Kim był Freddie Mercury i dlaczego jego przypadek zmienił postrzeganie AIDS?
Freddie Mercury urodził się jako Farrokh Bulsara na Zanzibarze. W 1964 r. jego rodzina przeniosła się do Wielkiej Brytanii, uciekając przed rewolucją. Młody chłopak musiał odnaleźć się w nowym środowisku. Podjął naukę w Ealing College of Art, gdzie studiował sztukę i projektowanie graficzne. W tym czasie zarabiał na życie pracami dorywczymi, by ostatecznie, wraz z Brianem Mayem, do którego dołączył Roger Taylor, założyć zespół, który na zawsze zmienił bieg historii muzyki rockowej.
Dla medycyny przypadek Mercury'ego jest wyjątkowy ze względu na przełamanie tabu. W tamtych czasach AIDS kojarzono wyłącznie z marginalizowanymi grupami społecznymi. Gdy zachorował Freddie Mercury – człowiek sukcesu, milioner, kolekcjoner sztuki i idol mas – społeczeństwo musiało zaakceptować fakt, że wirus nie wybiera.
Choć Freddy chronił swoje życie prywatne (często meldował się w klinikach pod fałszywym nazwiskiem), skala jego sławy sprawiła, że choroba zyskała „twarz”.
Diagnoza HIV u Mercury'ego – co wiedziano o chorobie w latach 80.?
Z dostępnych biografii i relacji wynika, że Freddie Mercury dowiedział się o chorobie najprawdopodobniej wiosną 1987 roku. Wirus HIV (zidentyfikowany zaledwie kilka lat wcześniej jako czynnik etiologiczny AIDS) wciąż był zagadką.
W 1987 roku diagnostyka opierała się głównie na testach serologicznych, które wykrywały przeciwciała, ale nie samego wirusa. Nie istniały powszechnie dostępne metody oceny wiremii (ilości wirusa we krwi), co utrudniało monitorowanie postępu zakażenia.
Swoim rodzicom, a w szczególności matce Jer Bulsara, muzyk oszczędzał szczegółów medycznych, chroniąc ich przed stygmatyzacją związaną z tą straszną chorobą. Wiedza o drogach transmisji była już ugruntowana, ale brak skutecznego leczenia sprawiał, że informacja o zakażeniu była tożsama z nadchodzą śmiercią.
Przeczytaj również
Co doprowadziło do śmierci Matthew Perry’ego? Medyczny kontekst i fakty
Jak wyglądało leczenie AIDS w epoce Mercury'ego?
Terapia, której poddany był Freddie, z dzisiejszej perspektywy wydaje się archaiczna i niezwykle obciążająca. W 1987 roku Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła pierwszy lek antyretrowirusowy – zydowudynę.
Mechanizm jej działania polega na hamowaniu odwrotnej transkryptazy – enzymu niezbędnego wirusowi do przepisania materiału genetycznego z RNA na DNA i włączenia go do genomu gospodarza. W latach 80. stosowano bardzo wysokie dawki tego leku, co prowadziło do ciężkich działań niepożądanych.
Do najpoważniejszych skutków ubocznych, z którymi z pewnością zmagał się artysta, należały:
supresja szpiku kostnego prowadząca do głębokiej niedokrwistości i neutropenii,
uszkodzenie mięśni, powodujące ich zanik i osłabienie siły,
uszkodzenie wątroby.
Stosowanie tylko jednego leku szybko prowadziło do powstania szczepów opornych na leczenie. Organizm Mercury’ego był więc polem bitwy nie tylko z wirusem, ale i z toksyczną terapią.
Progresja choroby u wokalisty Queen – od zakażenia HIV do pełnoobjawowego AIDS
Przebieg zakażenia HIV bez skutecznego leczenia antyretrowirusowego jest przewidywalny. Freddie Mercury, który jeszcze w 1985 roku wydał pierwszy solowy album „Mr Bad Guy”, będąc w dobrej formie fizycznej, w ciągu kilku lat zaczął zdradzać objawy kliniczne pełnoobjawowego AIDS.
Kluczowym markerem progresji jest spadek liczby limfocytów T CD4+ poniżej 200 komórek/µl. W tym stanie organizm traci zdolność obrony przed patogenami, które dla zdrowego człowieka są niegroźne. U wokalisty pojawiły się charakterystyczne zmiany skórne wywołane przez mięsaka Kaposiego. To właśnie z powodu zmian na twarzy artysta zapuścił wąsy, co stało się elementem jego wizerunku, mającym jednak podłoże medyczne.
