Rodzaje anestetyków stosowanych w medycynie
Anestetyki możemy podzielić na: anestetyki wziewne i podtlenek azotu, anestetyki dożylne i leki do znieczulenia ogólnego oraz anestetyki miejscowe i znieczulenia regionalne.
Anestetyki wziewne i podtlenek azotu
Anestetyki wziewne to substancje, które pacjent wdycha przez maskę twarzową lub rurkę intubacyjną. Najczęściej stosowane preparaty to: sewofluran, izofluran i desfluran – używane głównie podczas dłuższych operacji, gdzie przydatne jest bieżące dostosowanie głębokości znieczulenia przez zmianę stężenia wdychanego gazu. Ich siłę wyraża minimalne stężenie pęcherzykowe. W porównaniu z lekami dożylnymi mają wolniejszy początek działania, dlatego służą przede wszystkim do podtrzymywania snu chirurgicznego. Podtlenek azotu stosuje się wziewnie jako uzupełnienie innych gazów, podczas porodu, drobnych zabiegów diagnostycznych i w stomatologii.
Warto wiedzieć, że starsze anestetyki wziewne tj. halotan i enfluran, zostały wycofane z użytku ze względu na liczne działania niepożądane i niekorzystny profil bezpieczeństwa.
Anestetyki dożylne i leki towarzyszące znieczuleniu ogólnemu
W przypadku znieczulenia ogólnego podaje się kilka leków, najczęściej stosowanych dożylnie. Leki wprowadzające (np. propofol) wywołują utratę świadomości. Następnie leki sedujące podtrzymują uśpienie, zmniejszają lęk i powodują niepamięć wsteczną. Opioidy zapewniają zniesienie bólu, a środki zwiotczające mięśnie szkieletowe powodują zwiotczenie i zniesienie odruchów mięśniowych niezbędnych do intubacji pacjenta.
Innym lekiem jest ketamina, która wywołuje anestezję dysocjacyjną, stosowaną w medycynie ratunkowej, przy opatrywaniu oparzeń.
Anestetyki miejscowe i znieczulenia regionalne
Anestetyki miejscowe (inaczej anestetyki lokalne) blokują przewodzenie w nerwach, dzięki czemu pacjent nie czuje bólu, ale pozostaje przytomny. Służą do znieczulania wybranych obszarów ciała, dlatego rzadziej wywołują skutki ogólnoustrojowe niż znieczulenie ogólne. Jest to ich duża zaleta, szczególnie u osób starszych lub z chorobami towarzyszącymi. Wśród znieczuleń regionalnych wymienia się:
znieczulenie zewnątrzoponowe – blokuje nerwy zaopatrujące np. dolną połowę ciała. Stosowane w porodzie, operacjach nóg i bioder oraz w przedłużeniu leczenia przeciwbólowego.
znieczulenie podpajęczynówkowe – lek trafia w okolice płynu mózgowo-rdzeniowego, działa szybciej i głębiej niż znieczulenie zewnątrzoponowe.
blokady nerwów obwodowych – wstrzyknięcie leku w okolicach splotów nerwowych, np. przed operacją ręki lub ramienia.
znieczulenie nasiękowe – znieczulanie wybranych obszarów, np. skóry przed małym zabiegiem.
Przeczytaj również:
Znieczulenie komputerowe – co to jest i na czym polega? Wskazania, przeciwwskazania, przebieg, cena
Jak przebiega podanie anestetyku?
Znieczulenie ogólne rozpoczyna się od premedykacji, podczas której stosuje się leki sedujące zmniejszające lęk i powodujące niepamięć wsteczną. Następnie dożylnie podawany jest lek, po którym pacjent zasypia w kilkadziesiąt sekund. Przez cały okres znieczulenia jest ono podtrzymywane na właściwej głębokości. Na koniec zachodzi etap wybudzenia, którego pacjent doświadcza stopniowo. Podczas stosowania anestetyków, pacjent jest pod stałą kontrolą anestezjologa, aby monitorować potencjalnie poważne skutki uboczne.
Jakie badania wykonuje się przed podaniem anestetyku?
Każde znieczulenie wymaga kwalifikacji i nadzoru specjalisty – głównie personelu anestezjologicznego. Przed znieczuleniem anestezjolog przeprowadza wywiad, podczas którego pyta o choroby, przyjmowane leki (w tym preparaty magnezu i suplementy) i alergie. Następnie ocenia drożność dróg oddechowych i zleca podstawowe badania krwi.
Ile trwa działanie anestetyków?
