Embolizacja mięśniaków macicy – jedna z metod leczenia mięśniaków

Czym są mięśniaki macicy?

Mięśniaki macicy są najczęstszymi łagodnymi guzami narządu rodnego u kobiet, zwykle występującymi mnogo. Zbudowane są z tkanki mięśniowej typu gładkiego, identycznej z tą, która wchodzi w skład ściany macicy. Mogą być zlokalizowane po stronie wewnętrznej macicy, modelując tym samym kształt jamy macicy. Mogą się też znajdować w ścianie macicy (tzw. mięśniaki śródścienne) oraz po zewnętrznej stronie macicy, czyli od strony jamy brzusznej.

Zwykle mierzą nie więcej niż kilka centymetrów, ale zdarzają się również mięśniaki osiągające średnicę kilkunastu centymetrów.

Jakie objawy dają mięśniaki macicy?

Mięśniaki są częstą przypadłością kobiet i niestety wiążą się z dokuczliwymi objawami pod postacią:

• przedłużających się miesiączek,
• obfitych miesiączek,
• bolesnych miesiączek,
• zaburzeń mikcji, czyli problemów z oddawaniem moczu,
• problemów z zajściem w ciążę,
• dolegliwości bólowych podbrzusza.

Warto zwrócić uwagę, że lekarze obserwując mięśniaki występujące u kobiet zwrócili uwagę na ich estrogenozależny charakter (na rozwój wpływają również progesteron oraz czynniki wzrostowe, więc obecnie nie mówi się już wyłącznie o estrogenozależności). Oznacza to, że kobiety z wysokimi stężeniami estrogenów wykazują większą tendencję do rozwoju mięśniaków macicy, gdy tymczasem u kobiet w wieku pomenopauzalnym można zauważyć ich zanikanie.

Kiedy i jak usuwa się mięśniaki macicy?

Mięśniaki jako zmiany łagodne nie wymagają leczenia, ale jeżeli ich obecność zaczyna być przyczyną powyżej wymienionych dolegliwości, należy rozważyć ich usunięcie. W przypadku zgłaszanych przez pacjentkę objawów konieczne jest wykonanie badania ginekologicznego – duże mięśniaki mogą być wyczuwalne już palpacyjnie. Dodatkowo podejrzenie obecności mięśniaków jest weryfikowane ultrasonograficznie. Przed embolizacją bardzo często wykonuje się też MRI miednicy, które potwierdza rozpoznanie, ocenia liczbę i lokalizację mięśniaków i pozwala wykluczyć inne patologie.

Przeczytaj również:

Macica dwurożna – co to jest? Przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Jakie istnieją metody leczenia mięśniaków?

Jeżeli zostanie podjęta decyzja o usunięciu mięśniaków, medycyna dysponuje obecnie trzema możliwościami terapeutycznymi:

• leczenie farmakologiczne, którego celem jest zmniejszenie nasilenia objawów oraz czasowe ograniczenie wzrostu mięśniaków. W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się leki przeciwbólowe, kwas traneksamowy w celu ograniczenia obfitych krwawień miesiączkowych, hormonalną wkładkę domaciczną uwalniającą lewonorgestrel u wybranych pacjentek oraz leki wpływające na gospodarkę hormonalną, takie jak analogi lub antagoniści gonadoliberyny (GnRH). Leczenie farmakologiczne nie usuwa mięśniaków, ale może zmniejszyć ich objętość i złagodzić dolegliwości, często stanowiąc przygotowanie do planowanego zabiegu lub alternatywę u kobiet, które nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego;
• leczenie chirurgiczne;
  • miomektomia – usunięcie mięśniaków z zachowaniem macicy,
  • amputacja trzonu macicy – usunięcie trzonu macicy z pozostawieniem szyjki macicy, wiąże się to z utratą możliwości zajścia w ciążę w przyszłości,
  • histerektomia – usunięcie całej macicy, czyli trzonu i szyjki macicy, tak jak w poprzednim przypadku ciąża będzie niemożliwa;
• embolizacja mięśniaków, czyli zamknięcie naczyń krwionośnych odżywiających mięśniaki, co będzie skutkowało ich stopniowym obumieraniem.

U kogo można przeprowadzić zabieg embolizacji mięśniaków?

Embolizacja mięśniaków jest stosunkowo nową metodą terapeutyczną, mającą swoje początki w latach 90. ubiegłego wieku. Początkowo była ona stosowana przedoperacyjnie, celem zmniejszenia krwawienia w trakcie chirurgicznego usuwania mięśniaków.

Na obecną chwilę ocenia się, że do roku 2011 wykonano ok. 0,5 miliona zabiegów embolizacji mięśniaków. Tak duża liczba pacjentek i ponad 20 lat obserwacji zaowocowało przeprowadzeniem licznych badań i uzyskaniem wysokiego stopnia rekomendacji wg standardów medycyny opartej na faktach. W Polsce zabiegi zaczęły być przeprowadzane na początku 2000 r.

