Czym jest deprywacja emocjonalna?
Deprywacja emocjonalna to jeden z opisanych przez Jeffreya A. Younga (twórcy nurtu o nazwie terapia schematów) wczesnych schematów nieadaptacyjnych. Schemat deprywacji emocjonalnej, podobnie jak inne schematy, związany jest z brakiem zaspokojenia istotnych potrzeb w przeszłości – konkretnie we wczesnym dzieciństwie.
Deprywacja emocjonalna to schemat, w którym z powodu braku ciepła, miłości i pozytywnych emocji rodziców podczas wczesnego okresu życia dziecka, jednostka doświadcza stałego uczucia braku miłości i trudności w okresie dorastania i w dorosłym życiu oraz poczucia, że czegoś stale brakuje pod kątem emocjonalnych potrzeb.
Jednocześnie jednostka przez całe życie jest pewna, że jej potrzeby już nie zostaną zaspokojone i nie ma sensu dzielić się swoimi przeżyciami.
Przeczytaj również:
Rola ojca w naszym życiu – czy wpływa na to, jak tworzymy związki?
Przyczyny deprywacji emocjonalnej
Deprywacji emocjonalnych potrzeb doświadczają osoby, które na wczesnym etapie życia dotknęło zaniedbanie uczucia ze strony rodziców. W domach, w których brakuje ciepła, miłości, bliskości i panuje nadmierny chłód emocjonalny, schemat deprywacji emocjonalnej u dziecka pojawia się wyjątkowo często. To zazwyczaj domy, w których nadmierną wagę przykłada się do nauki czy ogólnych zasad wychowania, jednak spędzanie czasu z dzieckiem nie jest częste. To typowe zachowania rodziców, które przynoszą negatywne konsekwencje. Prawdziwe potrzeby dziecka nie są zaspokajane, a pozbawienie empatii ze strony bliskich nie pomaga mu w odpowiednim rozwoju.
Deprywacja emocjonalna często dotyczy również dzieci, których rodzic umiera lub porzuca rodzinę. Drugi rodzic koncentruje się wówczas na zapewnieniu potomstwu bezpieczeństwa materialnego, podczas gdy dzieci zostają same ze swoimi przeżyciami. Nadmierna kompensacja braku miłości i rodzica zabawkami, wyszukiwanie drogich zajęć pozalekcyjnych, etc., nie zastąpi jednak dziecku bliskości i pozytywnych emocji oraz nie zaspokoi emocjonalnych potrzeb.
Objawy deprywacji emocjonalnej – jak ją rozpoznać u siebie i innych?
Schemat deprywacji emocjonalnej to stałe poczucie, że nikt nie jest w stanie zaoferować nam bliskości i ciepła. Bezpieczne przywiązanie właściwie nie istnieje – osoba dotknięta deprywacją emocjonalną uważa, że i tak utraci daną relację. Gdy emocje dziecka nie zostają zaspokojone, umiejętność stworzenia zdrowego i satysfakcjonującego związku staje się bardzo trudna.
Ukrywanie swoich potrzeb, by unikać bliskości, która staje się zagrażająca, to typowe zachowanie jednostki doświadczającej deprywacji.
Osobie ulegającej deprywacji w życiu dorosłym ciężko jest mówić o swoich potrzebach. Ciężko jej również uwierzyć, że ktoś może dać bezinteresowne wsparcie emocjonalne. Schemat deprywacji to pozbawienie ochrony przed brakiem zaufania do innych ludzi, wiary w to, że potrzeby emocjonalne mogą zostać zaspokojone. Jednostka cierpiąca przez deprywację emocjonalną widzi trudności w proszeniu bliskich o pomoc, niewiele mówi na własny temat i często wybiera samotność zamiast bliskości, bo nauczona przeżyciami, których doświadczyła w dzieciństwie, uważa, że zaspokajanie potrzeb bliskości i czułości nie ma sensu.
Przeczytaj również:
Style przywiązania – jak relacje z rodzicami kształtują inne związki?
Deprywacja emocjonalna u dzieci – objawy, które powinny zaniepokoić
Im szybciej rozpozna się schemat deprywacji emocjonalnej i zadziała terapeutycznie, tym łatwiej będzie uniknąć jego konsekwencji i nauczyć człowieka zdrowych relacji. Stąd warto szczególną uwagę zwrócić na potrzeby emocjonalne dziecka i oferować mu pełne wsparcie emocjonalne. Szczególną troską powinny być objęte dzieci, którym brakuje jednego rodzica. Trzeba próbować z dzieckiem różnych możliwych opcji, aby minimalizować skutki takiej rozłąki i pozwolić, aby naturalnie wytworzyło się bezpieczne przywiązanie.
