Ból stawów bez gorączki – najczęstsze przyczyny bólu stawów
Do najczęstszych przyczyn bólu stawów bez gorączki należą:
choroby zwyrodnieniowe stawów,
choroby autoimmunologiczne,
przeciążenia i mikrourazy układu ruchu,
choroby metaboliczne,
niedobory witamin i składników mineralnych,
zaburzenia hormonalne.
Choroby zwyrodnieniowe stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów to najczęstsza przyczyna wizyt w gabinetach ortopedycznych i reumatologicznych. Istotą problemu jest proces stopniowego niszczenia chrząstki stawowej, czyli sprężystej tkanki, która pokrywa zakończenia kości i zapobiega tarciu podczas ruchu. Z biegiem czasu ulega ona ścieńczeniu. Zmiany najszybciej dotykają struktur przenoszących największe ciężary, dlatego choroba zwyrodnieniowa często objawia się w stawach kolanowych i biodrowych.
Przeczytaj również:
Fala uderzeniowa – na czym polega i na co pomaga?
Przeciążenia i mikrourazy układu ruchu
Zarówno długotrwałe siedzenie, jak i utrzymywanie nieprawidłowej postawy ciała osłabiają gorset mięśniowy, natomiast epizody nadmiernego wysiłku fizycznego kumulują w tkankach mikrourazy. Powstające w ten sposób przeciążeniowe bóle stawów rzadko wynikają z patologii samego stawu na poziomie kostnym. Najczęściej to efekt nadmiernego obciążenia struktur miękkich, takich jak ścięgna i więzadła. Dolegliwościom tego typu zazwyczaj towarzyszą uciążliwe bóle mięśniowe oraz napięcie mięśniowe w danym obszarze. Na ten problem skarżą się głównie sportowcy i pracownicy wykonujący monotonne ruchy. Przede wszystkim dlatego, że powtarzalne przeciążenia podrażniają przyczepy ścięgien, generując ból w okolicy stawu. Przykładami takich stanów są dobrze znane ortopedom: łokieć tenisisty, kolano biegacza czy zespół cieśni nadgarstka.
Choroby autoimmunologiczne
Schorzenia o podłożu autoimmunologicznym rozwijają się, gdy układ odpornościowy atakuje własne, zdrowe tkanki i zaczyna niszczyć błonę maziową stawów. Do najczęstszych chorób autoimmunologicznych należy reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), dotykające głównie drobne stawy dłoni i stóp. Z kolei w przebiegu łuszczycy nierzadko pojawia się łuszczycowe zapalenie stawów, a nocny ból krzyża może zwiastować zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Problem dotyka także najmłodszych, u których diagnozuje się młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, natomiast nietypowy, wędrujący ból stawów, często sugeruje toczeń rumieniowaty układowy.
Niedobory witamin i składników mineralnych
Witamina D jest niezbędna do prawidłowego metabolizmu wapnia, a jej deficyty mogą manifestować się jako uogólnione bóle mięśni i stawów, które chorzy mylnie utożsamiają ze zwykłym przemęczeniem. Niedobory wapnia i magnezu również sprzyjają dolegliwościom bólowym i osłabieniu siły mięśni.
Zaburzenia hormonalne
Zaburzenia hormonalne tarczycy mogą powodować ból mięśni oraz ból stawów. W okresie menopauzy gwałtowny spadek stężenia estrogenów powoduje przyśpieszoną utratę gęstości i degenerację kości, sprzyjając rozwojowi osteoporozy i stanowiąc przyczynę bólu.
Choroby metaboliczne
Najbardziej znanym przykładem jest dna moczanowa. Odkładanie się ostrych kryształów moczanu sodu w stawach wywołuje silny ból, obrzęk i ocieplenie stawu (najczęściej palucha), zwykle bez gorączki. Dna często współwystępuje z cukrzycą typu 2 i otyłością.
Przeczytaj również:
Złamania osteoporotyczne – najczęstsze złamania kości w osteoporozie
Objawy towarzyszące bólowi stawów bez gorączki
Bólom stawów bez gorączki najczęściej towarzyszą:
sztywność poranna i ograniczenie ruchomości,
obrzęk i tkliwość stawów,
trzeszczenia i uczucie „przeskakiwania” w stawie,
ból nasilający się przy ruchu lub obciążeniu,
osłabienie siły mięśniowej w okolicy stawu.
Sztywność poranna i ograniczenie ruchomości
Poranne wrażenie, że ciało ciężko poddaje się ruchom, określa się jako sztywność poranną. W przebiegu zmian zwyrodnieniowych mija w przeciągu ok. 30 minut. Jeżeli utrzymuje się ponad godzinę i utrudnia codzienne czynności, to może świadczyć o aktywnej chorobie zapalnej. Toczący się stan zapalny może skutkować ograniczeniem ruchomości w stawie.
Obrzęk i tkliwość stawów
Obrzęk stawów świadczy o gromadzeniu płynu zapalnego w jamie stawowej. Stawy bywają tkliwe, ciepłe i zaczerwienione. Silny obrzęk może powodować mocne napięcie skóry nad stawem, uniemożliwiając mu prawidłową ruchomość.
