ryzyko zgonu zależy od rozległości uszkodzeń i chorób towarzyszących.
Szybkie rozpoznanie objawów, natychmiastowa pierwsza pomoc i wdrożenie leczenia znacząco poprawiają rokowania i zmniejszają ryzyko powikłań.
