Czym jest chitozan?
Chitozan to łańcuchowy poliaminosacharyd, który powstaje poprzez częściową deacetylację chityny. Otrzymywany jest głównie z zewnętrznego szkieletu skorupiaków, głównie: krewetek, homarów i krabów. W wersji roślinnej chitozan pozyskuje się z chityny, która jest elementem ścian komórkowych grzybów Aspergillus niger.
Od strony chemicznej chitozan to liniowy polimer zbudowany z jednostek glukozaminy i N-acetyloglukozaminy. Obecność wolnych grup aminowych wyróżnia go spośród innych polisacharydów i odpowiada za jego wyjątkowe właściwości – zdolność wiązania tłuszczów, tworzenia żeli oraz oddziaływania z ujemnie naładowanymi cząsteczkami.
Chitozan nie jest substancją jednolitą – może różnić się stopniem deacetylacji oraz masą cząsteczkową, co wpływa na jego rozpuszczalność, lepkość i właściwości w konkretnym zastosowaniu.
Chitozan jest:
- nietoksyczny,
- biodegradowalny i biokompatybilny,
- immunomodulacyjny – może wpływać na aktywność komórek układu odpornościowego.
Ponadto charakteryzuje się niskim potencjałem alergenności. Te zalety sprawiają, że jest wykorzystywany na szeroką skalę w wielu sektorach gospodarki.
Właściwości chitozanu
Chitozan ma wiele cenionych właściwości. Wykazuje działanie:
przeciwkrwotoczne;
przeciwdrobnoustrojowe;
wspomagające gojenie się ran;
pobudzające na fibroblasty, które są odpowiedzialne za produkcję kolagenu i elastyny;
ograniczające wchłanianie tłuszczów;
zmniejszające insulinooporność tkanek;
profilaktyczne w stosunku do chorób cywilizacyjnych,
chelatujące – zdolność wiązania metali ciężkich i innych substancji toksycznych, co jest przydatne m.in. w oczyszczaniu wody.
Na co pomaga chitosan? Wskazania do stosowania chitozanu
Chitozan jest pomocny m.in. w: walce z otyłością i nadwagą czy w profilaktyce chorób cywilizacyjnych.
Jego działanie widoczne jest w aż w 3 etapach procesu gojenia się ran. Chitozan hamuje krwotok, pomaga w usuwaniu bakterii z ran oraz przyspiesza wzrost tkanki ziarninowej, dzięki czemu skraca fazę zapalną. Ponadto może zwiększać wytrzymałość ran na rozciąganie. W kontekście przyswajania tłuszczów z pożywienia, chitozan obniża poziom cholesterolu oraz stężenie lipidów we krwi.
Wśród wskazań do stosowania chitozanu wymienia się, m.in.:
nadwagę i otyłość;
zbyt dużą ilość cholesterolu we krwi;
nadmierne łaknienie;
profilaktykę chorób, takich jak: cukrzyca, nadciśnienie i otyłość (chitozan obniża ciśnienie tętnicze krwi);
rany różnego pochodzenia, w tym owrzodzenia.
Przeczytaj również
Wegovy w tabletkach – w USA już jest, Europa czeka
Czy chitozan wspomaga odchudzanie?
Tak, chitozan znany jest ze swoich właściwości ograniczających wchłanianie tłuszczu i jego przyswajanie z pożywienia (podobnie rzecz się ma z cholesterolem). Oznacza to, że ma zdolność wiązania dużej ilości lipidów. Chitozan nie jest trawiony przez ludzki organizm. Zostaje wydalony z organizmu razem z tłuszczami. Spożywany doustnie pod wpływem wody pęcznieje w przewodzie pokarmowym,dzięki czemu hamuje głód oraz łaknienie. To wszystko sprawia, że pomaga w redukcji masy ciała.
Ponadto badania wskazują, że chitozan może zwiększać wydalanie tłuszczu wraz z kałem z przewodu pokarmowego. W badaniach na zwierzętach zaobserwowano również jego zdolność do obniżenia poziomu glukozy w osoczu – odkrycie szczególnie istotne dla osób zmagających się z cukrzycą. Trwają badania nad skutecznością chitozanu w zapobieganiu i leczeniu zespołu metabolicznego u ludzi.
Wskazówki dotyczące stosowania produktu mogą się różnić – w zależności od suplementu diety zawierającego chitozan. Przykładowo, suplement w formie tabletek Calominal zaleca się przyjmować 2 razy dziennie. Jeśli celem jest redukcja wagi ciała, każdorazowo należy przyjmować po 2 tabletki. Natomiast w celu utrzymania wagi ciała, wystarczy każdorazowa suplementacja 1 tabletki.
Chitozan – przeciwwskazania
Spożywania produktu nie zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Poza tym nie wolno stosować go, m.in.:
w przypadku uczulenia na którykolwiek ze składników preparatu;
u dzieci poniżej 3. r.ż.;
u osób z zaburzeniami trawienia, chyba że lekarz wyrazi zgodę;
jednocześnie z lekami lipofilowymi czy hipolipemizującymi – każde połączenie suplementów z lekami musi być skonsultowane z lekarzem.
Formy i zastosowanie chitozanu
Ze względu na liczne korzystne właściwości, chitozan znalazł zastosowanie w wielu sektorach gospodarki. Chitozan występuje w następujących formach: żeli i hydrożeli, tabletek, proszku, włókniny, gąbek. W wyniku postępu technologicznego chitozan można dziś modyfikować, tworząc z niego również membrany, powłoki i mikrokapsułki, co otwiera zupełnie nowe możliwości jego wykorzystania.
