Czym jest lordoza i kiedy występuje?
Lordoza to naturalne, fizjologiczne łukowate wygięcie kręgosłupa w łuku skierowanym ku przodowi ciała – występuje w odcinkach szyjnym i lędźwiowym kręgosłupa. U człowieka kręgosłup nie jest całkowicie prosty, lecz posiada trzy główne krzywizny: dwie lordotyczne (szyjna i lędźwiowa) oraz jedną kifotyczną (piersiową).
Lordoza pełni istotne funkcje biomechaniczne: pomaga w amortyzacji wstrząsów, utrzymaniu prawidłowej postawy, redukcji nacisków osiowych i umożliwia bardziej efektywne przemieszczanie się.
Wygięcie lordotyczne kręgosłupa to stan normalny – patologią staje się tylko wtedy, gdy mamy do czynienia ze zbyt dużym (hiperlordoza) lub zbyt małym (hipolordoza / zniesienie lordozy) skrzywieniem. Lordoza jako fizjologiczne wygięcie pojawia się już podczas rozwoju postnatalnego, gdy dziecko zaczyna unosić głowę, siedzieć i wreszcie chodzić, co wpływa na górny i dolny odcinek kręgosłupa w odpowiedzi na siły grawitacyjne i napięcia mięśniowe.
U osób z nadmierną lordozą w odcinku lędźwiowym widzimy nadmierne wygięcie kręgosłupa ku przodowi, tworzy on tuż nad pośladkami charakterystyczną literę C. Patrząc z boku, brzuch oraz pośladki są bardziej wystające, niż w wypadku prawidłowej lordozy lędźwiowej. Patologiczna lordoza prowadzi do wywierania nadmiernego ucisku na kręgosłup, co objawia się bólem.
Lordoza lędźwiowa – jak sprawdzić, czy się ją ma?
Aby sprawdzić, czy mamy do czynienia z lordozą patologiczną, należy położyć się na plecach, na twardej powierzchni oraz wsunąć dłoń pod dolny odcinek kręgosłupa, nad pośladki. Prawidłowo wolna przestrzeń w tej okolicy jest niewielka, z kolei u osób z lordozą patologiczną – powiększa się znacząco. Jeżeli krzywa lordozy koryguje się po pochyleniu do przodu (wykonaniu skłonu do przodu, próbując dotknąć stóp palcami rąk), mówimy o lordozie elastycznej – nie wymaga ona leczenia, chyba że powoduje dodatkowe dolegliwości. Jeśli krzywa nie koryguje się, mamy do czynienia z lordozą nieelastyczną, które wymaga terapii.
Przyczyny powstawania lordozy
Kształt lordozy lędźwiowej jest w dużym stopniu determinowany przez tzw. inklinację miednicy oraz ustawienie struktur kręgosłupa względem siebie. Uszkodzenia krążków międzykręgowych, zmiany zwyrodnieniowe, asymetrie trzonów, czy stopniowe zapadanie się segmentów ruchowych mogą wpływać na zmianę krzywizny. Ponadto dysbalans siły mięśni grzbietu, mięśni prostych brzucha, mięśni biodrowo-lędźwiowych i pośladkowych może prowadzić do utrwalenia patologicznego skrzywienia. Na przykład zbyt skrócone mięśnie biodrowo-lędźwiowe i napięty prostownik grzbietu sprzyjają pogłębieniu lordozy lędźwiowej, natomiast osłabienie mięśni brzucha grozi jej spłyceniem.
Długotrwałe utrzymywanie nieprawidłowej postawy, zgięcia tułowia, niewłaściwego napięcia mięśni są czynnikami ryzyka najczęstszych wad postawy. Dodatkowo przyrost masy ciała powoduje zwiększenie obciążenia przedniej części tułowia, co może „ciągnąć” miednicę ku przodowi i sprzyjać hiperlordozie w odcinku lędźwiowym.
Wśród przyczyn strukturalnych znajdują się: urazy kręgosłupa (złamania, uszkodzenia więzadeł), deformacje wrodzone, wady rozwojowe, a także zmiany pooperacyjne (np. nadmierne odciążenie jakiegoś segmentu).
Wypadki komunikacyjne, w których dochodzi do gwałtownych szarpnięć głową (tzw. whiplash), także mogą inicjować uszkodzenia więzadeł i mięśni szyi, prowadząc do patologii lordozy szyjnej. Starzenie się i związana z tym degeneracja krążków międzykręgowych wraz ze zmniejszeniem elastyczności tkanek łącznych i utratą masy mięśniowej również sprzyjają zmianom w kącie lordozy w miarę upływu lat.
