Wąglik – co to jest?
Wąglik, to nazwa odzwierzęcej choroby występującej na całym świecie. Powoduje go bakteria zwana Bacillus anthracis, która charakteryzuje się umiejętnością wytwarzania przetrwalników, mogących przetrwać w środowisku przez wiele lat.
Jeśli chodzi o bakterie wąglika, to jego rezerwuarem są zwierzęta roślinożerne i to od nich zakaża się człowiek – one są źródłem zakażenia.
W przeszłości wąglik był jedną z najgroźniejszych chorób, charakteryzującą się wysoką śmiertelnością i powodującą masowe zgony w ciągu zaledwie kilku dni. Informacje na temat wąglika pochodzą już z czasów starożytnego Egiptu.
Obecnie wąglik, zwłaszcza w Europie Zachodniej, występuje rzadko – zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Stało się tak za sprawą szczepienia zarówno bydła jak i ludzi oraz opracowaniu odpowiedniego leczenia. Jednak istnieją części świata, w których wciąż można zakazić się wąglikiem. Są to między innymi:
tereny Afryki (przede wszystkim Afryka Zachodnia),
obszar Bliskiego Wschodu,
Ameryka Południowa,
Meksyk,
Azja Środkowa.
W Polsce zachorowania na wąglik podlegają ścisłej kontroli – są objęte obowiązkiem zgłaszania i hospitalizacji. Pomimo tego iż wąglik praktycznie nie występuje, to jednak możliwość wykorzystania go jako broni biologicznej sprawia, że wciąż stanowi zagrożenie dla społeczeństwa i problem dotyczący zdrowia publicznego.
Przeczytaj również:
BSE choroba wściekłych krów u ludzi – objawy (encefalopatia gąbczasta)
Wąglik – przyczyny
Wąglik, jak już wspomnieliśmy, jest zoonozą – chorobą przenoszoną na człowieka przez zwierzęta. Szczególnie narażone na zakażenie są osoby pracujące ze zwierzętami, na przykład:
hodowcy bydła,
pasterze,
rolnicy,
rzeźnicy.
Zarazki wąglika mogą przeniknąć do organizmu nie tylko wskutek bezpośredniego kontaktu z chorymi zwierzętami, ale także z produktami odzwierzęcymi, takimi jak: wełna, skóry, kości, krew.
Można się także zarazić poprzez spożywanie zakażonego mięsa oraz jedząc inne produkty spożywcze pochodzenia zwierzęcego.
Warto też pamiętać o tym, że zwierzęta mięsożerne zakażają się wąglikiem po zjedzeniu zwierząt, które na wąglik padły. Zwierzęta mięsożerne również więc mogą być źródłem zakażenia.
Wąglikiem można się także zakazić poprzez kontakt z wodą zawierającą przetrwalniki bakterii Bacillus anthracis. Do zakażenia może dojść przez: uszkodzoną skórę, wdychanie przetrwalników, a także drogą pokarmową. Znane są także przypadki zakażenia się wąglikiem w wyniku iniekcji heroiny zanieczyszczonej przetrwalnikami wąglika.
Przeczytaj również:
Grzybica odzwierzęca – objawy, przyczyny, leczenie
Jakie objawy daje wąglik?
W zależności od tego, jaką drogą doszło do zakażenia, wąglik może występować jako postać: skórna, płucna, żołądkowo-jelitowa i iniekcyjna. W każdej z tych czterech postaci, w wyniku przedostania się bakterii do krwi, może rozwinąć się groźna dla życia bakteriemia i sepsa a także – w przypadku gdy bakteria przedostanie się przez barierę krew–mózg – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Postać skórna wąglika występuje najczęściej. Do jej rozwoju dochodzi wskutek bezpośredniego kontaktu z bakterią lub jej przetrwalnikami, np. wskutek skaleczenia, a nawet ukąszenia przez owada.
Dotyczy ona najczęściej takich części ciała jak:
dłonie,
głowa i kark,
kończyny dolne.
