Katar alergiczny – przyczyny
Katar alergiczny to stan zapalny błony śluzowej nosa wywołany nadwrażliwością organizmu na substancje, które dla większości ludzi są nieszkodliwe. Te cząsteczki to alergeny wziewne, takie jak pyłki roślin (pyłki drzew, pyłki traw), roztocza kurzu domowego, zarodniki grzybów czy sierść zwierząt.
Alergia to skłonność układu immunologicznego do nieprawidłowej, często nadmiernej reakcji na czynnik nazywany alergenem. Z kolei atopia to osobnicza lub rodzinna skłonność organizmu do produkowania specyficznych przeciwciał w odpowiedzi na kontakt z alergenem. Przeciwciała łączą się z wybranymi komórkami i uwrażliwiają je na ponowny kontakt z alergenem.
Przy kolejnym kontakcie zostaną silnie pobudzone i będą wydzielać substancje odpowiedzialne za powstanie objawów alergii. Najważniejszą z tych substancji jest histamina, która, pobudzając odpowiednie receptory w mięśniach gładkich oraz naczyniach krwionośnych, powoduje m.in. skurcz mięśni gładkich oraz wzrost przepuszczalności naczyń krwionośnych i ich poszerzenie, wywołując widoczne objawy alergii.
W rozwoju choroby biorą ponadto udział predyspozycje genetyczne, a czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenia powietrza czy dym tytoniowy, mogą nasilać objawy.
Katar sienny może występować sezonowo, wiosną i latem, gdy pylą rośliny (drzewa, trawy i chwasty).
Dodatkowo, alergenami wywołującymi katar sienny mogą być:
pyłki drzew, traw i chwastów,
alergeny roztoczy kurzu domowego (alergia na kurz),
spory grzybów pleśniowych (w tym grzybów wewnątrzdomowych) oraz drożdżopodobnych,
alergeny zwierząt domowych (w tym uczulenie na sierść kota, psa, gryzoni).
Katar alergiczny wywołują również alergeny, takie jak lateks, formaldehyd itd.
Przeczytaj również:
Wodnisty katar – sposoby na wodnistą wydzielinę z nosa
Przewlekły nieżyt błony śluzowej nosa
Alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa możemy podzielić na okresowy i przewlekły. Katar alergiczny trwający ponad cztery dni w tygodniu i/lub gdy trwa więcej niż cztery kolejne tygodnie określa się jako przewlekły. Z kolei okresowy to taki, który trwa nie dłużej niż cztery dni w tygodniu lub gdy trwa mniej niż kolejne cztery tygodnie.
Alergiczny nieżyt nosa może mieć przebieg: łagodny, umiarkowany lub ciężki. W podziale tym bierze się pod uwagę wpływ objawów alergicznego nieżytu błony śluzowej nosa na codzienne funkcjonowanie chorego. O przebiegu łagodnym ANN mówimy, gdy nieżyt nosa przebiega bez: zakłóceń snu, uciążliwych objawów i zmian w dziennej aktywności.
O przebiegu umiarkowanym lub ciężkim ANN mówimy, gdy spełnione jest przynajmniej jedno z kryteriów: występują zaburzenia snu, utrudnione staje się wykonywanie czynności codziennych, pojawiają się trudności w pracy lub nauce, objawy stają się uciążliwe dla pacjenta.
Objawy kataru alergicznego – jak odróżnić go od infekcji?
Charakterystyczne objawy alergicznego nieżytu nosa pozwalają łatwo odróżnić go od zwykłego przeziębienia. Alergiczny nieżyt nosa pojawia się w krótkim czasie po kontakcie z alergenem i charakteryzuje się wodnistym katarem oraz uczuciem zatkania nosa, kichaniem i świądem nosa. Ponadto, katar sienny często współistnieje z alergicznym zapaleniem spojówek, a swędzenie i łzawienie oczu bywają równie uciążliwe co objawy ze strony nosa.
Z kolei przeziębienie rozwija się stopniowo. Objawy narastają przez kilka dni, wydzielina z nosa jest gęsta i żółtawa. Częściej towarzyszą mu ból gardła, mięśni, gorączka i kaszel. Nieleczony katar sienny trwa tygodniami, a jego objawy nasilają się sezonowo lub przy kontakcie z alergenem, podczas gdy objawy infekcji zazwyczaj mijają po 7-10 dniach.
Przeczytaj również:
Alergia wziewna – jakie daje objawy, jak ją leczyć
Jak leczyć katar alergiczny?
Leki przeciwhistaminowe to leki pierwszego wyboru. Zmniejszają kichanie, świąd nosa, łzawienie oczu i wydzielinę z nosa. Leki przeciwalergiczne drugiej generacji są pozbawione najczęstszego działania niepożądanego w postaci senności, co zmniejsza objawy alergii bez wpływu na codzienną aktywność.
Gdy objawy stają się wyjątkowo uciążliwe, lekarz może zdecydować o włączeniu na kilka dni doustnych glikokortykosteroidów. Stosuje się też donosowe glikokortykosteroidy, które łagodzą niedrożność nosa i przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa. Poza tym, w niektórych przypadkach lekarz może dołączyć leki antyleukotrienowe lub kromony stabilizujące komórki tuczne.