W teledyskach do późniejszych utworów Queen, takich jak „I'm going slightly mad”, artysta ukrywał pod ubraniem postępujący zespół wyniszczenia – utratę masy ciała przebiegającą z przewlekłą biegunką i gorączką. Pozostali członkowie Queen byli świadkami, jak lider zespołu traci siły witalne, mimo że jego głos pozostał nietknięty do końca życia.
Przeczytaj również
Na co umarła królowa Elżbieta II? Co oznacza „śmierć z przyczyn naturalnych”?
Ostatnie miesiące życia Mercury'ego – objawy schyłkowej fazy AIDS
W 1991 roku Freddie przebywał głównie w swoim domu w Londynie, choć coraz rzadziej widywano go w ukochanym ogrodzie Garden Lodge. Ostatnie chwile jego życia to obraz zaawansowanego stadium choroby. Organizm był wyniszczony przez nawracające infekcje oportunistyczne.
Z relacji bliskich, w tym partnera Jima Huttona i przyjaciół, wiemy o problemach wskazujących na neuropatię obwodową oraz powikłania naczyniowe. Brian May w wywiadach wspominał o martwicy stopy wokalisty – to drastyczne powikłanie wynikające z zaburzeń mikrokrążenia i upośledzonego gojenia ran w przebiegu AIDS. Dodatkowo, infekcja cytomegalowirusem (CMV) prawdopodobnie zaatakowała siatkówkę oka, prowadząc do znacznego pogorszenia wzroku.
Mimo fizycznego cierpienia, Mercury chciał się rozkoszować miłością do muzyki tak długo, jak będzie pozwalało mu na to ciało. Sesje nagraniowe do albumu „Innuendo” i pośmiertnie wydanego „Made in heaven” wymagały od niego nadludzkiego wysiłku. W ostatnich latach i miesiącach opiekę nad nim sprawowali najbliżsi, w tym wieloletnia przyjaciółka Mary Austin, która czuwała przy nim, gdy jego stan stał się krytyczny.
24 listopada 1991 – medyczne okoliczności śmierci Freddiego Mercury'ego
Na około dwa tygodnie przed śmiercią, Freddie podjął decyzję o zaprzestaniu przyjmowania leków antyretrowirusowych, które w tamtym stadium nie przynosiły poprawy, a jedynie nasilały objawy toksyczne. Pozostał przy leczeniu paliatywnym, głównie przeciwbólowym.
23 listopada 1991 roku wydał oświadczenie, w którym potwierdził chorobę. Dzień później odszedł – śmierć nastąpiła wieczorem, 24 listopada 1991 roku. Bezpośrednią przyczyną zgonu było odoskrzelowe zapalenie płuc wywołane przez grzyb Pneumocystis jirovecii (dawniej carinii).
Gdy nadeszła wiadomość o śmierci artysty, przed domem Garden Lodge zgromadziły się tłumy. Freddie Mercury zmarł we własnym łóżku, otoczony opieką najbliższych.
Co zmieniło się w leczeniu HIV/AIDS od czasu śmierci artysty?
Od śmierci Mercury'ego medycyna dokonała jednego z największych przełomów w historii. Gdyby wokalista zachorował dzisiaj, jego rokowanie byłoby diametralnie inne. Lata później zakażenie wirusem HIV stało się bowiem chorobą przewlekłą, z którą można dożyć starości.
Co się zmieniło od czasów Freddiego?
Zamiast monoterapii zydowudyną, standardem jest łączenie leków z różnych grup, co uniemożliwia wirusowi mutację. Podstawą są obecnie inhibitory integrazy (INSTI) – leki o wysokiej barierze lekooporności i znikomych skutkach ubocznych (np. biktegrawir, dolutegrawir).
Pacjenci nie muszą już przyjmować garści tabletek. Nowoczesne leczenie to często jedna tabletka raz na dobę, zawierająca kompletny zestaw leków antyretrowirusowych.
Osoba skutecznie leczona, u której poziom wirusa we krwi jest niewykrywalny, nie zakaża swoich partnerów seksualnych. To rewolucja społeczna, która zdejmuje z pacjentów piętno.
Profilaktyka: osoby zdrowe, narażone na zakażenie, mogą przyjmować leki, które niemal w 100% chronią przed zakażeniem HIV.
Gdyby te metody były dostępne wtedy, Freddie mógłby nadal koncertować na całym świecie, a historia muzyki popularnej wzbogaciłaby się o jego kolejne albumy studyjne i niezapomniane teledyski.
Absolwent brytyjskiej szkoły Art College, który przez całe życie szukał piękna, pozostawił po sobie nie tylko muzykę, ale i ważną lekcję. Jego miejsce pochowania pozostaje tajemnicą, znaną tylko Mary Austin. Dziś, wspominając śmierć Freddiego, w przyszłość leczenia HIV można patrzeć z większą nadzieją.