Anestetyki wziewne działają tak długo, jak są podawane. Wybudzenie następuje kilka minut po ich odstawieniu. Działanie anestetyków miejscowych utrzymuje się od kilkudziesięciu minut do kilkunastu godzin.
Jakie działania niepożądane mogą wystąpić po lekach stosowanych w znieczuleniu?
Najczęstsze działania niepożądane po znieczuleniu ogólnym to: nudności, wymioty, drżenie i przejściowa senność. Po znieczuleniu miejscowym możliwe są przejściowe zaburzenia czucia w znieczulanych obszarach ciała. W rzadkich przypadkach może dojść do poważnej reakcji alergicznej, w tym wstrząsu anafilaktycznego. Nowoczesne anestetyki wyróżniają się lepszym profilem bezpieczeństwa oraz szybszą farmakokinetyką, co umożliwia redukcję ryzyka powikłań.
Przeczytaj również:
Ból głowy po znieczuleniu w kręgosłup – jakie są przyczyny i jak leczyć?
Kiedy anestetyki mogą być przeciwwskazane?
Istnieją przeciwwskazania do stosowania anestetyków, ale prawie zawsze można dobrać bezpieczną metodę odpowiednią dla pacjenta. Do szczególnych sytuacji należą: alergia na dany środek, hipertermia złośliwa, zaburzenia krzepnięcia lub infekcja skóry w miejscu wkłucia. Podtlenek azotu jest przeciwwskazany np. przy odmie opłucnowej.
Najczęstsze pytania pacjentów
Jak anestetyki wpływają na osoby starsze?
Osoby starsze mogą wymagać użycia mniejszych dawek leków. Po operacji mogą wystąpić przejściowe zaburzenia pamięci i orientacji. U pacjentów z ciężkimi chorobami serca zastosowanie znajduje etomidat, który ma minimalny wpływ na układ krążenia.
Czy anestetyki są bezpieczne dla dzieci?
Tak, przy prawidłowym zastosowaniu anestetyki są bezpieczne dla dzieci.
Znieczulenie u kobiet w ciąży – co warto wiedzieć?
Do cięcia cesarskiego preferowane jest znieczulenie podpajęczynówkowe, które jest bezpieczne dla matki i dziecka. U kobiet ciężarnych unika się stosowania znieczulenia ogólnego, ale jeśli jest ono konieczne, stosuje się specjalny protokół znieczuleniowy.
Czy podczas znieczulenia ogólnego można się wybudzić?
Świadomość śródoperacyjna zdarza się rzadko. Leki sedujące pomagają minimalizować to ryzyko, powodują niepamięć wsteczną i głębokie uśpienie, a nowoczesny sprzęt monitorujący pacjenta ma za zadanie nie dopuścić do takiej sytuacji. Znieczulenie złożone łączy anestetyki dożylne, wziewne oraz leki zwiotczające mięśnie, co zwiększa bezpieczeństwo pacjenta.
Czy po anestetykach można prowadzić samochód?
W przypadku znieczulenia ogólnego nie powinno się prowadzić pojazdów w ciągu 24 godzin od wybudzenia. Po znieczuleniu miejscowym można prowadzić samochód po ustąpieniu blokady wybranej części ciała.
Jak długo organizm regeneruje się po znieczuleniu?
Większość pacjentów wraca do pełnej sprawności w ciągu doby.
Czy anestetyki wpływają na pamięć i koncentrację?
Anestetyki mogą powodować przejściowe kłopoty z pamięcią i koncentracją, jednak u zdrowych dorosłych znieczulenie nie pozostawia trwałych śladów w pamięci.
Jak ograniczyć ryzyko powikłań po znieczuleniu?
Powiedz anestezjologowi o wszystkich przyjmowanych lekach, suplementach, alergiach, chorobach przewlekłych i przebytych zabiegach. Przestrzegaj zaleceń głodzenia, nie pal i nie spożywaj alkoholu. Wyrównaj choroby przewlekłe.
Kiedy po znieczuleniu należy skontaktować się z lekarzem?
Konsultacji z lekarzem wymagają: silne wymioty i ból głowy, utrzymujące się drętwienie kończyn, gorączka lub trudności z oddychaniem.
Czy anestetyki są bezpieczne?
Tak, ryzyko poważnych powikłań jest bardzo niskie i zależy głównie od stanu zdrowia pacjenta. Anestetyki miejscowe stosowane doraźnie (np. u dentysty) wiążą się z jeszcze niższym ryzykiem.
