Czym jest zapalenie najądrza?
Zapalenie najądrza (epididymitis) to stan zapalny najądrza, czyli parzystego narządu w mosznie przylegającego do tylnej powierzchni jądra, który odpowiada za magazynowanie, dojrzewanie i transport plemników. Choroba najczęściej jest wywoływana przez bakterie – u młodych mężczyzn głównie drobnoustroje przenoszone drogą płciową (Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae), natomiast u starszych – bakterie przewodu pokarmowego, np. Escherichia coli. Typowe objawy to bół i obrzęk moszny, czasami gorączka i wydzielina z cewki moczowej. Nieleczone zapalenie najądrza może prowadzić do przewlekłych zmian, ropni lub problemów z płodnością.
Duże znaczenie dla jego rozwoju ma zbagatelizowanie przez chorego dyskomfortu przy oddawaniu moczu polegającego na bólu lub pieczeniu cewki moczowej. Samo zapalenie najądrza jest chorobą, której leczenie wdrożone w odpowiednim momencie daje dobre efekty. Niestety zignorowanie zaleceń lekarskich podczas leczenia może mieć bardzo negatywne skutki. Nieleczone skutkuje powikłaniami.
Zapalenie najądrzy najczęściej występuje u chłopców i mężczyzn w wieku od 15–30 lat oraz po 60. roku życia.
Zapalenie najądrzy – przyczyny
Zapalenie najądrzy na ogół przebiega jednostronnie i jest jedną z najczęstszych przyczyn zespołu objawów nazywanego skrótowo ostrą moszną. Głównym powodem występowania choroby jest wsteczny przepływ moczu, spowodowany zablokowaniem prawidłowej drogi odpływu. Mocz w niewielkiej ilości przez sterczowy odcinek cewki moczowej dostaje się do nasieniowodu i stamtąd dalej do najądrza i jądra.
Najczęściej zapalenie najądrza jest powikłaniem zakażenia układu moczowego. W zależności od wieku, bezpośrednią przyczyną są odmienne patogeny. Najczęściej są to bakterie. U mężczyzn czynnych seksualnie na ogół za chorobę odpowiada Chlamydia trachomatis lub Neisserria gonorrhoeae, czyli dwoinka rzeżączki. Oba czynniki zakaźne przenoszone są drogą płciową.
U mężczyzn w starczym wieku częściej przyczyną zapalenia najądrza są bakterie pałeczki okrężnicy, czyli Escherichia coli. Do czynników zwiększających ryzyko zapalenia najądrza należą między innymi:
- diagnostyczne i lecznicze zabiegi przezcewkowe,
- leczenie immunosupresyjne,
- niewyrównana cukrzyca,
- obecność cewnika w drogach moczowych.
Inną przyczyną może być również powikłanie po wirusowym zakażeniu przyusznic (świnka) oraz gruźlicy płuc czy nerek.
Zapalenie najądrzy – objawy
Głównymi objawami zapalenia najądrza jest występujący po jednej stronie ból okolicy moszny z towarzyszącym obrzękiem. Inne możliwe objawy to:
- ból cewki moczowej,
- częste oddawanie moczu,
- gorączka,
- promieniowanie bólu do pachwiny i podbrzusza.
Dodatkowo skóra moszny może być zaczerwieniona, a jądro powiększone i uniesione. Czasami obserwowana jest również wydzielina z cewki moczowej.
Zapalenie najądrza – badania, diagnostyka
W rozpoznawaniu zapalenia najądrza bardzo ważne jest wykluczenie skrętu jądra, którego obraz kliniczny może być bardzo podobny, a skutki bardzo poważne. Pierwszy krok to badanie lekarskie. Zebrany wywiad, oglądanie i badanie dotykiem umożliwiają odpowiednie pokierowanie procesem diagnostyczno-terapeutycznym. W następnej kolejności wykonuje się badanie ogólne moczu. Jeżeli w moczu będą obecne w zwiększonej ilości leukocyty, czyli białe krwinki, bakterie oraz nabłonki płaskie, może to razem z występowaniem objawów klinicznych przemawiać za aktywnym stanem zapalnym spowodowanym bakteriami.
Podstawowym elementem poszerzonej diagnostyki zapalenia najądrza jest badanie mikrobiologiczne moczu, czyli tzw. posiew. Wykonanie tego badania pozwala na dokładne zidentyfikowanie chorobotwórczego drobnoustroju (chociaż są organizmy, których obecności tą metodą nie można wykryć) oraz określenie, jakie leki są w stanie go zwalczyć.
Mocz na posiew należy oddać do jałowego pojemnika (do nabycia w każdej aptece). Pobrana powinna zostać próbka z tzw. środkowego strumienia. Oznacza to, że mocz należy pobrać do pojemnika w trakcie mikcji, a nie na samym jej początku. Mocz należy oddać rano, bezpośrednio po wstaniu z łóżka. Jeżeli mimo wykonanych badań, nadal postawienie diagnozy nie będzie do końca możliwe, pomóc może ultrasonografia jąder .
Warto podkreślić, że w diagnostyce zapalenia najądrza coraz większe znaczenie mają badania molekularne (PCR), szczególnie w kierunku Chlamydia trachomatis oraz Mycoplasma genitalium. Tradycyjny posiew moczu lub nasienia nie wykrywa tych patogenów, dlatego przy podejrzeniu zakażenia przenoszonego drogą płciową zaleca się wykonanie testów PCR z pierwszego strumienia moczu lub wymazu z cewki moczowej.
Zapalenie najądrza – leczenie
Leczenie zapalenia najądrza wymaga odpoczynku chorego, dlatego najlepiej zrezygnować z aktywności fizycznej. Ból łagodzą środki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz chłodne okłady.
Leczenie farmakologiczne polega doborze odpowiedniego leku do przyczyny stanu zapalnego. W przypadku infekcji bakteryjnej lekarz dobiera właściwy antybiotyk na podstawie posiewu moczu. Podobnie jest gdy zapalenie wywołane jest chorobą przenoszoną drogą płciową – przepisywany jest odpowiedni antybiotyk, natomiast przy infekcji wirusowej nie stosuje się antybiotykoterapii. W przypadku młodych pacjentów antybiotykiem pierwszego wyboru dla Chlamydii jest doksycyklina, dla rzeżączki – ceftriakson.
W przypadku przebiegu choroby powikłanej ropniem konieczne może być wdrożenie leczenia operacyjnego. Odpowiednie leczenie daje szanse na całkowite wyleczenie. Należy jednak pamiętać, że w przypadku chorób przenoszonych drogą płciową powinny być leczeni także partnerzy seksualni.
Powikłania nieleczonego zapalenia najądrza
W przypadku powtarzających się stanów zapalnych najądrza może rozwinąć się przewlekłe zapalenie najądrza, które może objawiać się stwardnieniem narządu oraz jego utrzymującą się bolesnością. Poza tym proces chorobowy może rozszerzyć się na jądro, powodując zapalenie jądra . Innym powikłaniem może być utworzenie się ropnia najądrza lub jądra.
Wirusowe zapalenie najądrza może prowadzić do upośledzenia płodności lub całkowitej bezpłodności, dlatego konieczne jest odpowiednie leczenie. Domowe sposoby są nieskuteczne i zwiększają ryzyko powikłań. Leczenie objawowe (okłady, przeciwbólowe) jest wspomagające, a nie zastępcze wobec antybiotykoterapii.