Czasami wąglik skórny może dotyczyć języka, a nawet migdałków. Wylęganie tej postaci trwa od 1 do 12 dni. Postać skórna charakteryzuje się następującymi cechami:
pierwszym objawem może być świąd miejsca zakażenia;
następnie rozwija się grudka;
grudka po jakimś czasie przekształca się w pęcherzyk, a następnie w krostę;
po pewnym czasie krosta przekształca się w owrzodzenie z charakterystycznym czarnym strupem;
wokół owrzodzenia tworzą się pęcherzyki zawierające laseczki wąglika.
Postać skórna wąglika ma najlepsze rokowanie – może ograniczyć się do zmiany miejscowej, ale zmiany na skórze mogą utrzymywać się nawet sześć tygodni. Wąglik skórny może mieć też ogólnoustrojowy przebieg z: gorączką, bakteriemią, a nawet sepsą.
Postać płucna wąglika jest bardzo niebezpieczna. Do jej rozwoju dochodzi wskutek inhalacji bakterii lub przetrwalników. Ma piorunujący przebieg: początkowo występują objawy grypopodobne – obniżone samopoczucie, kaszel bóle mięśni, gorączka, dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Po trzech dniach pojawiają się:
duszność;
stridor, czyli świst krtaniowy;
sinica.
Postać płucna wąglika może doprowadzić do: obrzęku płuc, wysięku w opłucnej, a nawet do wstrząsu i śmierci.
Przeczytaj również:
Paciorkowiec – objawy zakażenia, leczenie, jak można się nim zarazić bakteriami?
Wąglik jelitowy rozwija się w wyniku spożycia pokarmów zanieczyszczonych przetrwalnikami. Choroba charakteryzuje się stopniowym rozwojem – od objawów grypopodobnych, po silne bóle brzucha, ostrą biegunkę i krwawienie z przewodu pokarmowego. Wystąpienie postaci jelitowej wiąże się z trudnym jej rozpoznaniem i zwykle kończy się zgonem w ciągu kilku dni.
Postać iniekcyjna wąglika jest postacią, z którą po raz pierwszy w Europie zetknięto się w 2009 roku. Zarejestrowano ją u osób przyjmujących heroinę zanieczyszczoną przetrwalnikami laseczki wąglika. Ta postać charakteryzuje się objawami podobnymi do tych występujących w postaci skórnej – świąd, pęcherzyki – jednak bez tworzenia czarnego strupa. Oprócz nich występują również objawy żołądkowo-jelitowe. Postać iniekcyjna charakteryzuje się wysoką śmiertelnością ze względu na trudności w rozpoznawaniu tej choroby.
Przeczytaj również:
Lamblioza – przyczyny, objawy, badania, leczenie zakażenia lambliami
Jak się leczy wąglika?
Leczenie wąglika w dużym skrócie polega na podawaniu antybiotyków. Stosuje się antybiotyki takie jak:
fluorochinolony,
doksycyklina.
Antybiotykoterapia może trwać nawet 100 dni, ze względu na ryzyko nawrotu spowodowanym przetrwaniem laseczek wąglika w węzłach chłonnych śródpiersia. Dodatkowo podaje się leki wazopresyjne i glikokortykosteroidy, a w przypadku wysięku do opłucnej stosuje się drenaż. Zaleca się także podanie trzech dawek szczepionki przeciw wąglikowi.
Przeczytaj również:
Gronkowiec złocisty – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia
Czy wąglik to choroba śmiertelna?
Wąglik to bardzo niebezpieczna choroba, która może zakończyć się zgonem. Rokowanie zależy od postaci i szybkości wdrożenia leczenia. Najlżejszą z postaci jest postać skórna, która cechuje się niską śmiertelnością. Natomiast pozostałe postaci wąglika – płucna, żołądkowo-jelitowa i iniekcyjna – obarczone są wysokim ryzykiem zgonu. Kluczowe w zwalczaniu wąglika jest szybkie rozpoznanie i włączenie antybiotyków. Bez leczenia ciężkie postacie wąglika są w zdecydowanej większości przypadków śmiertelne.