Dodatkowo nakładające się stany chorobowe, takie jak gruczolistość wewnętrzna, infekcje narządów miednicy mniejszej, ciąża oraz duże rozmiary mięśniaków, zwykle powyżej 10 cm, są przeciwwskazaniami do wykonania zabiegu. Dodajmy jednak, że duże mięśniaki mogą ograniczać możliwość wykonania embolizacji lub wpływać na jej skuteczność, jednak sama wielkość nie stanowi obecnie bezwzględnego przeciwwskazania.

Przed zabiegiem konieczne jest wykonanie szeregu badań stwierdzających wyjściowy stan zdrowia pacjentki, w tym morfologii i układu krzepnięcia. 

Przeczytaj również:

Pęknięcie torbieli jajnika – jakie są objawy i kiedy potrzebna jest operacja?

Istotnym elementem kwalifikacji do embolizacji są również plany rozrodcze pacjentki. Choć zabieg pozwala zachować macicę, u kobiet planujących ciążę wybór metody leczenia powinien zostać indywidualnie omówiony z ginekologiem. W wielu przypadkach preferowaną metodą pozostaje miomektomia, ponieważ jej wpływ na płodność został lepiej poznany. Embolizacja może jednak stanowić odpowiednią opcję u wybranych pacjentek, po uwzględnieniu lokalizacji i liczby mięśniaków oraz innych czynników klinicznych.

Jak wygląda zabieg embolizacji?

Zabieg embolizacji mięśniaków nie wymaga znieczulenia ogólnego. Zabieg wykonuje radiolog interwencyjny w pracowni angiografii, pod kontrolą promieniowania rentgenowskiego. Skóra w miejscu wkłucia jest znieczulana miejscowo, a następnie do tętnicy – najczęściej udowej, choć w niektórych ośrodkach również promieniowej (w okolicy nadgarstka) – wprowadzany jest cewnik. Przez niego podawany jest środek kontrastowy, dzięki któremu można uwidocznić przebieg naczyń miednicy.

Po zlokalizowaniu obustronnie tętnic macicznych są do nich wprowadzane cewniki, do każdej osobno, przez które podawany jest środek embolizacyjny blokujący naczynia odżywiające mięśniaki. Po zakończeniu zabiegu, usunięciu cewników, w miejscu wkłucia jest zakładany opatrunek uciskowy na 3 godziny. Pacjentka do końca dnia powinna pozostać w pozycji leżącej.

Na co się przygotować po embolizacji mięśniaków macicy?

Po zabiegu embolizacji mięśniaków występuje zespół objawów zwany zespołem poembolizacyjnym. Należy się liczyć z bólem, który pojawia się w odpowiedzi na niedokrwienie macicy. Może on trwać ok. 10 godzin, ale zwykle znika po kilku. Celem jego uśmierzenia stosuje się odpowiednio dobrane środki przeciwbólowe, dzięki czemu ból nie jest tak bardzo dokuczliwy dla pacjentki.

Ponadto mogą wystąpić nudności oraz wymioty, dlatego dodatkowo podaje się kobiecie środki przeciwwymiotne. Kolejnymi dolegliwościami mogącymi mieć miejsce po zabiegu jest niewielki wzrost temperatury, zwykle nie przekraczający wartości 37,5°C oraz zwolnienie akcji serca, dlatego pacjentka wymaga czujnej obserwacji. Objawy będące przejawem zespołu embolizacyjnego są naturalną reakcją organizmu na zastosowane leczenie i powinny samoistnie ustąpić.

Poza zespołem poembolizacyjnym mogą wystąpić również rzadsze powikłania zabiegu. Należą do nich m.in. zakażenie macicy wymagające leczenia, przejściowe lub trwałe zaburzenia miesiączkowania oraz przedwczesne wygasanie czynności jajników, którego ryzyko jest większe u kobiet w wieku okołomenopauzalnym. U części pacjentek w kolejnych latach może być także konieczne ponowne leczenie z powodu utrzymywania się lub nawrotu objawów związanych z mięśniakami.

Jeżeli stan zdrowia pacjentki na to pozwoli, może ona zostać wypisana do domu następnego dnia po zabiegu. Zwykle po tygodniu można powrócić do codziennych obowiązków z wykluczeniem czynności wymagających dużego wysiłku fizycznego.

Po 3 miesiącach od zabiegu embolizacji zalecana jest kontrola. Niewielkie plamienie po zabiegu może wystąpić, ale powinno ulec samoograniczeniu w ciągu kilku dni. Pierwsze miesiączki po embolizacji mięśniaków mogą być nieregularne. Natomiast w przypadku jakichkolwiek niepokojących dolegliwości, ze szczególnym uwzględnieniem utrzymującej się gorączki, silnego bólu podbrzusza lub wydzieliny z pochwy o nieprzyjemnym zapachu, należy zgłosić się niezwłocznie do lekarza.

Embolizacja mięśniaków macicy jest uznawaną i skuteczną metodą leczenia objawowych mięśniaków. U większości pacjentek dochodzi do wyraźnego zmniejszenia nasilenia dolegliwości, takich jak obfite krwawienia miesiączkowe, ból czy uczucie ucisku w miednicy. W ciągu 6–12 miesięcy od zabiegu objętość mięśniaków zwykle zmniejsza się o około 40–60%, a większość kobiet ocenia efekty leczenia jako satysfakcjonujące.