Pomocniczo pacjenci mogą stosować donosowe leki obkurczające obrzękniętą śluzówkę nosa. Preparatów tych nie należy stosować dłużej niż 5 dni ani traktować jako leczenie pierwszego wyboru. Nadmierne używanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa i jeszcze bardziej uporczywych objawów.
Jedyną formą leczenia przyczynowego alergicznego nieżytu nosa jest swoista immunoterapia alergenowa, tzw. odczulanie. Leczenie polega na podawaniu stopniowo zwiększających się dawek alergenu, co prowadzi do wytworzenia tolerancji układu odpornościowego na dany alergen. Działanie to modyfikuje odpowiedź układu odpornościowego, który nie generuje już tak silnej odpowiedzi zapalnej w odpowiedzi na kontakt z alergenem. Gdy standardowe metody leczenia zawodzą, zastosowanie znajduje również leczenie biologiczne.
Domowe sposoby na katar alergiczny
Podstawą jest unikanie kontaktu z alergenami, a także regularne płukanie nosa solą fizjologiczną lub wodą morską. Pozwala to mechanicznie usunąć alergeny ze śluzówek i ograniczyć drażniące działanie alergenów.
Ulgę mogą przynieść inhalacje z dodatkiem olejków eterycznych, takich jak olejek eukaliptusowy lub miętowy, które pomagają zmniejszyć uczucie zatkanego nosa. Ciepła para nawilża i łagodzi podrażnienie błony śluzowej nosa.
Badania potwierdzają, że utrzymanie prawidłowego stężenia witaminy D we krwi pozwala łagodniej przechodzić alergiczny nieżyt nosa, podczas gdy pacjenci z jej niedoborem znacznie dotkliwiej odczuwają objawy alergii.
Picie naparu z pokrzywy i zielonej herbaty może wykazywać działanie przeciwzapalne i wspomagać organizm w walce z reakcją alergiczną. Olej z czarnuszki to obecnie jeden z najlepiej przebadanych naturalnych środków wspomagających leczenie alergii. Tłoczony na zimno olej zawiera substancje o silnym działaniu przeciwzapalnym.
Przeczytaj również:
Wyprysk alergiczny – co to, jak wygląda? Rodzaje, przyczyny. Jak leczyć?
Jak ograniczyć kontakt z alergenami i zapobiegać nawrotom?
Regularne wietrzenie pomieszczeń i częste odkurzanie zmniejszają objawy alergii w domu. Urządzenia wyposażone w filtry HEPA, np. oczyszczacze powietrza czy odkurzacze, są przydatne przy uczuleniu na alergeny wziewne pochodzenia odzwierzęcego oraz pleśń.
Pościel należy prać w wysokiej temperaturze, najlepiej w 60°C, tak aby ograniczyć roztocza kurzu domowego. Dodatkową pomocą mogą być pokrowce antyroztoczowe na materace i poduszki, tworzące barierę nieprzepuszczalną dla roztoczy. W domach alergicy powinni unikać dywanów i ciężkich zasłon, na których gromadzą się alergeny.
W czasie okresów silnego pylenia warto śledzić kalendarze pyłkowe i unikać długiego przebywania na zewnątrz w dniach o wysokim stężeniu pyłków roślin w powietrzu. Przydatne mogą być okulary przeciwsłoneczne, ograniczające kontakt oczu z pyłkami. Po powrocie do domu warto zmienić ubranie i wziąć prysznic, aby spłukać z siebie alergeny.
Katar alergiczny u dziecka i dorosłego – różnice w leczeniu
W przypadku dzieci rozpoznanie kataru alergicznego nie jest tak oczywiste jak u dorosłych. Objawy bywają niespecyficzne i obejmują:
chrapanie podczas snu,
cienie pod oczami,
otwarte usta,
oddychanie buzią,
pocieranie nosa charakterystycznym ruchem w górę.
U dzieci z atopowym zapaleniem skóry katar może nasilać objawy alergii w ramach tzw. marszu alergicznego. Marszem alergicznym określamy pewien model rozwoju alergii u pacjenta: od alergii pokarmowej, atopowego zapalenia skóry przez alergiczny nieżyt nosa do astmy oskrzelowej. W zależności od wieku alergia manifestuje się w inny sposób, zmienia się umiejscowienie procesu zapalnego i najczęściej zwiększa liczba uczulających pacjenta alergenów.
Leczenie pozwala uniknąć poważnych powikłań, takich jak: wady rozwojowe twarzoczaszki (wąska żuchwa, wysokie podniebienie), zapalenie ucha środkowego, zaburzenia snu oraz zwiększone ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej.
Przeczytaj również:
Alergia krzyżowa – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie, rodzaje alergenów krzyżowych
Kiedy warto wykonać testy alergiczne i zgłosić się do specjalisty?
W większości przypadków katar alergiczny może być leczony w ramach opieki lekarza rodzinnego. Warto zgłosić się do alergologa, gdy objawy pojawiają się co roku o tej samej porze, towarzyszą im problemy z oddychaniem lub nasilają się mimo stosowania leków.
Decyzja o wykonaniu testów diagnostycznych to moment przejścia od leczenia objawowego do bardziej precyzyjnego postępowania. Testy skórne i oznaczanie swoistych przeciwciał IgE z surowicy pozwalają poznać konkretny profil uczuleniowy pacjenta. Umożliwia to wdrożenie celowanej profilaktyki unikania alergenów oraz kwalifikację do immunoterapii swoistej.