Opatrunki hydrożelowe na bazie chitozanu znakomicie sprawdzają się przy gojeniu różnego typu ran. Nie dość, że działają przeciwbakteryjnie, mają duże zdolności absorpcyjne, to jeszcze zapewniają: wilgotne środowisko, przepuszczalność tlenu oraz szybsze gojenie się ran.
Przeczytaj również:
Ozempic – zamienniki leku
Chitozan w medycynie
Chitozan znalazł zastosowanie w sektorze medycznym, gdzie używa się go do: leczenia ran, odleżyn i owrzodzeń, a także do hamowania krwawień. Zdolność do pobudzania różnych komórek organizmu sprawia, że wspomaga on gojenie ran czy zwalczanie patogenów.
Szczególnie cenna w kontekście ratownictwa medycznego jest jego właściwość hemostazy – chitozan ułatwia tamowanie krwawienia, umożliwiając szybkie tworzenie agregatów komórkowych w miejscu przerwania ciągłości tkanek. Dlatego jest stosowany w specjalistycznych opatrunkach wojskowych i ratowniczych.
Nowoczesne badania nad chitozanem koncentrują się również na jego roli jako nośnika leków. Nanocząstki chitozanu są biokompatybilne, nietoksyczne i stabilne – umożliwiają kontrolowane uwalnianie substancji czynnych, co pozwala na rzadsze przyjmowanie leków i zwiększenie ich skuteczności. Nanocząstki chitozanu z lekiem można podawać wieloma drogami: doustnie, donosowo, w postaci kropli do oczu, przez błonę śluzową, a nawet jako szczepionki.
Innym obszarem intensywnych badań jest inżynieria tkankowa. Chitozan traktowany jest jako obiecujący materiał do tworzenia rusztowań komórkowych, na których mogą rozwijać się komórki skóry, chrząstki, a nawet tkanki nerwowej. Jego biodegradowalność sprawia, że struktura stopniowo ulega rozpadowi, ustępując miejsca naturalnie regenerującym się tkankom.
Chitozan korzystnie wpływa także na ograniczenie wchłanialności tłuszczów z pożywienia, co jest przydatne u pacjentów zmagających się z nadwagą czy otyłością. Nie można też zapominać, że otyłość sprzyja rozwojowi różnorakich chorób, a więc chitozan może być stosowany w ich profilaktyce.
Chitozan w kosmetologii
Chitozan wykorzystuje się jako substancję zwiększającą lepkość produktów kosmetycznych oraz zagęstnik. Ze względu na duże powinowactwo do keratyny, jest on także stosowany w preparatach do pielęgnacji oraz stylizacji włosów. W produktach kosmetycznych do pielęgnacji ciała chitozan tworzy powłokę, która zatrzymuje wodę w naskórku. Ze względu na działanie antybakteryjne jest także wykorzystywany w antyperspirantach i dezodorantach.
Polscy naukowcy z Politechniki Gdańskiej opracowali hydrożel na bazie chitozanu, który otworzył przed tym składnikiem nowy rozdział zastosowań kosmetycznych. Chitozan wykazuje właściwości przeciwzmarszczkowe – hamuje aktywność enzymów degradujących kolagen, a ponadto działa przeciwutleniająco (neutralizuje reaktywne formy tlenu i unieczynnia jony metali ciężkich, chroniąc skórę przed wolnymi rodnikami). Co więcej, chitooligosacharydy powstałe w wyniku rozpadu chitozanu pochłaniają promieniowanie UVA, które jest bezpośrednio odpowiedzialne za powstawanie zmarszczek.
Chitozan w rolnictwie
Chitozan to bezpieczny dla środowiska biopolimer, który korzystnie wpływa na wzrost oraz plony. W rolnictwie wykorzystuje się zarówno chitozan, jak i jego pochodne w formie biostymulatorów. Są to naturalne środki chroniące rośliny przed patogenami. Poza tym chitozan wykorzystuje się jako stymulator wzrostu roślin.
W ostatnich latach rośnie zainteresowanie chitozanem w kontekście ochrony środowiska – ze względu na właściwości chelatujące jest skutecznie stosowany do oczyszczania wody z metali ciężkich i innych zanieczyszczeń.
Przeczytaj również
Amykretyna (nowy lek na otyłość) – kiedy będzie dostępna?
Czy chitozan jest bezpieczny? Skutki uboczne stosowania chitozanu
Chitozan uważa się za bezpieczną substancję. Oczywiście pod warunkiem stosowania go zgodnie z zaleceniami i wskazaniami. Warto pamiętać, że żaden suplement nie może być zamiennikiem zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Produkt należy przechowywać w temperaturze pokojowej, w sposób niedostępny dla małych dzieci. Trzeba też chronić go od wilgoci oraz światła.
Jednakże każdy preparat – w tym także chitozan – może wywołać skutki uboczne. Należą do nich:
- bóle brzucha, gazy oraz zaparcia;
- reakcje alergiczne;
- biegunki;
- nudności;
- wymioty;
- wysypka skórna;
- niedobory witamin i składników odżywczych, rozpuszczalnych w tłuszczach;
- świąd;
- zawroty i bóle głowy.
Czy chitozan jest na receptę?
Chitozan to produkt, który występuje w różnych formach. Żeby go kupić, nie trzeba mieć recepty. Zawsze jednak należy zapoznać się z ulotką przed jego zastosowaniem. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości – dotyczących jego zastosowania – warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