Wyjątkową uwagę powinno zwrócić dziecko, które ma problem z mówieniem o własnych potrzebach (na przykład przy wyborze szkoły), wydaje się przedwcześnie dorosłe; nie jest w stanie odpowiedzieć, gdy pytane jest o emocje i uczucia, nie potrafi odwzajemnić czułości.
Może to być kształtujący się schemat deprywacji emocjonalnej, który wymaga pracy całej rodziny, aby stworzyć więź opartą na bliskości. Jeśli schemat staje się wyraźny, warto zasięgnąć również pomocy psychologa dziecięcego.
Deprywacja emocjonalna w związkach – jak wpływa na relacje partnerskie?
Schemat deprywacji emocjonalnej oddziałuje na nas całe życie. Przejawia się on między innymi w trudności, jakie sprawiają nam późniejsze relacje partnerskie. Ponieważ osoby takie mają problem, by mówić o własnych potrzebach i dzielić się własnymi przeżyciami, bliskie relacje stają się wyjątkowo trudne. Zamiast budować relacje w zdrowy sposób, opierać je na czułości i cieple, jednostki doświadczające deprywacji emocjonalnej mają tendencje, by unikać rozmów o uczuciach.
Często mają przekonanie, że nie doświadczą w życiu dorosłym uwagi i miłości, decydują się więc na samotność. W związkach potrafią dawać wiele, lecz z powodu swoich doświadczeń, nie potrafią brać – a to również bardzo ważne sprawy w relacji. Z powodu swoich doświadczeń ich potrzeby często są bagatelizowane i ignorowane, wsparcie emocjonalne, które otrzymują, jest niewystarczające, a to wszystko tylko wzmaga ich przekonanie, że relacje nie są dla nich i wybierają samotność.
Przeczytaj również:
Parentyfikacja – czym jest, jakie są jej objawy, skąd się bierze, jak ją leczyć?
Skutki deprywacji emocjonalnej
Bliskie relacje to ta sfera człowieka, która najbardziej cierpi w wyniku schematu deprywacji emocjonalnej. Poprzez doświadczenie braku empatii i miłości, czujemy bezustanną pustkę, nie mamy komu powiedzieć o swoich potrzebach. Mimo zapełniania ogromnej luki dobrami materialnymi czy kolejnymi hobby ciągle odczuwamy silny brak i głód uczuć. Wzrasta również ryzyko wykorzystania, gdy zaufamy nie tej osobie, co trzeba. Osoby cierpiące z powodu deprywacji emocjonalnej nieraz doświadczają także depresji i poczucia braku sensu w życiu, gdyż ich podstawowe potrzeby miłości i bezpieczeństwa nie są w pełni zaspokojone.
Test na deprywację emocjonalną – czy możesz sprawdzić to samodzielnie?
W przypadku deprywacji emocjonalnej człowiek ulega sile swoich negatywnych doświadczeń i ciężko mu zrozumieć schemat, jaki na niego oddziałuje. W takich sytuacjach niezbędne jest spojrzenie z zewnątrz, aby dotrzeć do zrozumienia, jak ważne są to sprawy. Psychoterapeuta jest niezwykle pomocną osobą, często pierwszą, której mówi się o swoich potrzebach. Posiada on również zestaw narzędzi – głównie testów – które pomogą sprawdzić schemat deprywacji emocjonalnej u pacjenta. Jednak co ważne, te specyficzne narzędzia nie mogą być stosowane samodzielnie: interpretacja wyników wymaga zarówno dużej wiedzy, jak i doświadczenia klinicysty, by móc postawić właściwe wnioski i odpowiednio dobrać terapię.
Jak leczyć deprywację emocjonalną?
Schemat deprywacji emocjonalnej może być z powodzeniem poddany terapii. Najczęściej wybieraną metodą psychoterapii jest terapia schematów, wywodząca się z psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Psychoterapeuta krok po kroku prowadzi do zrozumienia przez pacjenta własnych deficytów w zakresie uczuć oraz poprzez korektywne doświadczenia uczy go, jak budować zdrowe relacje i dzielić się własnymi uczuciami. Psychoterapia schematów trwa zazwyczaj około trzech lat, lecz jej efekty są bardzo pozytywne. Jej wpływ pacjenci widzą w obecnych relacjach i tym, jak udaje im się czerpać z nich satysfakcję i doświadczać w nich uczucia stabilności i bezpieczeństwa