Do rodzajów lordoz kręgosłupa należą hiperlordoza i hipolordoza.
Przeczytaj również:
Zniesienie i spłycenie lordozy lędźwiowej – co to znaczy, objawy, ćwiczenia, leczenie
Hiperlordoza (lordoza pogłębiona)
Hiperlordoza oznacza zbyt duże wygięcie kręgosłupa ku przodowi, często potocznie określane jako „plecy wklęsłe” lub „plecy łukowate”. W odcinku lędźwiowym prowadzi do większego przodopochylenia miednicy, zwiększonego napięcia mięśni prostowników grzbietu i mięśni biodrowo-lędźwiowych oraz pogłębienia krzywizny. W skrajnym przypadku może powodować przeciążenie stawów międzywyrostkowych oraz bóle dolnej części pleców, promieniujące aż do kończyn dolnych.
Hipolordoza (spłycenie lordozy lędźwiowej)
Hipolordoza to stan, w którym lordoza jest mniejsza niż przyjęta norma – może prowadzić do tzw. pleców płaskich. Zniesienie lordozy to skrajna forma, w której dochodzi do całkowitego wypłaszczenia łuku lordotycznego, a kręgosłup wygina się w stronę brzuszną. W odcinku szyjnym spłycenie lub zniesienie lordozy szyjnej może wynikać z uszkodzeń mięśniowo-więzadłowych, zmiany zwyrodnieniowej lub długo utrzymywanej protrakcji głowy.
Rodzaje lordozy według mechanizmu powstawania
Posturalna – wynikająca z nieprawidłowej postawy, długotrwałego siedzenia, słabych mięśni lub sztywności powięzi.
Pourazowa – wrodzone defekty anatomiczne lub skutki urazów.
Pooperacyjna – zwiększenie krzywizny po laminektomii kręgosłupa.
Nerwowo-mięśniowa – spowodowana chorobami układu nerwowego wpływającymi na zaburzenia mięśniowe wynikające z nadmiernego napięcia lub zaniku mięśni.
Przeczytaj również:
Zniesienie lordozy szyjnej – przyczyny, objawy, leczenie, ćwiczenia
Diagnostyka lordozy
Rozpoznanie patologicznych zmian lordozy wymaga połączenia oceny klinicznej z badaniami obrazowymi i analizą biomechaniczną. Na początku diagnostyki lekarz, najczęściej specjalista ortopedii ocenia ustawienie kręgosłupa i miednicy pacjenta w pozycji stojącej i bocznej oraz podczas wykonywania skłonu w przód. Do lepszej oceny zmian należy dołączyć badania obrazowe. Złotym standardem są zdjęcia rentgenowskie, czyli prześwietlenie kręgosłupa – pozwalają zmierzyć kąt lordozy oraz ocenić zmiany strukturalne trzonów kręgowych, stawów i krążków. W razie potrzeby, w przypadku szczególnie skomplikowanych wad kręgosłupa, gdy istnieje podejrzenie patologii krążków lub struktur nerwowych, wdraża się badania takie, jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa. Do kompletu diagnostycznego dołączyć można także badania biomechaniczne oceniające układ ruchu, w tym stopień krzywizn kręgosłupa np. poprzez analizę chodu.
Jak leczy się lordozę?
Leczenie patologicznych odmian lordozy zależy od stopnia deformacji, etiologii, nasilenia objawów oraz wieku pacjenta. Najczęściej stosuje się metody zachowawcze, a interwencje chirurgiczne są rzadkie i zarezerwowane dla ciężkich przypadków.
Fizjoterapia i ćwiczenia korekcyjne stanowią fundament leczenia większości przypadków lordozy. Różne interwencje – takie jak ćwiczenia rozciągające napięte mięśnie, wzmacniające mięśnie osłabione, nauka prawidłowej postawy i kontroli miednicy – odgrywają główną rolę w tym procesie.
Redukcja masy ciała i zmiana stylu życia – nadmiar masy ciała przyczynia się do pogłębienia lordozy. Schudnięcie z towarzyszącą poprawą postawy przy siedzeniu i stosowanie przerw w długim siedzeniu są fundamentalnym elementem każdej terapii.
U dzieci i młodzieży z progresywną deformacją można zastosować gorsety korekcyjne, które wspierają prawidłowy wzrost i korygują niewielkie skoliozy czy lordozy w okresie wzrostu.