Trzeszczenia i uczucie „przeskakiwania” w stawie
Specyficzne dźwięki (np. chrupanie, trzeszczenie) to wynik ocierania się o siebie chrząstek lub nieprawidłowego toru ruchu nadmiernie napiętego ścięgna. Jeśli trzaskom nie wtórują dolegliwości bólowe, rzadko są one zwiastunem poważnej choroby. Jeśli jednak towarzyszy im ból, może to świadczyć o zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej. Dzieje się tak dlatego, że uszkodzona chrząstka nie zapewnia gładkiego ślizgu powierzchni stawowych.
Ból nasilający się przy ruchu lub obciążeniu
Gdy dolegliwości bólowe narastają podczas chodzenia po schodach czy wstawania z krzesła, a maleją w spoczynku, mamy wówczas do czynienia z bólem o charakterze mechanicznym.
Osłabienie siły mięśniowej w okolicy stawu
Przewlekły ból zmusza mózg do automatycznego unikania obciążania bolesnego obszaru. Skutkiem ubocznym tego mechanizmu jest zanik mięśni otaczających dany staw. Widoczne osłabienie siły mięśni w okolicy stawu pozbawia go ochrony i sprawia, że jest bardziej narażony na kolejne uszkodzenia.
Przeczytaj również:
Rezonans stochastyczny – co to jest, wskazania, przeciwwskazania, koszt
Kiedy ból stawów bez gorączki wymaga konsultacji lekarskiej?
Konsultacja z lekarzem rodzinnym jest wskazana, gdy ból utrzymuje się powyżej 2 tygodni, nawraca lub uniemożliwia codzienne funkcjonowanie. Pilnej oceny wymagają inne niepokojące objawy:
silny obrzęk,
ocieplenie stawu,
deformacja stawu,
ogólne osłabienie,
utrata apetytu i masy ciała,
objawy skórne.
Diagnostyka bólu stawów bez gorączki
Diagnozowanie bólu stawów rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz ocenia liczbę zajętych stawów, charakter bólu, sztywność i obrzęk oraz ruchomość w stawach. Badania laboratoryjne obejmują: morfologię, OB, CRP, czynnik reumatoidalny (RF), przeciwciała anty-CCP, kwas moczowy, TSH i stężenie witaminy D. W diagnostyce obrazowej stosuje się zdjęcia RTG, które dobrze uwidoczniają tkankę kostną, a do oceny tkanek miękkich wykorzystuje się USG oraz rezonans magnetyczny.
Możliwości leczenia i postępowania
Do metod leczenia bólu stawów należą:
leczenie farmakologiczne,
fizjoterapia i rehabilitacja,
modyfikacja stylu życia,
suplementacja.
Leczenie farmakologiczne
W łagodzeniu bólu stawów istotną rolę odgrywają niesteroidowe leki przeciwzapalne (tzw. NLPZ, np. naproksen czy ketoprofen), które charakteryzują się właściwościami przeciwzapalnymi. Gdy silnych dolegliwości nie udaje się uśmierzyć preparatami miejscowymi, lekarz przepisuje leki doustne. Leki przeciwbólowe powinny być dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem chorób współistniejących i ryzyka działań niepożądanych. W niektórych przypadkach rozważa się podanie zastrzyków z lekami glikokortykosteroidowymi do wnętrza stawu. Natomiast w chorobach autoimmunologicznych podstawą są leki modyfikujące przebieg choroby, a w dnie moczanowej leki obniżające stężenie kwasu moczowego.
Przeczytaj również:
Ból bioder w nocy – przyczyny i sposoby leczenia
Fizjoterapia i rehabilitacja
Trening siłowy i ćwiczenia zmniejszają ból i poprawiają funkcję stawu. Wykonywanie dopasowanych ćwiczeń prowadzi do wydłużenia przykurczonych struktur. Wzmocnienie muskulatury poprzez kinezyterapię powoduje odciążenie stawu, zabezpieczając uszkodzoną chrząstkę. Stosowanie zimnych okładów działa przeciwbólowo i przeciwobrzękowo w zaostrzeniach.
Modyfikacja stylu życia
Redukcja masy ciała o 5-10% istotnie zmniejsza obciążenie stawów kolanowych i biodrowych. Regularna aktywność fizyczna, a w fazie zaostrzenia odciążenie stawu, ergonomia pracy i dieta przeciwzapalna dodatkowo wspierają leczenie.
Suplementacja (w uzasadnionych przypadkach)
W populacji polskiej uzasadniona jest suplementacja witaminą D pod kontrolą stężenia 25(OH)D. Preparaty SYSADOA (glukozamina, chondroityna) bywają zalecane w chorobie zwyrodnieniowej stawów, chociaż dowody na ich skuteczność są niejednoznaczne. Uzupełnienie kwasów omega-3 może pomóc w tłumieniu sygnałów potęgujących przewlekłe procesy zapalne o charakterze autoagresji.