Leczenie operacyjne rozważane jest w przypadku znacznej deformacji, postępującej pomimo leczenia zachowawczego, towarzyszących objawów neurologicznych lub skrzywienia, które zagraża funkcji układu nerwowego. Operacje chirurgiczne są technicznie trudne i niosą ze sobą ryzyko powikłań, dlatego decyzja o zabiegu wymaga indywidualnej oceny pacjenta przez specjalistów.
Farmakologia zarezerwowana jest do przypadków, w których nieprawidłowa lordoza powoduje odczuwanie silnego bólu. W leczeniu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub inne środki przeciwbólowe jako element wspomagający terapię ruchową, który ma na celu łagodzenie dolegliwości bólowych utrudniającą codzienną aktywność.
Jakie ćwiczenia na lordozę lędźwiową i lordozę szyjną?
Dobór ćwiczeń powinien być indywidualny, prowadzony przez fizjoterapeutę lub rehabilitanta, z uwzględnieniem rodzaju lordozy oraz obecnych dysbalansów mięśniowych. Złota zasada ćwiczeń przy zdrowym kręgosłupie stanowi, by łączyć rozciąganie napiętych mięśni ze wzmacnianiem osłabionych antagonistów.
Przykładowe ćwiczenia na odcinek lędźwiowy kręgosłupa:
Przyciąganie kolan do klatki piersiowej – to ćwiczenie rozciąga mięśnie przykręgosłupowe odpowiedzialne za prostowanie i skrócone prostowniki stawu biodrowego, zmniejsza przodopochylenie miednicy.
Most biodrowy (glute bridge) – wzmacnia mięśnie pośladków i tylnej taśmy dolnej części tułowia, pomaga w stabilizacji miednicy.
Plank (deska) i jej warianty np. boczny – wzmacnia mięśnie głębokie tułowia, co sprzyja lepszej kontroli postawy.
Ćwiczenia stabilizacji lędźwi (np. bird-dog) – ułatwiają koordynację mięśniową i uczą utrzymywania naturalnej krzywizny kręgosłupa.
Ćwiczenia oddechowe i korekcja postawy (postural cueing) – nauka świadomej pracy brzuchem, ustawienia miednicy i dolnej części kręgosłupa podczas codziennych aktywności.
Przykładowe ćwiczenia na zachowanie prawidłowego kąta lordozy szyjnej:
Retrakcja głowy („podwójny podbródek”) – wzmacnia mięśnie głębokie szyi odpowiedzialne za stabilizację kręgosłupa w odcinku szyjnym. Pomaga przywrócić prawidłowe ustawienie głowy i zmniejsza przeciążenie karku.
Unoszenie głowy w leżeniu tyłem – aktywuje mięśnie zginacze szyi oraz stabilizuje górny odcinek kręgosłupa. Zalecane przy spłyconej lordozie szyjnej.
Rozciąganie mięśni podpotylicznych górnej części mięśnia czworobocznego pleców – rozluźnia napięte struktury tylnej części szyi, poprawiając ruchomość i symetrię mięśniową. Zmniejsza sztywność w górnej części karku, łagodzi bóle głowy i uczucie ciężkości szyi.
Ćwiczenia stabilizacji z oparciem o ścianę – utrzymywanie kontaktu potylicy i łopatek ze ścianą przez ok. 2 minuty. Pozwala na korekcję nieprawidłowej postawy ciała i aktywację mięśni stabilizujących.
Krążenia ramion w tył – mobilizują obręcz barkową i wzmacniają mięśnie międzyłopatkowe, które wspierają utrzymanie naturalnej lordozy szyjnej.
Przeczytaj również:
Plecy okrągło-wklęsłe – jakie ćwiczenia są najlepsze na tę wadę postawy?
Do czego prowadzi nieleczona lordoza?
Lordoza lędźwiowa wywołuje:
Dolegliwości mięśniowo szkieletowe takie jak ból, sztywność ruchowa – pogłębiona lordoza obciąża stawy międzywyrostkowe, więzadła i struktury mięśniowe, prowadząc do przewlekłego bólu dolnej części pleców.
Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa – przewlekłe przeciążenia mogą przyspieszać degenerację krążków międzykręgowych i stawów międzykręgowych.
Ucisk korzeni nerwowych i objawy neurologiczne – w skrajnych przypadkach może dojść do promieniowania bólu, mrowień, drętwienia kończyn dolnych.
Zmiany kompensacyjne w biomechanice całego kręgosłupa – aby zrekompensować anormalne wygięcie, inne odcinki kręgosłupa mogą się adaptować, co może prowadzić do wad kifozy lub skoliozy.
